وبلاگ معلوماتی انجینر محمدایوب وافی

مگس خربوزه

demohayoubwafi — Thu, 10 Jun 2010 14:23:00 GMT

خربوزه

مقدمه:

افغانستان یک کشوراست که دران انواع گوناگون سبزی هاو میوه هابذرمی گرددوبه مقاصد غذایی و دوایی مورد استفاده قرارمی گیرد.
به عقیده دانشمندان گیاه شناسی افغانستان مرکزاصلی پیدایش بعض سبزیجات مانند انواع خربوزه ،ملی سرخک ،زردک ،پیاز،سیر،شرشم ،پالک، لوبیا ،مطروغیره می باشد.
مناطق گرم این کشور چون ننگرهار،کندهار،لغمان،فراه ، نمیروز، هلمند،خوست وغیره درموسم های بهار، خزان و زمستان برای تولید سبزیجات مانند خربوزه ، تربوزوغیره اقلیم مساعد اند .
در حالیکه نقاط مرتفع مانند کابل ، پروان ، کاپیسا ، لوگر، وردک، ووالایات مراکز عمده تولید سبزیجات که درفوق ذکرشده می باشد.
گرچه در برخی ازکشورهای جهان در موسم سرما سبزیها را در گرمخانهای و گلخانه های گشت نموده وحاصل انرا به بازار عرضه میدارند ولی افغانستان بر علاوه اینکه این کار اقتصادی نمی باشد به ان ضرورت احساس نمی شود زیرا در مناطق گرمسیر کشور تولید انواع سبزیجات در فصل زمستان امکان پذیراست .

تاریخچه:
منشا اصلی خربوزه ایران ویا مناطق غربی هند می باشد و فعلا در اکثر نقاط جهان می روید ودر هند بسیار مشهور می باشد وانواع مخصوص اسیای میانه را بوجود اورده که کیفیت ان در دنیا شهرت زیاد دارد
به عقیده یک عده دانشمندان مر کز احتمالی خربوزه افغانستان شمرده میشود وکیفیت خربوزه افغانستان در سطع جهانی مثال ندارد زیرا شرایط اقلیمی ان خاصتا در سمت شمال کشور برای تربیه ورشد خربوزه فوق العاده مناسب و مساعد می باشد .
خربوزه بحیث یک میوه قدیمی شناخته نمی شود زیرا اثار ان در تمدن های قبلی بدست نیامده است که نام انگلیسیmusk melon melon می باشد ونام علمی ان خربوزه کیوکمس میلو cucumis melo ومربوط فامیل cucrbitaceae می باشد .
و همچنان خربوزه یک فصل مهم در افغانستان بوده ویک منبع صادراتی شده میتواند .

خصوصیات اقلیمی :
خربوزه شرایط گرم و خشک گرم وخشک را ترجیع می دهد نبات خربوزه اب وهوا رطوبت مناسب خاک و هوا خنک یا موسم خنک در اثنا اویل نموی ضرورت دارد.
خربوزه اوسط حرارتf 60- 75 می باشد برای شان مناسب است
خربوزه ازروز کشت الی رفع حاصل به 83-120روز ضرورت دارد که مربوط به و رایتی های می باشد وهمچنان شرایط اقلیمی همان منطقه می باشد بهترین خربوزه در تحت شرایط گرم وخنک تولید می شود وحاصل فراوان میدهید.
خربوزه دارای فصل نموی نسبتا طویل تر می باشد حرارت کافی وتعداد زیاد شعاع افتاب باعث بلند رفتن و کیفیت خربوزه می شود .
طریقه کشت خربوزه :
تخم خربوزه را بطور عموم مسیتقما درمزرعه بالای جویه و پشته زرع می نمایند وهمچنان خربوزه نهالی هم می شود که هدف عمده از نهالی کردن وقتتر تولید کردن می باشد کشت کردن تخم ویا نهالی دربهار وقتکه خطرfrost یا خنک زده گی بصورت مکمل از بین نرفته باشد کشت نشود.
اگرتخم خربوزه را مستقم کشت می کنم باید تخم خربوزه به عمق inch-1 کشت شود.
فاصله بین قطارهای نظربه نوع ، نوع خاک و موجودیت مواد غذائ دران فرق میداشته باشد که از 2.5-2.0m
متر را تشکیل میدهد وفاصله بین بته های در داخل قطار از90الی 100سانتی متر تعین گردید ه است.

اماده کردن زمین :
خربوزه درخاک های sandy loam وخاکهای خوب زهکشی شده مناسبترین خاک می باشندو همچنان علاوه به خاک های sandy loam خاک های silt loam نیز برای شان خوب می باشد وحاصل فراوان میدهد
وقت کشت خربوزه در مزرعه:
کمترین حرارت برای جوانه زدن تخم خربوزه 16الی 17درجه سانتی گراید شنا خته شده است .
اما حرارت مناسب برای نشو و نموی ان 30 c درجه سانتی گراید باشد رشد و نموی خربوزه نتیجه خوب میدهد.
مقدارتخم خربوزه مربوط به فاصله بین قطارها و بته ها وفصید ی جرمنیشن germination تخم می باشد وبرای یک جریب زمین به مقدار400الی 500 گرام تخم ضرورت می باشد.
گرده افشانی :
نبات خربوزه crass pollination بوده یک بته خربوزه به تعداد 500الی 600 گل تولید می نماید که از ان جمله صرف 20 گل ان میوه به بار اورده دراخردر هر بته به تعداد 3 الی 5 میوه به مرحله پخته گی میرسد.
گرده نباتی خربوزه سنگین وزن بوده و توسط باد انتقال نمی گردد برای گرده افشانی ان حشرات مانند زنبور عسل ضرورت احساس می گردد در بته خربوزه در مرحله اول گل های مذکرودرمر حله بعدی گلهای مونث بوجود می اید وقت گل باید توسط ابپاش اب داده نشود بخاطر که گرده سنگین و حشرات نمی تواند انتقال کننده گرده فعالیت کرده نمی توانند و میوه تشکیل نمی شود.

ورایتی های محلی خربوزه که درولایات شمال کشورکشت می شود:
1-جین تور
2-زرمتی
3- بوری کله
4- اثقلانی
5شین مغزی ( سبز مغز)
6- علیشهابی
7- سفال سر
8- مار پوست
9- غازخانی
10- اندلک
11- قندک
12- اله پوقاق
13- ارکانی
14- ارکانی گرمه
15- سرده للمی
اینها عبارت از ورایتی های می باشد که در زمین های ابی و للمی کشت می شود.

مقدارکود:
مقدار کود در مزرعه خربوزه مانند دیگر نباتات ساقه دونده ( تربوز ، کدو ، بادرنگ وغیره ) می باشد که 20 کیلو گرام یوریا 40 کیلو گرام دای امونیم فاسفیت در فی جریب متعادل می باشد .
برای علا وه ان در هر فی جریب زمین به مقدار 2 الی 3 تن کود حیوانی نیز استعمال می شود.

ابیاریIrrigation:
ابیاری خربوزه در جویچه های صورت میگیرد اولین ابیاری قبل از بذر یا فورا بعد از کشت اجرا می شود
ابیاری دومی از زمان تشکیل شدن اولین جوره برگ های حقیقی صورت میگیرد بعدا دو مرتبه در جریان انکشاف بته های ابیاری می شود ویک مرتبه در زمان تشکیل شدن میوه عملی می شود که در اینصورت به طور اعظمی در جریان نمو و انکشاف پنج مرتبه ابیاری می شود بصورت عموم باید در خاک های ریگی در یک هفته دو باره ابیاری گردد ودر خاک های سنگین در هفته یکبار ابیاری گردد.

مقدارحاصلات:
حاصل متوسط خربوزه از 2000الی 2500 کیلو گرام فی جریب تخمین گردیده است ودر شرایط خاص الی 12 تن فی جریب هم مکمن است مگر در شرایط مناسب 60الی 70 تن فی هکتار حاصل میدهد.

ذخیره و نگهداشت:
اکثرا خربوزه بدون ذخیره گاه سرد برای 2 الی 3 هفته بحالت خوب ذخیره می شود اگر به 9 درجه سانتی گراید قرار داشته باشد مدت زیاد و دوام خواهد کرد تخم ان برای مدت 4الی 6 سال نگهداری می شود .
خر بوزه در ذخیر ه خانه نیز اهسته اهسته پخته می گردد یعنی خربوزه از سبزیجات climacteric می باشند یعنی خربوزه باید بسیار پخته جمع اوری شود.

امراض وافات در خربوزه:
خربوزه دارای انواع و اقسام امراض وافات می باشد که از این جمله فقط چندین امراض وافات را تشریح می شود که از جمله امراض مهم خربوزه عبارت اند از.
پزمرده گی باکتریایی
پزمرده گی فوزاریومی
از افات مهم خربوزه که فعلا تمام دهاقین سمت شمال کشور که بزرگترین تولید کنندگان خربوزه در افغانستان می باشد مزرعه خربوزه ان توسط حشره کامل یعنی مگس خربوزه ضایعات زیاد می بنیند.
پزمرده گی باکتریایی – Erwinia tracheiphila ایجاد گردیده رشد باکتریایی قسمت های انساج چوبی را در ریشه های ، ساقه ها وبرگ های مصاب می کند و سبب پزمرده گی و مرگ نبات می گردد.
باکتریای عامل ان بیماری در خاک زندگی نمی کند ملکه سوسک خط دار بادرنگ ناقل ان می باشد و این بیماری را از یک نبات به نبات دیگر منتقل می کند .
بهترین راه کنترول ان اینست که سوسکها یا قانقوزک بادرنگ بلافاصله از خاک بیرون کشیده شود واز بین برده شود.

پژمرده گی فوزاریومي:
پزمرده گی فوزایومی که توسط fusarium oxysporiumf nivrun ایجاد می گردد ساقه های نبات را زرد رنگ نموده وسبب پزمرده گی درنزد یک زمان میوه دهی می گردد.
مقطع ساقه حلقه تیره رنگی که معمولا مشخصه فوزاریوم است.
کنترول :
ازطریق تناوب زارعتی 3تا 5 ساله وکشت کردن ورایتی های مقاوم درمقابل این مرض می باشد.

مگس خربوزه MYOPARDALIS PERDALINA:
این حشره یکی از افات مهم نباتات فالیزی بودی وبرای اولین باردر سال 1981م دربلوچستان گزارش گردیده است این مگس به انواع خربوزه ، بادرنگ ، تره ، تربوز، کدو صدمه می رساند .
واین حشره فعلا در کشورما در ولایات کندوز ، کابل ، هرات وقندهار شیوع نموده است .
حشره ماده به وسیله اله تخمریز خود پوست میوه جوان میزبان را سوراخ می کند و تخم خود را در انجا می گذارد سپس لاروا های جوان به داخل گوشت میوه پیشرفت نموده که باعث فرورفتگی ها انساج مجاور ان سخت و قهوه ئ رنگ گردیده میوه های خشکیده از بین می روند .
مگس خربوزه از اوسط ماه میزان الی اخر ماه ثور سال اینده بحالت شفیره ها واستراحت در زیر خاک به عمق 10الی 12 سانتی متر حیات به سرمی برد و شفیره ها دراویل ماه جوزا تبدیل به حشره کامل گردیده ودر طبعیت به پروازدرمی اید لیکن دراین وقت فالیزهای عاری از گل بوده ودر روی گیاهان هرزه به زندگی خویش ادامه می دهند تعداد نسل ان در اواخر ماه جوزا زیاد یافته ودراین وقت گل ها تبدیل به میوه گردیده ویا اینکه درحال تبدیل شدن به میوه می باشد حشره ماده توسط نیش خود میوه را سوراخ کرده واز شیره ایکه خارج می شود تغذیه می دارند مگس های نر وماده بیش از یک هفته شروع به جفت گیری نموده وحشره ماده تخم های خود را بطور مفرد ذریعه اله تخمریزی در زیر پوست میوه ویا گاهی روی ان می گذارد .
طول عمر حشره کامل تادو ماه داوم می کند وهر مگس ماده از 100الی 125 عدد تخم می ماند ولی درهرمیوه فقط یک عدد تخم قرار می گیرد البته تعداد سوراخها روی میوه مربوط به این می شود که ممکن چندین مگس روی یک میوه تخم ریزی کرده باشند ودر این صورت هر میوه دارای چندین کرم می شوند در میوه های پوست نازک جای تخم ریزی مگس معمولا نمایان می باشد و گاهی امکان ان می رود که یک مگس در یک میوه چندین جای را سوراخ کرده ولی دریک ان تخم مانده باشد و بقیه خالی باقی مانده باشد

کنترول:
بهترین راه مبارزه با مگس خربوزه روش علمی است که خود زارعین درموقع گل گیری بته های انجام می یابد
بدین ترتیب که میوه های جوان به اندازه فندوق باشند آن را درداخل برگ های مجاورپیچیده ودرروی آن مقدارازخاک را می ریزند وتا موقعه که پوست میوه ذخیم شود آن را درزیرخاک نگاه می دارند که دراین صورت مگس ماده قادرشده نمی تواند تادرمیوه تخم گذاری کند.درصورت که نیاز به دوا پاشی گرددمزرعه باید سه باربه وقفه های ده تا چهارده روز توسط ادویه جات مانند.بلداک وشیرپایه به اندازه 2cc دریک لیترآب حل گردیده محلول پاشی شود.که برای کنترول بعضی حشرات دیگرنیز مفید واقع می شود .واول دواپاشی بایدپیش ازتشکیل شدن میوه ها صورت گیرد..یادراخرفصل میوه های ملوث شده جمع آواری گرددودرچاهی انداخته بالای آن ادویه پاشی راانجام داده وبعداً بالای آن خاک ریخته تا بقایای آن برای سال آینده باقی نماند.
ارزش غذائی خربوزه:
رسول گرامی اسلام (ص) درببان خواص خربوزه فرموده است خربوزه اززینت های زمین است آب آن ازرحمت الهی وشیرنی آن ازبهشت است وهمچنان می فرماید " خوردن خربوزه پیش ازغذا بدن را میشویدوبیماری راازبدن ریشه کن می کند .خربوزه میوه ای شیرین لذیذ وگواراست که انواع گوناگون دارد.

خاصیت های برجسته خربوزه :
- خوردنی است
- آشامیدنی است چون آب داراست
- میوه است
- گل است (زیرا مطبوع دارد)
- شیرین است (زیرا دارای موادقندی است)
- سبزی است
- دوایه درداست
- معده وروده راپاکیزه میکند.
- قسمت های ازاین میوه که درتغذیه طبابت استفاده می شود،عبارت اند ا زگوست ،تخم ، وپوست میوه
میوه خربوزه دارای مزه عالی می باشد .ومقدار موادقندی آن ازگلوکوز،فرکتوزوسکروزترکیب گردده از7-18% تشکیل می دهند .
میوه خربوزه برعلاوه موادقندی درترکیب خود یک عده ویتامین هم دارد.
قابل یادآوری است که خربوزه مغزسفید دارای ویتامین A (کروتین ) نمی باشد.درخربوزه مغززردمقدارکروتین در100گرام به یک ملی گرام می رسد. مقداری ویتامینC آن از2.7-35 ملی گرام در100گرام تخمین گردده است .

خواص درمانی خربوزه :

خربوزه دارای ویتامین A است ازاین روی درترمیم وتجدید انساج بدن رول دارد.
خربوزه باداشتن خاصیت اداراور ازامراض سنگ گرده مثانه جلوگیری می کند.
خربوزه سرشارازویتامین C,D,A وسلولوزاست .
تخم خربوزه برای سرفه حاده درسینه وتب شدید مفید است .
خربوزه درهضم نیز کمک می کند
نتیجه گیری :
خربوزه نبات یکساله می باشد که در شرایط واقلیم خشک وگرم حاصل فوق العاده وفراوان می دهد خربوزه داری انوع و اقسام مختلف ورایتی ها محلی می باشد که عبارت از (جین تور ، زرمتی ؛ شین مغزی ، سفال سر ، ارکانی ) وغیره می باشد.
خربوزه در خاک های sand loam و خاک های خوب زهکشی شده حاصل فراوان میدهد و بهترین و مناسب ترین خاک می باشد .
ابیاری در خربوزه در چویچه های صورت می گیرید اولین ابیاری قبل از بذر یا فورا بعداز کشت اجرا می شود ابیاری دومی تشکیل شدن اولین جوره برگهای حقیقی صورت می گیرید بصورت اعظمی در جریان نمو و انکشاف پنج مرتبه ابیاری می شود بصورت عموم باید در خاک ریگی در یک هفته دو باره ودر خاک های سنگین در هفته یک باره ابیاری می گردد.
مقدار کود در مزرعه خربوزه مانند دیگر نبات ساقه دونده است 20 کیلو گرام یوریا 40 کیلوگرام دای امونیم فاسفیت در فی جریب داده شود برای علاوه کود کیمیاوی کود حیوانی نیز 2 الی 3 تن درفی جریب داده میشود.
نبات خربوزه cross pollination می باشد برای القاح خود به حشرات ضرورت دارد
یک بته خربوزه به تعداد 500 الی 600 گل تولید می نماید که ازانجمله صرف 20 گل به میوه تبدیل می شود ودر هر بته 2 الی 3 میوه به مرحله پختگی می رسید .
بته خربوزه د رمرحله اول گلهای مذکر و بعدا گل های مونث تشکلیل می شود
میوه خربوزه دارای مزه عالی می باشد و مقدار مواد قندی ان از گلوکوز ، فرکتوزوسکروز ترکیب گرده است و یک عده و یتامین های A،B،C را نیز دارای می باشد .
تخم خربوزه را بصورت مستقمیا در مزرعه کشت می کند فاصله بین قطارهای نظر به نوع خاک و موجودیت موادغذائی فرق می کند .
فاصله بین بته های در داخل قطاراز 90 الی 100 سانتی متر تعین گرده است از جمله امراض مهم خربوزه مگس خربوزه می باشد .
که حشره ماده به وسیله اله تخمریز خود پوست میوه جوان میزبان را سوراخ می کند و تخم خود را در انجا می گذارد . سپس لاروا جوان به داخل گوشت میوه پشرفت نموده که باعث میوه جوان از بین می رود .
برای جلو گیری از این افات روش علمی است که زارعین در موقع گل گیری بوبته های انجام می یابد بدین ترتیب که میوه های جوان به اندازه فندق باشد انرا در داخل برگهای مجاورپیجیده ودر روی ان مقدار خاک را می ریزند تا موقیکه پوست ان کاملا ضخیم شوند ان را زیر خاک نگاه دارای می کنم و همچنان از ادویه کیمیای 3 با بوقف های مختلف 10 الی 14 روز توسط بلدرک وشرپایه به اندازه 2 سی سی در یک لیتر اب حل می گردد وسم پاشی می شود.
حاصل متوسط خربوزه از2000الی 2500 کیلو گرام فی جریب تخمین گردیده است.
و در شراایط خاص الی 12 تن فی جریب هم محمکن است .
اکثرا خربوزه بدون شرایط خاص در ذخیره گاه سرد 2 الی 3 هفته بحالت خود ذخیره می شود اگر به 9 درجه سانتی گراید قرار داشته باشد مدت زیاد ذخیره خواهد شود.
تخم خربوزه به مدت 4 الی 6 سال نکهداری می شود.

سفارشات :
د هاقین باید ازوریتی های که حاصل خوب میدهد ودر مقابل امراض و افات مقاومت دارند استفاده کنند.
تخم خربوزه راکه بدست میاورند باید ازمنبع تصدیق شده باشد .
ابیاری ان بصورت درست صورت بیگرید.
وقت کشت و رفع حاصل و ذخیره کردن و انتقال به مارکیت را بفهمید .
در انتخاب زمین باید دقیق باشد .
کود کیمیاوی وکودهای حیوانی باید درزمین علاوه گردد تا حاصلات فراوان از ان بدست ارید .
باید دهاقین ازکشت خربوزه در زمین ها شان زیادتز استفاده نماید بخاطر یکه در تناوب زراعتی ، خوب قرارگرفته و شدیار زمین خربوزه به سال اینده حاصل گندم را بهتر می سازد.
مانند لیگیوم در نصب ناتیروجن در زمین مفید تمام می شود.

مگس خربوزه

يكي از آفاتي كه در پنج سال اخیر یک مشکل عمده را برای دهاقینیکه خربوزه بذر مینمایند به وجود آورده و به سرعت در صفحات شمال کشور انتشار کرده است عبارت از مگس خربوزه است.

لاروای آن از خربوزه تغذیه نموده و آن را از بین میبرد این آفت ازمگس خربوزه ايكه در هند و پاکستان موجود است فرق دارد. این مگس از شمال و از غرب داخل کشور شده و قادراست زمستان سرد را در خاک سپری نماید. از سال 2002 به این طرف از هرات و بادغیس به طرف شمال و شمال شرق توسط موتر های ايکه خربوزه را از ان مناطق انتقال داده اند انتشار نموده است. کنترول این مگس به مقایسه مگس های دیگر مشکل است زیرا حشره کامل این مگس مانند دیگر مگس ها به تلک های فیرومونی (lures ) و طعمه های زهری جذب نمی شود.

دوران حیات

الف: مگس در حال جفتگیری

ب: مگس در حالت تخم گذاری

ج: کرم حشره در حالت تغذیه

د: پیوپا در خاک

لاروا از خربوزه برآمده و داخل خاک میشود تا شامل مرحله پیوپا گردد. لاروا بعد از برآمدن از خربوزه سوراخی از خود در سطح خربوزه بجا میگذارد. چندین لاروا میتوانند از یک سوراخ خارج شوند. این لاورا ها در داخل خاک در قسمت زیر خربوزه شامل مرحله پیوپا میشوند

كنترول مگس بالغ توسط محلول پاشي:

هر زمینیکه به فاصله 500 متری از زمینیکه سال گذشته شدیداًً ملوث به آفت بود، فالیز باشد خطر ناک است ادویه پاشی در شروع فصل نموئی زمانیکه اولین خربوزه به اندازه زردالو باشد توسط ادویه دلتا مترین ای – سی 1،50 فیصده قابل حل در آب با علاوه نمودن 30 گرام بوره در یک لیتر محلول باید صورت کیرد. مگس ها با تغذیه نمودن از بوره میمیرند ادویه پاشی بعد از هر ده روز تا وقتیکه خربوزه های خورد در فالیز موجود باشد تکرار شود.

کنترول پیوپا در خاک:

الف: دور نمودن خربوزه های متضرر شده از فالیز.

ب: گرد پاشی همان قسمت سطح خاک که خربوزه بالای آن قرار دارد توسط حشره کش پودری سوین (یک حصه ادویه با ده حصه خاک)

دفن نمودن میوه های متضرر شده بعد از کندن آن از بوته:

با و جودیکه یک تعداد لاروا ها از خربوزه بر آمده ولی یک تعداد شان در داخل خربوزه موجود می باشند. این لاروا ها بعد از تبدیل شدن به پیوپا وحشره کامل دوباره به خربوزه ها حمله نموده و باعث خساره میگردند. بناً خربوزه های افت زده را بعد از کندن به عمق یک متر باید دفن نمود. مگس های مکمل که تازه از مرحله پیوپا بر آمده میتوانند از عمق 50 سانتی متر بیرون آیند و بعد از دفن نمودن خربوزه ها در زمین ، سطح زمین باید توسط پودر سوین (یک حصه ادویه با ده حصه خاک) گرده پاشي شود كه البته نتيجه آن قناعت بخش خواهد بود.

نظری برمنابع طبعی افغانستان

demohayoubwafi — Tue, 24 Jun 2008 14:50:00 GMT

وانزلنا من المعصرات ماء ثجاجآ لنخرج به حبآ ونباتا وجنات الفافا

افغانستان ازنګاه داشتن منابع طبعی یک کشور غنی بوده چنانچه دشت های لا مزرع ، وادی های سرسبز مناطق مرتفع وکوهستانی ان با تنوع خود مناظر انرا زیباتر ساخته ، علاوتا دریاها وتجمعات ابی به غناع طبیعی ان می افزاید ، مناظر مختلف افغنستان هرکدام محیط طبیعی خاصی بوده وبناه ګاه جداګانه ای را برای حیوانات ونباتات وحشی مناطق متذکره مهیا میسازد.

قبل از تهاجم شوروی سابق به افغانستان اګرچه توجه زیادی درباره حفاظت منابع طبیعی صورت نګرفته واداره خاصی به این منظور وجود نداشت ، ولی بازهم تاحدودی در مورد ان مفکوره ای بیداشده بود ، طوریکه نزد مقامات حکومتی مقرارت ولوایحی راجع به تنظیم شکار وحفاظت محیط زیست بعضی از مناطق افغانستان وجود داشت ، بیشترین تاثیریکه درباره محیط زیست دیده شده میشد ، شکارګاه های زمان شاهی که باعث نګهداشت حیات وحش ، بشمول برنده های ابی ګردیده بود ، به این اساس مناطق مانندعلاقه داری درقد در جوار دریای اموولایت تخا ، دره اجر درقسمت های مرکزی افغانستان ،بامیر ها درشمال شرق کشور ، کول حشمت خان درکابل بایتخت افغانستان وغیره تامدت زیادی به حال اصلی خود می مانده بود.

با تهاجم قوای شوروی سابق درافغانستان دربهلوی ویرانی های دیګر میحط زیست ومنابع طبیعی افغانستان بدون تاثیر نمانده ، مداخلات همه جانبه ویرانی های دیګر ازقبیل بمباردمان وبرتاب بم های اتش افروز، فیرهای اوان وراکت ، سوختاندن وقطع درختان ، باغات میوه دار و جنګلات طبیعی برای احداث ساحه های امنیتی واستعمال ګازهای زهردار محیط زیست کشور را تخریب نموده وانرا برهم ساخت.

بعداز خروج قوای شوروی تاهنوز هم وضع امنیتی افغانستان استقرار بیدانکرده است ، ازاینرو برای مقامات حکومتی فرصتی بیدانشده تا درجهت حفاظت منابع طبیعی تجاوز اتخاذ نمایند، ګررچه درسالهای اخیر یکعده اشخاص وموسسات اګاه ازداخل وخارج افغانستان توجه خود را درجهت حفاظت منابع طبیعی این کشور مبذول داشته وقدم های را دراین راه برداشته اند، تااین که توجه مقامات حکومتی ومردم منطقه را برای حفظ ونګهداشت لازم ماحول شان جلب نمایند.

منابع طبیعی از حیث ارزشی که درزنګی انسانها دارد توجه مردم محل ، توریزم وجهانګردان خارجی را بخو د جلب کرده است. ودر ترقی وانکشاف اقتصاد کشور نقش به سزای دارد.

ای زراعت افتخاری کشوری چشم بسته سویت هر دانشوری

سرفرازی این وطن ازتو بود توبه با استادی ومابرسری

دست دهقان طبیعت ناز تو میکند هر ګونه میوه میروری

ازاناروبسته وبید وبلک اوچرغان کرده هربوم وبری

باغ وبستان ای زراعت از توبود بایدا او رهنمای غمخوری

ازنباتات هندوانه وخربوزه هر طرف افګنده شور وشری

ای زارعت از تمامی بشر توحیاتی ، جان عالم بروری

نازونعمت را تودادی درجهان زین سبب توافتخارودلبری

از طراوت میوزی اندرمشام کاشفت را روح وجان میبروری

گل اگر خار نداشت
دل اگر بي غم بود
اگر از بهر پرستو قفسي تنگ نبود
زندگي عشق اسارت قهر آشتي همه بي معنا بود

دیپلوم انجنیر محمد ایوب وافی معاون تحقیق در بخش چراګاه های افغانستان موسسه انجمن تحفظ حيات وحش ۰۷-۰۷-۲۰۰۸

طریقه کشت بادنجان رومی وبعضی از انواع دیگری سبزیجات

demohayoubwafi — Tue, 24 Jun 2008 14:15:00 GMT

بادنجان رومی:

بادنجان رومی ار جمله سبزيجات عمده بوده که مربوط خاندان بايت شيد است چون اکثراً اعضااين فاميل نباتات زهردارميباشند و همين موضوع باعث شد تادير زمان مردم ازبادنجان رومی یه حيث سبزی استفاده نميکردند ولی امروز در تمام دنيا مروج است.در حقيقت بادنجان رومی يک ميوه است که منحيث سبزی استعمال ميشود، و از سبب ميوه گفته ميشود که ار تخمدان انکشاف يافته بوجود اماده است. که ميوه آن بنام بری يادشده و بری آن ميوه را ميگويند که ديوار های تخمدان گوشتي ميباشد.بادنجان رومی يکی از اجزای مهم غذا بوده که بصورت خام و پخته و اعصاره صرف ميگردد، رب، گچاب، از بهترين مثالهای است که به قسم مسا لجات در ديگ جهت پخت و پذ استعمال ميگردد. بته بادنجان رومی چندين ساله بوده در اکثريت جاها از آن به حيث نبات يک ساله استفاده ميشود. در صورتيکه در گرين هوس ها و جاهايکه هوای سردنداشته باشد رويا نيده شود برای چندين سال حاصل ميدهد. نظر به موقعيت جغرافيائی افغانستان بادنجان رومی بيک مدد زياد ( از برج جوزا شروع تا برج عقرب) به شکل تازه مورد استفاده قرار ميگيرد. در ممالک خارج بادنجان رومی را تحت شرايط خاصي نموئی در گرين هوس کشت و حاصلات خوب از آن بدست مياورند. در مناطق گرم سير بادنجان رومی را ميتوان با اندک توجه به مصرف بسيار کم در زمستان توليد و بشکل تجارتی به بازار عرضه نمود. تشکيل ميوه در هوای گرم و اقليم خشک مشکلات را در بر داشته، بخصوص اگردر وقت گل آن باد يا شمال هم بوزد. اگر مدت روز های نموئی يک منطقه کمتر از 110 روز باشد تخم بادنجان رومی را 6-5 هفته قبل از نهالی کردن به زمين در تونل های پلاستيکی و يا در تبنگهای چوبی در داخل گرين هوسها بذرمينما يند. انواع زودرس اگر مستقيماًدر زمين هم بذر شوند قبل از سرما حاصل ميدهد. چيدن بادنجان رومی با رسيده نسبت به رسيده ضا يعا ت را بسيار کم ميسازد. بادنجان رومی پخته بيشتر از 10-8 روز اگر در تحت شرايط خوب نگهداری شود گنده ميشوند.

پيدايش بادنجان رومی : جای پيدايش بادنجان رومی امريکای جنوبی بوده و تمام انواع وحشی بادنجان رومی در منطقه اندين يافت شده که چيلی، کولمبيا، اکوادور، بو ليو ياو پيرو را احتوا مينما يد. بادنجان رومی که برای اولين بار در ممالک اروپائی کشت شد توليدميوه کلان را نموده در حاليکه تمام بادنجان رومیهای وحشی ميوه خورد دارند به گمان اغلب تمام بادنجان رومیها از نوع خورد(cherry tomato) به وجودآمده است و بهcerasiforme که در مناطق استوائی و نيمه استوائی امريکا موجودميباشد اماوقت و جای اهلی شدن بادنجان رومی بصورت دقيق معلوم نيست نظربه شواهد امکاندارد مکسيکو باشد. در سال 1554 توسط يک نبات شناس ايتالوی از مکسيکو به اروپابرده شده است که در ايتاليا بادنجان رومی بنام سيب طلائی و سيب دوست داشتنی ياد ميگردد. تا قرن 19به نامهای فوق الذ کر مسمی بود و در اواسط 1600 عيسوی به جرمنی، فرانسه و ديگر ممالک اروپائی شهرت پيدا کرد. مردم در حصه کشت و استفاده بادنجان رومی در اوايل چندان علاقه نداشتند صرف منحيث يک بته زينتی و برای تداوی از آن استفاده مينمودند چون به خاندان نا يت شيد تعلق ميگرفت که در بعضی نباتات زهری شا مل بود ازين سبب چندان مورد استفاده قرار نميگرفت که تا اوايل قرن 20 در اکثريت ممالک مورد تا ئيد قرار داشت.

خواص مورفو لوژی : بادنجان رومی به فاميل سولناسی يا نايت شيد تعلق داشته نام علمی آن esculentum opersiconLyc

بته بادنجان رومی علفی بوده که بسيار شاخه های ان هموار و بعضی آ ن عمودی ميباشد. ساقه در ابتدأ نرم و دارای مويکها بوده که بعداً بته بادنجان رومی پير ميشود و شکل چوبی را به خود ميگيرد. برگ آن متناوب به تعداد 9-7 برگچه به روی شاخچه هائيکه 37-12 سانتی متر طول ميداشته باشد مو قعيت دارد. گلهای ان به شکل خو شه در روی ساقه و بين نود موقعيت دارد. تعداد گل برگها 5 ورنگ آن زرد و تعداد کاسبرگها کا لکس هم 5 که در ابتدأ خورد بوده ووقتيکه ميوه پخته و سا يز کلان ميشود . بادنجان رومی از لحاظ عمليه گرده افشانی خودی بوده که 4-1 فيصد امکان دورگه شدن و کراس را ميداشته باشد.

مرچ : در اکثر نقاط افغانستان کشت ميگرددو ميوه در اثر اکشاف تخمدان بوجود ميا يدو زياد تر مردم مرچ را همرای غذا و هم جز سلاد، ترشی، رب، کچپ و چتنی استعمال نموده و همچنان مرچ را خشک نموده و از پودر آن استفاده مينما يند. ا لکلايد که از مرچ استخراج شده در طبابت از آن استفاده ميشود. بعضی انواع را به حيث بته زينتی در گلخانها تربيه و پرورش ميدهند. چون عمليات زراعتی مرچ عينا" مانند بادنجان رومی بوده که ا يجاب تکرار تذ کر را نمينما يد. از لحاظ ارزش غذائی مرچ دارای و يتامين سی میباشد.مرچ در فامیل سولناسی و نام علمی آن کپسیکم انم میباشد.

شرایط اقلیمی و خاک : ضرورت شرایط اقلیمی برای نشو و نمو مرچ مانند بادنجان رومی بوده و در وقت تشکیل گل و اکشاف میوه شرایط اقلیمی نا مساعد در حصه تولید و حاصلدهی مرچ فوق العاده تا ثیر دارد. چنانچه درجه حرارت بلند و رطوبت نسبتی باعث ریختن گل و میوه های خورد از بته میگردد. رطوبت کم و حرارت بلند سبب میشود تا یک مقدار آب از بته مرچ تبخیر و باعث ضایع شدن آب حجرات گردیده که این قلت ان در حجرات سبب میشود تا گل و میوه بریزد. درجه حرارت 32 سانتی گرید و بالا تراز آن در اثنای تشکیل میوه باعث ریختن گل میشود. بته مرچ در درجه حرارت 26-21 سانتی گرید نشوونموو تشکیل پندک مینماید و اگر دفعتأ به درجه حرارت 15-10 آورده شود، تولید میوه را نموده و تخم رابوجود نمیاورد و همین عملیه تشکیل میوه بدون تخم را بنام عملیه پارتینوکارپی یاد میکنند. مرچ بواسطه گرده خود القاح میشود و نسبت به سایر سبزیجات در مقابل هوای سرد مقاومت نداشته از بین میرود. معمولا" تخم مرچ را 8-6 هفته قبل از نهالی کردن دربستر گرم بذر مینمایند و به حرارت 16-4 درجه سانتی گرید سرعت نموی آن بطی میباشد و به درجه حرارت24 درجه سانتی گرید بصورت نور مال نشوونمو مینماید. مرچ در اکثریت خاکهانمو کرده و پی اچ خاک در حدود 7-5.3 برای نموی آن خوب است. در وقت نهالی کردن باید درجه حرارت خاک بالاتراز10 درجه سانتی گرید باشد ورنه نبات نمو نکرده به حالت خود باقی میماند. مقاومت بته مرچ در خاکهای نمکی متوسط بوده نظر به دیگر خاندان سولناسی.

وقت کشت: در زمین وقتی مرچ بذر گردد که تمام خطرات سرما یعنی هوای سرد سپری شده باشدو بهتر است که در زمین نهالی گردد خصوصأ درجائیکه فصل نموئی برای مرچ کوتاه و یا اینکه ا حتمال خطر خنک زدن در مزرعه موجود باشد که در این صورت لازم است تخم مرچ در بستر گرم بذر و بعد از سپری شدن 8-7 هفته نهالی آن به زمین انتقال یابد در این صورت مقادیر 150-100 گرام تخم مرچ که در بستر گرم بذرمیشود برای یک جریب زمین اکتفأ مینماید. نخم مرچ تحت شرایط خوب و حرارت مباسب 24 درجه سانتی گرید در ظرف 10 روز جوانه میزندو نظر به نوع باید به فاصله های معین کشت شده که فاصله بین دوقطار 65-60 سانتیمتر و فاصله بین دو نبات 40-35 سانتیمتر و هر قدر خاک قوی باشد فاصله ها نزدیکتر که سبب حاصل بیشتر و یا کیفیت خوبتر میباشد. مدت پخته شدن مرچ عمومأ 70 روز را در بر میگیرد که باز هم نظر به انواع فرق میکند.

کودکیمیاوی : برای یک جریب زمین در حدود 45-40 کیلوگرام کود یوریا، 40-35 کیلوگرام کود تریپل سوپر فاسفیت و40-35 کیلوگرام پتاشیم سلفیت ضرورت است. چون فصل نموئی مرچ نسبتأ زیاد میباشد. اگرمقدار کود نایتروجندار به دفعات استعمال شود نتیجه بهتر بدست میاید به این صورت تمام کود فاسفورسدار، پتاشیمدار با نصف کود نایتروجندار در وقت نهالی کردن به شکل جری و متباقی کود نایتروجندار را در وقت انکشاف میوه بشکل جری استعمال نموده و بعداً آبیاری صورت بگیردو در غير آن نایتروجن در هواس آزاد فرار میکند. برای تقویه زمین بر علاوه کود کیمیاوی، مواد عضوی به شکل کود حیوانی، کمپوست، وپاروی سبز ضرور میباشد. برای اینکه مواد عضوی در خاک حفظ شده بتواند همه ساله در حدود 5-4 تن کود حیوانی در فی جریب زمین مرچ علاوه گردد. تناوب زراعتی برای جلوگیری از امراض و آفات نباتی که در مزرعه پیدا میشودکمک مینماید. خیشاوه در مزرعه مرچ حتمی بوده چون ساقه ضخیم و خشبی مرچ یکتعداد برگهای خوردرابارمیآورد و بته های این نبات به اندازه کافی سایه نمی افگند تا گیاه هرزه را تحت تاثیر خود بگیرد لذا ایجاب مینماید 3-2 مراتبه خیشاوه و یک مراتبه بته مرچ را خاک داده که از یکطرف باعث داخل شدن هوا در منفذ های خاک گردیده و از جانب دیگر گیاه ها زیر خاک شده از بین میرود.

بادنجان سوسنی : از جمله سبزی هایست که در افغانستان بذر آن مروج و به حیث یک غذا مکمل مورد استفاده قرار میگرد که مردم از آن به شکل تازه، خشک و از بعضی انواع آن در آچار ساختن استفاده می نما یند.

طبقه بندی : بادنجان سوسنی در فامیل سولناسی تعلق داشته و نام علمی آن سولنم میلونجینا میباشد.

شرایط محیطی: چون بته بادنجان سوسنی از مناطق نیمه استوائی است لذا درمقابل هوای سرد حساس است وبرای نشو و نموی خود مدت 90 روز به هوای گرم ضرورت دارد. درجه حرارت مناسب 33-27 درجه سانتی گرید و درجه حرارت در شب 6 درجه کمتر از درجه حرارت روز باشد. خاکهائیکه حرارت آن بین 20-18 درجه سانتی گرید باشد بهتر ین درجه حرارت برای نمو است. خاک باید غنی وخوب زاهکشی شده و مواد عضوی آن زیاد، پی اچ آن در حدود6.8-5.8 و مقاومت آن در مقابل نمک متوسط و در مناطق خشک به آبیاری ضرورت دارد در درجه حرارت 26 درجه سانتی گرید در ظرف 7-6 روز جوانه زده، مدت پخته شدن آن مربوط به جنس آن بوده که از 120-90 روز را در بر میگیرد یکعده کم آن در حدود 75 روز پخته میشوند.

وقت و طریقه کشت: بادنجان سوسنی راسأ در مزرعه و یا در بستر های گرم و تونل های پلاستیکی رویانیده شده میتواند خصوصأ در جاهائیکه فصل نموئی برای بته بادنجان سوسنی کوتاه باشد بهتر است در بستر گرم بذرو بعدأ در مزرعه انتقال گردد. چون بته مذکور در مقابل هوای سرد حساس میباشد صبر شود تا هوای سرد سپری گرددو بعدأ ترانسپلند صورت گیرد. 8-7 هفته قبل از نهالی کردن تخم بادنجان سوسنی در تبنگ ویا تونل پلاستیکی طوریکه تخم رومی بذر می گردد عملی گرددو فاصله بین دو نبات 45 سانتیمتر و فاصله بین دو قطار 60 سانتیمتر باشد. در صورت مراعات نمودن فاصله تعداد میوه، شاخچه های بیشتر، سایز میوه کلان بوجود میآید. مقدار تخمریز در بستر گرم 500-350 گرام برای یک هکتار کفایت مینماید. وقت بذر آن در مناطق سرد سیر کشور مانند کابل، پروان، هرات، لوگر، 30-1 حمل ودر مناطق گرم سیر مانند ننگرهار، کندهار، لغمان، کنر و هلمند در اواسط برج جدی الی برج دلو میباشد. در مناطق نسبتاٍ گرم مانند مزار شریف ، کندز، بغلان میتوانید که تخم آنرا در اواسط برج حوت در مزرعه کشت نموده که بعداز یکه نمودن فواصل مراعات گرد کودکیمیاوی و استعمال آن: هر قدر زمین توسط مواد عضوی و کود کیمیاوی تقویه شودبه همان اندازه قدرت حاصلدهی آن زیاد میشود که برای یک جریب زمین مقدار 45-40 کیلو گرام یوریا، 40-35 کیلو گرام دای امونیم فاسفیت و 40-35 کیلوگرام پتاشیم سلفیت ضرورت است.چون بادنجان سوسنی یکمدد زیاد درزمین باقی میماند اگر کود یوریا بدو وقت استعمال کرده شود نتیجه بهتر میدهد که درین صورت تمام کود های فاسفورسدارو پتاشیمدار را با نصف یوریادر وقت نهالی به شکل جری و نصف یوریا باقی مانده رادر موقع گل استعمال نموده و بعدا" آبیاری صورت بگیرد.

کول کراپ : تمام نباتات خاندان کرم به این نام یاد میشود که کرم، گلپی، گل کرم، براکلی، دولمه کرم، کرم قمری، کرم چینائی، کرم پیچ، وغیره که تولید آن در هوای سرد ولی در مناطق گرم سیر که در خزان و زمستان تولید میگرددخصوصاً در جلال آباد، و لغمان. و تمام آنها در جنس برسیکا شامل اند و در بسیاری آنها در عین سپیشز اولیراسی که طریق کشت شان هم تقریباً مشابه است ، و شرایط کشت هم مشابه بوده و امراض و حشرات آنها هم مشترک است.

کرم : بزرگترین جینس تمام نباتات برسیکا میباشد ولی در افغانستان مصرف گلپی بیشتر از کرم است.

شرایط اقلیمی : بهترین شرایط اقلیمی برای کشت کرم هوای سردو مرطوب است. در کابل کرم همیشه در اوایل بهار کشت میگردد واگر در خزان هم کشت گردد قابل زرع میباشد. و در ننگرهار در اخیر تابستان و ا ول خزان کشت میشود.

خاک : کرم در تمام انواع خاک تولید شده میتواند لیکن خاکیکه برای زودرس کرم بهتر است کلی لوم برای حاصل زیاد خوب است. به صورت عموم پی اچ خاک 6.5-5.5 برای کرم مناسب است. از نگاه کود کرم از جمله سبزیجات است که به مواد غذائی زیاد ضرورت داردمخصو صاً نایتروجن و پتاشیم زیاد ضرورت دارد و میتوان که 25-20 تن انبار حیوانی استعمال کرد. کرم دارای ارزش مواد غذائی خوب بوده، ویتامینها، منرالها و حتی پروتین دارد.

تخمریز : مقدار 150-100 گرام تخم در یک جای مناسب یا تونل پلاستیکی بذر کرده و بعداً به زمین مورد نظرنهالها را انتقال داده و در انجا شانده شود که همین مقدار تخم برای یک جریب زمین کفایت میکند. فاصله بین دو نهال 45-40 سانتیمتر و فا صله بین دو قطار 70-60 سانتیمتر در نظر گرفته شود.

وقت کشت : در مناطق گرم سیر از 30-10 اسد در قوریه بذر و بعد از 40-35 روزبه زمین اصلی به شکل نهالی به تاریخ 10-5 سنبله انتقال و شانده شود. در مناطق سرد سیر کشوراز 20-1 حوت در قوریه بذر و بعد از 40-35 روز به تاریخ 10-5 حمل بشکل نهالی انتقال و در زمین اصلی شانده میشود.

وقت و استعمال کودهای کیمیاوی : استعمال کودهای کیمیاوی مخصوصاً ، یوریا، دای امونیم فاسفیت و پتاشیم سلفیت برای کرم خیلی مهم و ضروری می باشد زیرا بدون استعمال کودهای مذکور به دست آوردن حاصل زیاد و کرم خوب ناممکن است. مقدار کود یوریا 45-40 کیلو گرام، کود دای امونیم فاسفیت 50-35 کیلو گرام و کود پتاشیم سلفیت 40-35 کیلوگرام در یک جریب زمین استعمال گردد. تمام کود دای امونیم فاسفیت، پتاشیم سلفیت را با نصف یوریا در وقت بذر استعمال نموده و نصف یوریا با قی ماندهرا باز بدو حصه تقسیم کرده که یک حصه آن بعد از 30-25 روز بعداز نهالی کردن به قسم جری استعمال کرده و حصه دومی آن بعد از 20-15 روز بعد از استعمال کود دومی تطبیق گردد.

بامیه : از جمله سبزی جات خیلی مهم و دارای مواد پرارزش غذائی میباشد. دارای پروتین، کلسیم، فاسفورس،

آهن و ویتامین های ای ، بی یک و سی و غیره میباشد.

تخمریز : مقدار 3-2 کیلوگرام تخم بامیه در یک جریب بصورت قطارها در جویه ها که فاصله بین دو نبات 30-25 سانتیمتر و فاصله بین دو قطار60-45 سانتیمتر باشد بذر گردد.

انواع بامیه : در افغانستان دو نوع بامیه در مناطق مختلف توافق وسیع داشته که بذر میگردد :

1- نوع پساساوانی. 2- نوع لوزیا نا که نوع اول آن در مناطق گرم سیر توافق نموده نتیجه خوب داده است خصوصاًدر جلال آباد، لغمان،کنر. نوع دوم آن در مناطق سردسیر توافق داشته که در ولایات بلخف هرات، بغلان، کندز نتیجه خوبتر داده است . اوقات کشت : بامیه در مناطق گرم سیردر برج 20 دلو الی 10 حوت بذر میگردد. در حالیکه در مناطق سرد سیراز 25-15 ثور کشت میگردد. تخم بامیه برای 24 ساعت به آب مرطوب ساخته شود که باعث نموی سریع در مزرعه میگردد. همچنان برای تحریک تخم بامیه به خاطر تحریک نموی ان برای 2 ساعت به درجه حرارت 45 درجه سانتی گرید گذاشته میشود . بامیه بعد از 6-5 روزدر جاهای گرم به آبیاری ضرورت دارد و بعداز 8-7 روز در جاهای سرد به آبیاری ضرورت دارد. بته بامیه بعد از 45-40 روز بعداز کشت تشکیل میوه را مینماید. وقت و مقدار استعمال کود : بامیه جهت بدست آوردن حاصل خوب به کودهای یوریا، دای امونیم فاسفیت و پتاشیم سلفیت ضرورت دارد. یوریا مقدار 45-40 کیلوگرام، دای امونیم فاسفیت 35-30 کیلوگرام، پتاشیم سلفیت 35-30 کیلوگرام برای یک جریب زمین ضرورت است. که سیتم استعمال آن طوریست که یک بر سه حصه یوریا با تمام کود دای امونیم فاسفیت و پتاشیم سلفیت در زمانیکه پشته هاو جویه ها اماده میگردند باید قبل از آن استعمال شده و متباقی یوریا را به وقفه های 20-15 روز پا ئینتر از بته در جویه ها به قسم جری استعمال گردد. جمع آوری و نگهداری تخم بامیه : بامیه بعد از 40-35 روز بعد ازکشت شروع به گل نمودن کرده و جمع آوری میوه آن ییکمدت دوامدار ادامه میداشته باشد. گل آن به مدد یک روز بازو بعد از عملیه القاح پلی بامیه به سرعت انکشاف مینماید که ایجاب مینماید بعد از5-4 روز جمع آوری آن صورت بگیرد. اگر زیادتر در بته گذاشته شود سخت و فا ئیبری میگردد که کیفیت بامیه را خراب میسازد. هر قدر پلی ها بوقت مناسب آن جمع آوری شود تعداد شاخچه های زیاد و بته بامیه زیادتر نمو مینماید. بته بامیه که به خاطر تولید تخم آن به فاصله نزدیکتر یعنی 35-30 سانتیمتر بین قطارو 30-25 سانتیمتر در بین دو نبات شانده شود. سیر : یکی از جمله سبزیهای غوزه ئی است که موسم سرد برای نموی آن مساعد بوده، شرایط اقلیمی افغانستان برای رویانیدن سیر فوق العاده خوب میباشد. بعداز پیاز دومین نبات غوزه ئی است که مورد استفاده قرار میگیرد در بعضی ممالک بر علاوه که بشکل تازه از آن استفاده میشود دی هایدریشن نموده به شکل پودر تهیه میکنند. سیر یک طعم تیز داشته بقسم مساله دیگ و ماده اشتها آور استفاده و در طبابت نیز مورد استفاده بوده دارای یک ماده انتی بیو تیک که ضد بعضی مکروبهای بکتریائی و فنگسی استعمال شده و برای پائین آوردن فشار بلند نیز موثر است. طعم وبوی سیر مربوط ماده کیمیاوی میتایل الیل دای سلفاید میباشد. نام علمی آن ایلیم ستیفیم که اولاً به فامیل لیلاسی که بعد ها متخصصین به فامیل اماریلیداسی و در سال 1976 به فامیل ایلاسی تعلق داده و از جمله نباتات یک مشیمه است تخم القاح شده سیر بسیار کم مورد تکثیر قرار گرفته که سیر همیشه بصورت غیر زوجی تکثیر میشود شرایط اقلیمی و خاک : سیر در شرایط اقلیمی وسیع رویانیده شده ، اما در هوای بسیار گرم وسرد نتیجه خوب نمیدهد. هوای بسیار گرم و مدت روشنی زیاد برای تشکیل غوزه مساعد نبوده وحرارت 26-21 درجه سانتی گرید برای نشو و نمو آن مساعد میباشد. سیر در هوای سرد نموی فوقانی را تکمیل نموده، و در هوای نسبتاً گرم و دراز تشکیل غوزه را مینماید و از همین سبب غوزه سیر هر قدر وقت تر کشت شود به همان اندازه قدرت حاصلدهی آن زیاد میباشد.اگر سیر ناوقت کشت گردد نموی فوقانی آن تکمیل نشده سبب پائین آمدن حاصل شده چنانچه غوزه سیر شروع به تشکیل شدن می نماید نموی فوقانی (برگ) متوقف میشود . سیر به رنگهای مختلف سفید، گلابی و نصواری یافت شده که عموماً انواع سفید رنگ زود رس و قدرت نگهداشت آن کم و حاصل آن نسبت به انواع دیگر زیاد میباشد. انواع سیر هائیکه دارای رنگ گلابی میباشند انواع دیر رس و برای یکمدت زیاد نگهداری شده میتواند. سیر در خاکهای سندی لوم، سلت لوم نتیجه بهتر داده و در خاکهای رستی غوزه شکل نامنظم را اختیار مینماید. وقت و طریقه کشت : سید بوسیله عملیه تکثر غیر زوجی توسط ترک کولوفس که 12-10 ترک یک غوزه سیر را تشکیل داده تکثیر شده که در وقت شاندن سیر تمام ترکها به استثنای ترک مرکزی که شکل مستطیل رادارد قابل شاندن نبوده و همچنان ترکهای دومی چسپیده به ترکهای اول نیز قابل استعمال نمیباشد. در وقت شاندن ترکها از همدیگر جدابه فاصلهای معین 8-7 سانتیمتر بین دو بته در عین قطار، و بین دو قطار ها 30-25 سانتیمتر فاصله مناسب برای سیر میباشد. عمق که سیربه زمین شانده میشود در حدود 6-5 سانتیمتر بوده ترکهائیکه از غوزه سیر جهت شاندن جدا میشودغوزه سیر در حدود 4-4.5 سانتیمتر قطر داشته باشد نتیجه آن نسبت به غوزه هائیکه قطر آنها 3-3.5 سانتیمتر میباشد . بهتر است. تخمیناً برای یک جریب زمین در حدود 160-150 کیلوگرام غوزه سیر کفایت میکند. در وقت شاندن ترکهای سیر یعنی نقطه نموئی آن بطرف بالاباشد و اگر سیر بصورت سر چپه به زمین شانده شود نموی آن بطی و ضعیف میباشد. عموماًسیر در تیرماه کشت نموده و بذرتیرمائی آن نسبت به بهاری خوب بوده تولیدات فی جریب آن اضافه میباشد. کودکیمیاوی : مقدار 40 کیلوگرام یوریا، 35-30 کیلوگرام دای امونیم فاسفیت، 35-30 کیلوگرام پتاشیم سلفیت که تمام کود دای امونیم فاسفیت، پتاشیم سلفیت را با نصف کود یوریا پیش از شاندن سیرو نصف متباقی یوریا را 40 – 35 روز بعد از شاندن در صورتیکه بهاری کشت میشود و اگر تیرماهی کشت شده باشد در اوایل بهاراستعمال شده در صورت موجودیت کود حیوانی 5-4 تن فی جریب استعمال گردد.

جمع آوری و نگهداری : سیر وقتیکه از مزرعه جمع آوری میشود که قسمت فوقانی (برگ) آن زرد شده وشروع به چپه شدن نموده و بعد از مدت 100 –90 روز پخته و آماده رفع حاصل میگردد. سیر بعد از جمع آوری برای مدت یک هفته در سایه و یا جای مناسب جهت خشک شدن گذاشته ، تا کیفیت نگهداشت آن بلند برود. توسط چاقو یا داس برگهای آن در حدود 3-2 سانتیمتربالا تر از سطح سیر قطع گردد، تا سطح سیر زخمی نشده که با عث داخل شدن بعضی مکروبهای امراض فنگسی و بکتریائی داخل غوزه سیر نشود. ذخیره سیر بصورت آویزان و یا در اطاقهائیکه جریان هوا داشته باشد به صفر درجه سانتی گراد ورطوبت 75- 70 فیصد برای مدت 5-4 ماه نگهداری شده میتواند. سیر به 5 درجه سانتیگراد قدرت جوانه ( نیش) زدن را پیدا میکند. ریشه سیر سطحی به آبیاری و خیشاوه طوریکه در بحث پیازگفته شد ضرورت میداشته باشد. پالک : پالک یک سبزی عمده در افغانستان بوده و غذای مردم را تشکیل میدهد. این سبزی در هوای سرد نموکرده معمولاً در نقاط مرتفح افغانستان میروید. لیکن در هر جائیکه میروید باید تعداد ساعات روشنی روز کم باشد ورنه نبات مذکور فوری تشکیل گل و تخم رامینماید. اگر تناسب روشنی و حرارت درست یعنی روز های سردوکوتاه باشد برگ پالک در قسمت بیخ آن بصورت غنچه نمو میکنند. وقتیکه بته در تحت شرایط مساعد، به سایز مناسب خود برسد ساقه شروع به طویل شدن نموده و شاخچه های جانبی از محور اصلی برگها نمو مینماید.در اثر تغیر شرایط، ساقه های تخمی پالک از حصه مرکز بته آن نمو میکنند. با شروع شدن ساقه های تخمی تولید برگها کم شده و برگها سخت میگردند.گلها در وسط ساقه اصلی و ساقه های جانبی شروع به تشکیل شدن نموده که بعداً در قسمت نوک و پائین خوشه انکشاف میابند. 12-6 گل در یک خوشه تشکیل میشود. گرچه پالک از لحاظ موقعیت آله تذکیرو آله تانیث عموماً بشکل دایوشیس به این معنی که آله تذکیر در یک بته و آله تانیث در بته دیگر موقعیت میداشته باشد و بسیار کم مانوشیس یعنی آله تذکیر و آله تانیث بطور جداگانه در یک بته قرار دارد. آله تذگیر بعد از تشکیل گل از بین میرود. نام علمی پالک سپنشیا او لرسی و به فامیل کینو پودیاسی تعلق دارد از لحاظ ارزش مواد غذائی مقدار زیاد ویتامین (آ) ، ویتامین (سی) و ویتامین (بی) داشته و از لحاظ ویتامین و مواد معدنی در بین سایر سبزیجات مقام دوم را دارد.

شرایط اقلیمی و خاک : یک سبزی است که در هوای سردنمو خوب داشته و تا منفی 5.6 درجه سانتی گرید مقاومت دارد و بدرجه حرارت بلند 21 –16 درجه سانتی گرید و تعداد ساعات روشنی روز اضافه از 15 ساعت باعث تشکیل گل آن میشود. وقتیکه تشکیل گل را مینماید قابل استفاده نمیباشد. پالک یک نبات دو ساله بوده و در سال اول هم تولید تخم را مینماید. برای تولید برگ به روز های کوتاه و برای تولید تخم به روز های دراز ضرورت دارد طول و حرارت روز رابطه نزدیک با همدیگر دارند. بهترین درجه حرارت برای جوانه زدن آن 16 درجه سانتی گرید که در ظرف 7 روز جوانه زده و در مدت 50-45 روز پخته و آماده رفع حاصل میگردد. پالک بصورت قطار و پاشکی کشت شده، مقدار تخمریز که برای یک جریب زمین کفایت مکند 3 –2 کیلوگرام میباشد در صورتیکه بشکل قطار کشت شده باشد فاصله بین دو بته در عین قطار 10 –8 سانتیمتر و بین دو قطار 25 –20 سانتیمتر خوب است. عموماً زارعین پالک را بصورت پاشکی کشت و یکه کاری نمکنند که باید در حصه تخمریزی آن توجه نموده که بسیار غلو بذر نشود. در مناطق سردسیر کشور بذر پالک بدو موقع سال در اوائل بهار به مجردآماده شدن زمین برای بذر و هم در برج های اسد و سنبله که هوا روبه سردی میرود موقع بذر پالک بوده و در مناطق گرم سیر تمام زمستان بذر شده میتواند. پالک در زمینهائیکه خواص تیزابی دارند نمی روید خوشبختانه در افغانستان این مشکل وجود ندارد بهترین پی اچ 7- 6 میباشد و در مقابل خاکهای نمکی فوق العاده زیاد مقاومت دارد چون نموی پالک در موسم بارندگی میباشد آبیاری زیاد ضرورت ندارد پالک به مجردیکه اماده چیدن میشود باید چیده شوند تکرار از این عمل سبب میشود که برگهای جدید برای چندین مرتبه نمو نمایند. برگهای تازه بعد از چیدن باید فوری سرد شوندو هر گز تحت شعاع مستقیم آفتاب گذاشته نشوند. پوشاندن برگ ذریعه یک پارچه ضخیم مانع ضرر آفتاب میگردد.

استعمال کود : در جاهائیکه استعمال کود حیوانی موجود است برای تقویه خاک پیش ازبذرنمودن پالک استعمال کرده شودکه برعلاوه کودکیمیاوی که تقریباً 35 – 30 کیلوگرام یوریا ، 30 – 25 کیلوگرام کود فاسفورسدار ، 30 – 25کیلوگرام کودپتاشیمدار در فی جریب زمین استعمال شود. برای اینکه از کود یوریا نبات استفاده اعظمی کرده بتواند به دو مراتبه استعمال کرده شود قدرت حاصلدهی پالک را بلند می برد.در اکثر جاهاکود کیمیاوی را به زمین پاش داده و به تعقیب آن قلبه و ماله مینمایند که نتیجه ان خوب نبوده نبات بصورت درست از کود استفاده کرده نمیتواند. بهترین طریقه استعمال کود کیمیاوی بعد از اماده ساختن زمین بوده که به تعقیب آن پالک کشت شود.

کاهو : کاهو سبزی است که جز مواد سلاد بوده به صورت خام و تازه مورد استفاده اکثریت مردم جهان قرار گرفته و نشو و نمو خود به موسم سرد ضرورت میداشته باشد. کشت کاهو در افغانستان بین زارعین مروج بوده و فعلاًساحه کشت آن در کابل، ننگرهار،لغمان ، کندهارف هلمند، هرات و غیره ولایات وسعت پیداکرده است. کاهو توسط گرده خود القاح میشود و توسط گرده نوع دیگرالقاح شدن آن مشکل است بخاطریکه تیوب که بواسطه آله تذ کیر بوجود میاید سر آله تانیث را پوشانیده و عملیه القاح را توسط انواع دیگر ناممکن میسازد نام علمی کاهوی مروجه لکتیکا ستیوا و در فامیل کمپازیتی تعلق دارد. شرایط اقلیمی و خاک : کاهو برای نشو و نمو خود به هو ای سرد ضرورت دارد که حرارت 15 – 13 درجه سانتی گراد نموی خوب مینماید. از همین سبب در مناطق سرد سیر در اوائل بهار و تیرماه کشت شده و در مناطق گرم سیر در زمستان هم کشت آن ممکن است. کاهو نبات یک ساله بوده که در یک سال تولید برگ ،ساقه ، گل و تخم را مینماید در هوای گرم که شاخچه ها ئیکه تولید تخم را مینماید تشکیل شده و برگ های آ ن مزه تلخ را به خود اختیار نموده که کیفیت کاهو را خراب میسازد. کاهو مستقیماً در مزرعهه و یا در قوریه جهت نهالی زرع میگردد. در جاهائیکه فصل نموئی مساعد نمیباشد 7 –6 هفته قبل از بذر تخم آنرا در تبنگهای چوبی ویا تونل های پلاستیکی که جهت نهالی سبزیجات تیار میگردد ، بفاصله های معین بذر که فاصله بین دو نبات در عین قطار 2 سانتیمتر و بین دو قطار 10 سانتیمتر مراعات نموده و قبل از نهالی کردن آن در مزرعه برای 5- 4 روز جهت سخت شدن ساقه های کاهو به هوای آزاد گذاشته بعداً به مزرعه انتقال کرده میشود. دوره استراحت تخم کاهو 2 ماه است که در موقع جمع آوری تخم آن در حالت استراحت میباشد که نباید دفعتاً کشت شود و برای سپری شدن دوره استراحت به درجه حرارت 6-5 درجه سانتیگیرد برای مدت 5-4 روز گذاشته تا دوره استراحت آن سپری گردد. کاهو های برگی نسبتاً به هوای گرم مقاومت داشته مستقیماً در مزرعه کشت شده میتواند. فاصله که برای شاندن کاهو در وقت نهالی کردن مدنظر گرفته میشود 20 –15 سانتیمتر بین دو نبات و فاصله بین دو قطار 35 – 30 سانتیمتر در نظر گرفته شود. مقدار تخمریز برای یک جریب که مستقیماً در مزرعه کشت میگردد 500 – 450 گرام بوده که بعداً ایجاب یکه کاری را مینماید. در صورتیکه در قوریه جهت نهالی کشت شود 120 – 100 گرام ساحه یک جریب زمین را اکتفا میکند. کاهو را با بعضی سبزیجات که نمو بطی می داشته باشد مثلاً بادنجان رومی، بادنجان سوسنی به عین وقت بشکل انتر کراپ یعنی دو نبات در عین وقت کشت نموده که کاهو از سایه سبزیجات ( بادنجان رومی ویا بادنجان سیاه ) استفاده نموده که بالای کیفیت کاهو تاثیر خوب میداشته باشد کاهو به خاکهای مختلف توافق داشته وبرای نموی بهتر خود به خاکهای سندی لوم، سیلت لوم ضرورت میداشته باشد و پی اچ خاک 7 – 5.5 برای کاهو خوب و درخاکهای نمکی نسبتاً مقاوم است. سیستم ریشوی کاهو سطحی و کوتاه میباشد فلهذا آب و مواد غذائی باید به اسانی برای شان میسر گردد.

استعمال کود کیمیاوی : چون کاهو سبزی است که ریشه سطحی و برگهای آن مورد استفاده قرار میگیرد به مقدار کود حیوانی و کیمیاوی ضرورت میداشته باشد. در صورتیکه کاهو در خاکهای منرالی بذر گردد برای بهتر شدن خواص فزیکی خاک یک مقدار کود حیوانی(پاروی سوخته ) علاوه و زمین برای کشت آماده شود که مقدار 5 – 4 تن کودحیوانی برای یک جریب زمین ضرور بوده و در پهلوی ان 40 –35 کیلوگرام یوریا، 35 – 30 کیلوگرام دای امونیم فاسفیت و 35 – 30 کیلوگرام پتاشیم سلفیت هم ضرور است.که دراین صورت تمام کود دای امونیم فاسفیت، پتاشیم سلفیت را با نصف کود یوریا در وقت بذر و متباقی نصف یوریا را 30 روز بعد از نهالی کردن باید استعمال نمود.

خشاوه : کاهو دارای ریشه های کوچک و آنهم نزدیک سطح زمین بوده خشاوه این نبات باید سطحی و از طرف دیگر گذاشتن فاصله کم و برگهای پهن مانع بروز گیاهان هرزه میگردد. اگر در ابتدای نهالی کردن زمین توسط دست خشاوه گردد در آینده مشکلات از لحاظ گیاهان هرزه کم میباشد. جمع آوری و نگهداری : به مجردیکه کوپره کاهو سخت گردیداز بته قطع گردد اگر زیاد گذاشته شود هر لحظه امکان کفیدن یا پاره شدن آن میرود. اگر چنین شود کاهو ارزش خودرا در مارکیت از دست میدهد. هر قدر زود بعد از قطع کردن سرد شود به همان اندازه در طول ذخیره آن اضافه میشود. کاهو در صفر درجه سانتی گرید و رطوبت نسبتی 95 – 90 فیصد برای 3 هفته نگهداری شده میتواند.

سیلری : سیلری بعداز کاهو در ساختن سلاد ،سبزی درجه دوم بوده که اسم لاتین آن اپیم گرویو لینس میباشد. سیلری به منظور غذا یک سبزی بسیار قدیمی نبوده بلکه به حیث یک نبات طبی از زمانه های بسیار قدیم مورد استفاده بوده است. این نبات در جاهای کم آب توافق نداشته برای حاصل و نموی بهتر ان باید بصورت مداوم در خاک آب موجود باشد قیمت سیلری در بازاربلند بوده، زیرا پرورش آن وقت وکار زیاد ضرورت دارد. در افغانستان صرف چند جای محدودی وجود دارد که تمام شرایط برای نموی سیلری مناسب میباشد.

شرایط محیطی و خاک : سیلری برای نشو و نموی خود به هوای سرد وخزان طولانی ضرورت داشته و حرارت مناسب برای آن 20 –17 درجه سانتی گرید میباشد. سیلری یک نبات دو ساله است که در سال اول سبزی آن قابل استفاده بوده و در سال دوم تولید تخم رامینماید. اما در بعضی اوقات در سال اول تولید تخم نارس را مینماید. گل آن خورد و به رنگ سفید بوده که بصورت مجموعی شکل چتر را تشکیل داده وشاخچه های گلی آن 70 –60 سانتیمتر طول میداشته باشد. قسمت قابل استفاده آن دنباله برگ میباشد. که برگها مستقیماً از قسمت تاج نشا ت مینمایند. سیستم ریشوی آن سطحی تا عمق 40 سانتیمتر به زمین فروع میرود. بهترین پی اچ 6 میباشد سلری بر علاوه عناصر عمده به عناصر کم مصرف نیز ضرورت میداشته باشد. مقاومت آن در مقابل نمک بسیار کم بوده نسبت به دیگر سبزی ها به آب اضافتر ضرورت دارد. جمع کردن خاک در اطراف دنباله های برگ برای سفید نگهداشتن شان معمول میباشد. تخم های آن بی نهایت کوچک بوده تخم آن راساً در مزرعه کشت نمیگردد که عموماً در گرین هوسهاو بستر گرم کشت میشود.حرارت روز در حدود 20 – 18 درجه سانتی گراد و از طرف شب 10-8 درجه سانتی گراد برای نموی آن مناسب بوده تحت 18 درجه سانتی گراددر ظرف 14 روز جوانه میزند. در مزرعه فاصله بین دو بته 18-12سانتیمتر و بین دو قطار 75 سانتیمتر میباشد. عموماً سلری بشکل جویه و پشته کشت مینمایند. قبل از آنکه گیاهان هرزه به ریشه های سطحی این نبات ضرر برساند باید از بین برده شوند.

مقدار کود کیمیاوی : سیلری مانند سایر سبزیجات به کود کیمیاوی و کود حیوانی ضرورت داشته لذا برای یک جریب زمین 45-40 کیلو گرام یوریا، 35-30 کیلو گرام کود دای امونیم فاسفیت و 35-30 کیلوگرام کود پتاشیم سلفیت می باشد که تمام کود دای امونیم فاسفیت و پتاشیم سلفیت را با نصف یوریا بعد از نهالی کردن بشکل جری (ساید دریسنگ) استعمال و نصف باقیمانده کود یوریا را بعداز 45 روز بشکل فوق استعمال و به تعقیب آبیاری صورت بگیرد چون سیلری بر علاوه عناصر عمده به عناصر کم مصرف نیز ضرورت داشته فلهذا استعمال کودحیوانی پوسیده شده حتمی میباشد.

جمع آوری و نگهداری : سیلری بعد از 140-100 روز آماده جمع آوری گردیده هر بته سیلری بصورت جداگانه همرای چاقو تیز از زیر خاک قطع، وبعداً در سایه گذاشته میشود.سیلری به صفر درجه سانتی گراد و رطوبت 90 فیصد برای مدت سه ماه نگهداری شده میتواند. اگر سیلری همرای دیگر غذا یکجا ذخیره شود بوی آنها را میبر دارد.معمولاً به صورت جداگانه در بین کاغذ پیچانده میشود. عموماً سیلری را در سردخانه ها و یا بصورت حفرکردن زمین در مزرعه نگهداری مینمایند.

پارسلی : پارسلی از جمله سبزی های که برگ آن برای طعم و خوش مزه ساختن سلاد بکار میروداسم لاتین آن پتروسلنینم هارتینس عموماً نبات دوساله بوده امابرای چندین سال محدودنیز کشت میگردد منشا آن اروپا بوده و زرع آن اضافه از 2000 سال قبل صورت میگرفت. از لحاظ ارزش غذایئ دارای آهن، ویتامین آ وویتامین سی میباشد. تخم آن نموی بطی داشته از این لحاظ تخم آنرادر گلخانه ها ، بستر های گرم رویانیده بعداً در مزرعه انتقال نهالی صورت میگیرد. بته آن درمقابل سردی مقاومت داشته هر قدروقت تر به مزرعه انتقال داده شود نتیجه بهتر میدهد. در جاهای سردعموماً نهالی های آن در بهار ودرمناطق گرم در اوایل خزان انتقال آن درمزرعه صورت میگیرد. اگر بصورت تجارتی کشت شود فاصله بین بته ها درعین قطار 15-10 سانتیمترو بین قطارها 30 سانتیمتر میباشد.چون گیاهان هرزه برای گرفتن موادغذایی همرای نبات اصلی رقابت مینمایدباید هرچه زودتر گیاهان هرزه کنترول گردد.کشت دو نوع آن عمومیت داشته، یک نوع آن دارای برگهای پیچیده وطعم وبو داشته و جذابیت میداشته باشد که زیادتر مورد پسند است. نوع دیگرآن دارای برگهای ساده، بو و طعم خوب داشته امابسیار جذاب نمیباشد.پارسلی به شکل دسته، جمع آوری و به بازارعرضه میگردد.

پیاز : پیاز از جمله سبزی های است که تولید کلچه نموده و در مقابل هوای سرد مقاومت دارد. تقاضا برای تولید پیاز در دنیابوده و استعمال آن محدود نمیباشد پیاز توافق خوبی در شرایط محیطی هر مملکت داشته خصوصاً شرایط اقلیمی کشور ما افغانستان رویانیدن آن فوق العاده مساعد میباشد. افغانستان نظر به داشتن شرایط اقلیمی متفاوت کشت و جمع آوری آن در فصلهای مختلف سال صورت گرفته میتواند. از لحاظ ارزش غذایی پیاز مقام ششم را در ردیف سایر سبزیجات دارد. بوی و طعم تیز نبات مربوط این جینس سبب تشخیص فوری آنها میگردد. پیاز را هم بشکل خام و هم بشکل پخته مصرف میرسانند. پیاز برای استعمال به حیث سبزی دو مرحله دارد یکی اینکه تخم پیاز در اوایل بهار که روزها کوتاه و هوای سرد میباشد بذر نموده که قسمت فوقانی برگ یعنی برگهای آن سریع نمو نموده و قبل از آنکه کلچه آن تشکیل و بزرگ شود به حیث نوش پیاز استفاده میشود. دراین مرحله نمو همیشه طعم ملایم را دارا بوده و بحیث جز مهم سلاد استعمال میگردد. و با فرا رسیدن روز های گرم و طویل کلچه پیاز شروع به بزرگ شدن نموده و برگهای آن سخت و تند میشود. در هندوستان از پیاز تازه شربت تیار نموده که برای تداوی بعضی امراض از آن استفاده بعمل میآید. پیاز به رنگهای مختلف زرد، سفید، سرخ و ارغوانی موجود میباشد همچنان پیاز اشکال مختلف کروی و هموار را دارا است حتی بعضی شان شکل بیضوی درازو قطر کم دارند پیاز از لحاظ ارزش مواد غذایی ویتامین بی، ویتامین سی، کلسیم و آهن غنی بوده یکی از خصوصیات عمده پیاز طعم تند آن میباشد که دارای یک نوع ماده کیمیاوی بنام الیل پروپایل دای سلفاید میباشد.

تاثیر درجه حرارت وطول روشنی روز بالای نموی پیاز : تاثیر درجه حرارت خاک و هوا و تاثیر طول روشنی روز، بالای پیاز سبب میشود که در روز های کوتاه و سرد نموی قسمت سبز آن تکمیل شده که در حقیقت اگر پیاز تحت روشنی برای11-10 ساعت پرورش یابد تنها قسمت بالایی یعنی برگهای آن نمو کرده و تشکیل کلچه پیاز نم نماید. همینکه تعداد ساعات روشنی روز زیاد شد و درجه حرارت بلند رفت کلچه پیاز شروع به تشکیل شدن مینماید. بعد از تشکیل کلچه پیاز نموی فوقانی آن بطی بوده و یابه کلی از نمو باز میمانند. اما برای دهاقین که میخواهند تخم پیاز را تولید نمایند بهترین درجه حرارت برای تمام انواع در حال مقدار روشنی ساعات روز باید در حدود 13 ساعت یا بیشتر از آن باشد. مراعات نمودن فاصله در تشکیل کلچه پیاز تاثیر داشته هر قدر فاصله بین بته ها نزدیک باشد زودتر کلچه پیاز تشکیل میشود. بعضی هارمونها مثلاً ایتلین و اکسین که مراحل نمو را کنترول مینماید در تشکیل کلچه پیاز تاثیر بارز دارد.

انواع پیاز : بر علاوه اینکه از انواع مختلف پیاز برای کشت استفاده میشود درین اواخر نظر به تحقیقات دوامدار که بتوانند حاصلات فی واحد زمین را بلند ببرند، انواع جدید را که بواسطه عملیه دورگه ساختن بدست میآید معرفی و تخم آن همه ساله تولید و قابل استفاده بوده و قدرت حاصلدهی آنها اضافتر میباشد. در عملیه دورگه ساختن نسل اول از خاصیت سایتو پلازمیک آله تذکیر استفاده منمایند که زیادتر در ممالک خارج مورد استفاده میباشد. تفکیک انواع پیاز از لحاظ سایز، شکل، رنگ، کیفیت نگهداشت و طعم تیز آن صورت میگیرد که بطور عموم پیاز های تجارتی بدوگروپ تقسیم شده اند.

1- انواعیکه دارای سایز کلان بوده قطر کلچه پیاز آنها به 10-5 سانتیمتر رسیده و برنگهای مختلف سرخ، زردو سفید یافت شده طعم آنها شرین و ملایم میباشد. 2- انواعیکه دارای سایز خورداست قطر کلچه پیاز انها از 2.50-1.25 سانتیمتر بوده عموماً طعم تیز و تند داشته و برنگهای مختلف یافت میشود. بر علاوه پیاز های محلی انواع پیاز های خارجی که تحت شرایط محیطی، قدرت حاصلدهی و مقاومت در مقابل امراض و آفات نباتی تحقیق و مطالعه گردیده است، پیاز نوع زرد هسپانیوی، سفید هسپانیوی و تکساس گرانو میباشد که یک توافق وسیع در افغانستان داشته و حاصلات آنها به مقایسه انواع محلی اضافتر میباشد که فعلاً در اکثریت ولایات افغانستان تحت زرع است. شرایط اقلیمی وخاک : پیاز سبزی است که برای نشو و نمو خود به هوای سرد ضرورت داشته و به درجه حرارت و ارتفاعات مختلف رویانیده میشود. پیاز مانند کرم، گلپی و زردک یک نبات دوساله بوده که در سال اول تولید ریشه، ساقه و برگ را نموده و در سال دوم بعد از سپری نمودن هوای سرد تولید گل و تخم را مینماید. بته پیاز در سال اول فصل نمویی خود برای مدت 2-1 ماه به هوای سرد 15-10 درجه سانتی گراد و پاینتر از آن قرار بگیرد تولید شاخچه های تخم نارس را نموده که حاصلات پیاز را خساره مند میسازد. بته پیاز به درجه حرارت 26-21 درجه سانتی گراد بعد از مدت 7 روز جوانه میزند.

مرچ : نبات مرچ اولاً در مناطق استوائی امریکا کشت گردیده وفعلاً بذر آن در تمام جهان گسترش پیداکرده است. محصولات مرچ در صنعت کنسر و مطبغ به پیمانه وسیع استعمال میشود. حاصلات فی هکتار این نبات در شرایط مناسب به 3000 –2000 کیلوگرام متصادف مینماید. خصوصیات بیولوجیکی مرچ : نبات مرچ به حرارت زیاد ضرورت دارد. در موجودیت کمتر از 13 درجه سانتی گراد رشد این نبات قطع میگردد. همچنان حرارت بیشتر ار 35 درجه سانتی گراد برای تشکیل شدن میوه آن مساعد نمیباشد. اگر درجه حرارت هوا به منفی یک درجه سانتی گراد برسد این نبات از بین میرود.

اگروتخنیک : نبات قبلی مرچ آن نباتیست که بعد از رشقه بذر گردیده باشد و بعد از کرم ومرچ نیز نتیجه بهتر میدهد. خاک برای بذر مرچ مانند بادنجان رومی آماده میگردد، در بعضی موارد 20 تن فی هکتار کود حیوانی یکجا با کود کیمیاوی استعمال مینمایند. وقت استعمال کودکیمیاوی عبارت از خزان تحت قلبه تیرماهی یا بهار قبل از بذر میباشد. در بعضی شرایط در مزرعه مرچ 3 مرتبه کود تغذیوی به دوز های ذیل استعمال می نمایند: تغذیه اولی بعد از نهال شانی بمقدار 40 کیلوگرام آمونیم نایتریت، 150 کیلوگرام سوپر فاسفیت و 40 کیلوگرام پتاشیم کلوراید فی هکتار میباشد. تغذیه دومی در فاز شگوفه کردن باالترتیب به مقدار 30-70 – 30 کیلوگرام فی هکتار میباشد. نهال شانی مرچ وقتی صورت میگیرد که خطر هوای سرد گذشته باشد. فاصله بین قطارها 70 سانتی متر و فاصله بین نهالی در داخل قطار 20 سانتی تخمین گردیده است، که تعداد نهال ها در یک جریب به 9520 میرسد. نهال شانی را توسط ماشین هم عملی می سازند. اولاً نهال در زمین خشک بفاصله معین غرس و به تعقیب آن طور فوری آب داده میشود. وقتیکه خاک رطوبت مناسب را کسب نمودآنرا توسط کلتیواتر به عمق 7 –5 سانتی متر نرم میسازد. رژیم آبیاری : مصارف آب مجموعی نبات مرچ تقریباً 5000 متر مکعب فی هکتار تخمین گردیده است. مصرف متوسط یک شبانه روزه آب تا تشکیل شدن میوه ها 22.7 متر مکعب فی هکتار، از آغاز تشکیل شدن میوه ها تا آغاز جمع آوری حاصلات 58 متر مکعب فی هکتار و تا ختم مرحله نموئی 38.8 متر مکعب فی هکتار تثبیت گردیده است. نورم آبیاری در آغاز مرحله نموئی 300-250 متر مکعب و در مرحله تشکیل شدن میوه 500 – 400 متر مکعب فی هکتار تعین گردیده است. تعداد آبیاری 13 – 9 مرتبه کافی پنداشته میشود. زرع نبات مرچ بدون نهال شانی هم امکان پذیر میباشد. مقدار تخم ریز: بمقدار 250 – 200 گرام تخم در بستر گرم و 600 – 400 گرام فی جریب مستقیماً در مزرعه کافی شمرده میشود. مقدار حاصلات فی جریب 1500 –600 کیلوگرام فی جریب محاسبه شده است. مرچ تازه بیشتر از ده روز نمتواند ذخیره شود.

ملی سرخک : اشکال مدور ملی سرخک از اروپا منشاء گرفته و بذر آن در اروپا و امریکا بیشتر از همه معمول گردیده است و اشکال مخروطی آن که دارای رنگ سفید ویا گلابی میباشد از چین منشاء گرفته و در آسیا بیشتر مروج گردیده است. ملی سرخک از لحاظ مواد غذائی، ویتامین ها و مواد معدنی غنی بوده و در 100 گرام آن بمقدار 44 –16 ملی گرام ویتامین سی یافت میشود و یک اندازه ویتامین بی یک و بی دو هم دارد. بر علاوه آن دارای یک مقدار امینواسیدها و نمکیات میباشد. که مقدار پتاشیم آن به 996 ملی گرام، کلسیم به 116 ملی گرام، مگنیزیم به 44 ملی گرام و آهن به 18 ملی گرام در 100 گرام میرسد.

طریق کشت : ملی سرخک را مانند انواع دیگر سبزیجات در خاک های نرم، هموار، پاک و بدونگیاهان هرزه بشکل قطار به فاصله 4- 3 سانتیمتر بین بته ها و بفاصله 15 – 10 سانتمتر بین قطار ها بذر مینمایند. همچنان تخم ملی سرخک را طور پاشکی نیز زرع می نمایند. بهترین درجه حرارت برای جوانه زدن ملی سرخک 16 درجه سانتی گراد تثبیت گردیده است. برای اینکه از حاصلات ملی سرخک طور دوامدار استفاده شود، بعد از هر 15 روز وقفه بذر میگردد. مقدار تخم ملی سرخک برای یک جریب زمین دو کیلو گرام تعیین گردیده است. مقدار کوریکه در یک جریب مزرعه استعمال میشود، 22 کیلو گرام یوریا و 25 کیلو گرام کود دای آمونیم فاسفیت میباشد. تخم آن برای مدت 6- 4 سال زنده مانده میتواند.

شناخت امراض عمده گندم، و کنترول کیمیاوی آن

demohayoubwafi — Tue, 24 Jun 2008 13:47:00 GMT

شناخت امراض عمده گندم، و کنترول کیمیاوی آن

مقدمه:
گندم متعلق به سلسله ( Kingdom ) گیاهان ( Plant ) و کلاس ( Angiospermae ) گیاه سبز و بذر پوشیده ، از زیر کلاس یک مشیمه ای ها (Monocotyledonae) می باشند.
گندم منبع غذایی مهمی است که حدود 20% کالری لازم را تأمین می کند و دانه های آن حاوی کاربوهایدریت ها ،پروتئین ها و مواد معدنی مورد نیاز رشد و نگهداری بدن می باشند. مصرف این ماده غذایی بصورت نان و سایر فرآورده های غذایی است.
گندم عمدتاً به منظور تأمین غذا کشت می شود ولی تمامی اندام های گیاهی آن مورد مصرف دارد کاه برای سوخت ، علوفه خشک حیوانات و کشت قارچ های خوراکی و غیره به کار میرود.
این نبات دارای چندین نوع است. گندم خوشه سفید ، سرخ ، سیاه ، سخت ، نرم و غیره است.
گندم از نظر گیاه شناسی متعلق به جنس ( Triticum L ) از تیره ( Graminae ) گونه ( نوع ) آن بر اساس تعداد کروموزوم دیپلوئید ( Tritucum monocucum L ) تتراپلوئید ( AA*BB ) ( Triticum dococcum L) هگزاپلوئید n=21 ( AA*BB*CC ) ( T.vulgare vill ) سطح زیر کشت ( T. aestivum L ) ( T.Compactum Hosts ) .
تاریخچه:
تاریخچه کشت گندم به ( 15000 ) قبل از میلاد می رسد که ابتدا در خاور نزدیک و امروزه حدود 50% زمین های زراعتی را اشغال کرده است. بیش از 80% این محصول از مناطق آمریکای شمالی ، اروپا ، چین ، روسیه تأمین می شود.
این گیاه در غالب مناطق کشت شده و از جمله محصولات ضروری درجه اول و استراتژیک محسوب می شود و بیشتر به صورت دیم می باشند. (1 )
شناخت امراض عمده گندم و کنترل کمیاوی آن:
در مجموع بیماری های گندم را از لحاظ عاملین بیماری می توان به چهار نوع تقسیم بندی نمود که عبارتند از: بیماری های قارچی گندم ، بیماری های باکتریای گندم ، بیماری های نماتدی گندم و بیماری های ویروسی گندم.
بیماری های قارچی گندم:
1. سیاه قاق ها (Smuts (:
بیش از دو قرن است که سیاه قاق ها شناخته شده اند ولی به دلیل تولید ارقام مقاوم ، مبارزات زراعتی و کمیاوی در 50 سال اخیر در اغلب کشورها از خسارات آنها کاسته شده است. عاملین این بیماری ها عبارت از: Tillebia laevis ( syn.t .foetidae ) ، Tilletia intermedia ، Tilletia tritici ( عامل سیاه قاق پنهان ) Tilletia cotroversa عامل سیاه قاق پا کوتاه پنهان Tilletia indeca ( Neo vossia indica ) عامل بانت پنهان ( Urocystis agrupuris ) عامل سیاه قاق برگی و Ustilago tritici عامل سیاهک آشکار گندم می باشند. اغلب گونه های عامل سیاه قاقها دارای نژاد های بیماریزای مختلف و مستعد هستند که طی مراحل تولید مثل جنسی و خصوصیات میزبان به وجود می آیند. قارچ های عامل سیاهک به طور بین الحجروی و درون حجروی بدون مکیدن در بافت میزبان نفوذ کرده ، و اغلب در هر گیاه یک عمل وجود دارد. (1 )
الف: سیاه قاق پنهان گندم ( Covered smut ) :
این بیماری که انتشار جهانی دارد در قرن (18 م ) شناخته شده است و عامل آن در سال (1807) معلوم گردید. به دلیل اهمیت اقتصادی سیاه قاق پنهان گندم بررسی های وسیعی روی آن صورت گرفت.
سیاه قاق معمولی پنهان گندم در اثر دو گونه قارچ Tilletia leaves و Tilletia tritici حادث شده که شناسایی آنها روی شکل اسپور و تا حدی از روی انتشار جغرافیای آن انجام می شود.
سیاه قاق پنهان گندم باعث کاهش محصول و کیفیت دانه ها گردیده ودانه های آلوده به اسپوربوی ماهی گندیده می دهد و دارای رنگ سیاه است ، از ارزش آنها کاسته شده و بازار پسندی خود را از دست میدهد. ( 1 )
علائم بیماری:
بوته های بیمار ممکن است تا حدی کوتاه مانده و خوشه تولید نگردد، آلودگی قابل تشخیص نیست.
خوشه های مصاب به سیاه قاق باریک و رنگ آنها به مدت طولانی تری نسبت به خوشه های سالم سبز باقی می ماند. گلوم های بعضی ا ز خوشه ها یا تمامی آنها باز شده و دانه کروی حاوی اسپور به خصوص در ارقام بدون ریسک دیده میشود. رنگ بوته آلوده سبز مایل به آبی تا سبز خاکستری است. روی برگ ها لکه های کوچک کلروتیک به وجود می آید. در گلهای آلوده مادگی بلندتر و تخمدان بلند و پهن تر و به رنگ سبز می باشد در حالیکه تخمدان سالم سفید رنگ است. گاهی پنجه زنی افزایش می یابد ، شکل دانه های آلوده تقریباً شبیه دانه سالم بوده، به رنگ قهوه ای خاکستری کثیف است. در مزارع بسیار آلوده هر دانه می تواند 3-4 ملیون اسپور تولید نمایند.(1)
عامل بیماری :
دو گونه قارچ خیلی شبیه Tilletisa tritici و Tilletia laevis ( syn tilletia foetida) عامل بیماری سیاه قاق پنهان گندم است. و همچنین گونه T. tritici متداولتر نسبت به گونه T. foetidae می باشد. دوران زندگی این دو گونه شبیه به هم بوده و ممکن است در یک گیاه آ لوده هر دو وجود داشته باشد. مایسلیم شفاف وسلول های دو هسته یی قارچ پس از کامل شدن قطعه قطعه شده و به تیلوسپور های کروی تیره رنگ با دیوار ضخیم تبدیل می گردد که قطر آنها 15-23 میکرومتر است. سطح تیلوسپورهای T.laevis صاف بوده در حالیکه در گونه T.tritici سطح سپورها درشت می باشد. سپور ها حاوی ( ترای میتایل آمین) بوده که بوی ماهی فاسد را متصاعد می سازد. سپورها به چشم غیر مسلح قابل دید نیست. گونه T. tritici قطر سپورها ارتفاع شبکه و قطر شبکه ها 15-23 ، 1.5-2 و بیش از 2 میکرومتر می باشد.
درجه حرارت مناسب برای جوانه زدن تیلوسپور ها در گونه T. laevis تا 2+_14 می باشد. که بعد از 4 روز شروع و بعد از یک هفته 90% جوانه میزند. اما در T. tritici در 2+_14 از هفت روز شروع می شوند. ( 1 )
دوران زندگی :
پایداری قارچهای عامل سیاه قاق پنهان به وسیله تیلوسپورهای است که روی بذر و در خاک باقی مانده اند. تیلوسپور های خاکزی باعث اپیدیمی گندم های زمستانه در نواحی که تابستان خشک دارند می شوند. سپورها در سطح خاک و بذر در اثر رطوبت جوانه میزنند و در درجه حرارت پایین 5-150c برای جوانه زدن سپور ها تولید هیف آلوده کننده مناسب است و گیاهچه های حاصل از بذر را قبل از سر بر آوردن از خاک آلوده می سازند. هم زمان با رشد گیاهان میزبان قارچ عامل بیماری نیز به رشد طولی خود ادامه داده و در انساج مریستمی به ویژه در گل مؤلد سنبله مستقر می شود. مایسلیم قارچ در تخمدان ارقام حساس گندم باقی مانده توسعه می یابد. و جایگزین تمامی انساج پریکارپ دانه می شود. موقع برداشت ، دانه های آلوده کننده ترکیده سپور ها آزاد می شود خاک و بذر را آلوده می سازد. گونه T. foetidae بیشتر از طریق بذر و در گونه های دیگر آلودگی بیشتر از طریق خاک پایدارو انتشار می یابد.
کنترل:
استفاده از قارچ کشها در کنترول سیاه قاق پنهان مؤثر بوده قارچکش های آلی جیوه یی در کاهش آلودگی به وسیله بذر مؤثر بوده ولی تأثیر روی سپورهای خاکزی ندارند. ترکیبات کمیاوی مانند هگزاکلوروبنزین ، پنتا کلورونیترو بنزین و کاربوکسین که علیه سپور بذر زا وخاکزی مؤثر اند.
همچنین ویتا واکس Vetawax ، مانکوزبMancozib ، مانبManab ، کاربندازیم Charbindazium ، بینومیلBinomil را نام گرفت. (1)
ب: سیاه قاق پا کوتاه گندم ( Dwarf Bunt ) :
عامل سیاه قاق بیماری پا کوتاه در سال (1935م) عنوان شد. ابتدا شکلی از Tilletia tritici و سپس Tilletia cotroversa Kuhn دانستند. این گونه قارچ علاوه بر گندم ، جودر ، جو های تیر ماهی و گندمیان وحشی را آلوده می کند. میزبان های طبیعی آن فقط گندم و چاودار است.
سیاه قاق پا کوتاه از آرژانتین ، اروپا ، آسیایی مرکزی ، کانادا و ایالات متحده گزارش شده است. به نظر می رسد که این بیماری به مناطقی که گندم های زمستانه به مدت طولانی پوشیده از برف اند محدود میشود. آلودگی گندم های بهاره مشاهده نشده است. (1.2 )
علائم:
سیاه قاق پا کوتاه شبیه سیاقاق معمولی پنهان می باشد مگر آنکه اندازه بوته های آلوده به قارچ T.controversa به ½ تا ¼ طول بته های عادی برسد و تعداد پنجه های آن افزایش یابد. سنبله چنین بوته های وسیعتر بوده گلوم های آن بازتر از سنبله های سالم و آلوده به سیاقاق معمولی بوده و دانه های آلوده کمی گردتر است و توده سپور مختصری به هم چسپیده و کمتر به حالت پودری می باشد. (1.2)
عامل بیماری:
شکل تیلوسپور های T. controversa مشابه سپورهای T. tritici و T. leavis می باشد. دیواره های آن درشت ولی شبکه های آن وسیعتر و عمیقتر از T.tritici بوده و یک پوشش جلاتینی اطراف آن را فرا گرفته است. تیلوسپور های T.controversa در زیر میکروسکوپ فلورشانس نور مهتابی ساطع کرده و روشنتر ( قهوه ای زردرنگ) از رنگ سپور های عامل سیاهک معمولی به نظر میرسد. ووقتی که خشک میشوند کمتر از سپورهای T.tritici و T.laevis چروکیده میگردند. ابعاد قطر سپور ، قطر شبکه ، ارتفاع شبکه 17-24 ، 1.5-3 . 3-5 میکرومتر است.
روش های برولوژیکی ( آنتی بادی های مونو کلونال ) برای تشخیص سریع ، اختصاصی و قطعی تیلوسپور های عامل سیاقاقها توصیه شده است. (1.2)
دوران بیماری :
تیلوسپور های خاکزی مهم ترین منبع آلودگی اولیه به شمار می روند و حتی متجاوز از ده سال در خاک باقی میماند. درجه حرارت مناسب برای جوانه زدن آنها کمتر (3-8 درجه سانتيگراد) و دوره انکوبیشن یا رشد و جوانه زدن آنها طولانی تر ( 3-10 هفته) از سپور های سیاهک معمولی است.
آلودگی نشا ها پس از سر بر آوردن از خاک و رشد گیاهچه از جوانه زدن تیلوسپور های در زیر برف در سطح خاک اتفاق می افتد و بوته های 2-3 برگی حساس اند.
مبارزه:
این بیماری با کاربرد قارچ کشهای چون پلی کلروبنزین و پنتا کلرونيتروبنزین ( PCNB ) در سطح خاک پس از بذر کاری کنترل گردد. زیرا قارچ T.controersa بوته ها را پس از سر بر آوردن از خاک ممکن است آلوده سازد. قارج کشهای سیستمیک مانند Thiabendazole چنانچه جوانه زدن بذر به تأخیر افتد مؤثر است.

ج: سیاهک بانت کارنال ( Karnal Bunt ) :
سیاقاق بخشی یا سیاقاق جزئی ( Partial Bunt ) ابتدا از کارنال ، پنجاب هند در سال (1931م) گزارش شد. عامل این بیماری Tilletia indica است که در شمال غربی هند و نواحی همجوار پراکنده است .این بیماری گندم معمولی ، گندم (durum) تریتیکا ل و گونه های مربوط را آلوده می کند و کیفیت بذر را به طور قابل توجهی تقلیل میدهد. ولی در کاهش محصول تأثیر کمی دارند. (1.2)
علائم:
دانه های گندم به طور تصادفی مورد حمله قرار می گیرند و به طور ناقص به وسیله جوش های سیاه قاق آلوده می شوند. معمولاً فقط چند دانه در هر خوشه مبتلا می شود و خوشه های آلوده به طور کامل واضح نیست چون گلوم ها در اثر آلودگی مختصر بذوربه طور بارز تغیر نمیکنند. دانه های آلوده معمولاً فقط از قسمتی در انتهای جنین مبتلا می شوند. جوشهای بزرگتر امکان دارد در طول شیار بذر امتداد یا بند و گاهی تمام بذر را فرا گیرند. پریکارپ نازک اطراف جوشهای تیلوسپور دار در موقع خرمنکوبی به سهولت می ترکد. تیلوسپور های قهوه ای متمایل به سیاه رنگ T. indica همان بوی نامطبوع ماهی فاسد شده سیاهک معمولی را دارد. (1.2)
عامل بیماری :
قارچ ( Tilletea indeca mirta ) تولید تیلوسپور درشت ، گرد و قهوه ای تیره رنگ به قطر 22-49 میکرومتر می کند. تیلوسپور ها دارای نقش مضرس بوده و غشاء نازکی اطراف آنها را فراگرفته است. اسپورها جوانه زده و در نوگ آن پرومایسلیم قوی و سپوریدی های هاپلوئید متعددی بیش از 100 عدد بوجود می آید. سپوریدی های اولیه با سایر قارچ های عامل سیاهک آمیزش نیافته ولی مستقیماً جوانه زده و تولید هیف یا سپوریدی های ثانویه یک هسته یی می کند که به شدت آزاد میگردند.
دوران بیماری:
تیلوسپور های T. indica در خاک و در روی بذر دوام می آورد ، تیلوسپور های خاکزی منبع عمده آلوده کننده اولیه به شمار میرود. این سپورها در اثررطوبت در سطح خاک جوانه زده و تولید سپوریدی های اولیه و ثانویه مینماید که در اثر باد پراکنده شده و مستقیماً گلوم ها و دیواره تخمدان وسنبله ها را مبتلا می سازد. وجود رطوبت و هوای خنک سبب آلودگی قسمت از بذور و گاهی تمامی آن شده و توده ای از تیلوسپور های تیره رنگ در آن تشکیل میشود. در موقع خرمنکوبی پریکارپ دانه ها آلوده به سهولت آزاد شده و بالاخره در خاک وبذر آغشته می شود.
کنترل:
ضد عفونی بذر با قارچ کشها ، مانع جوانه زدن تیلوسپور های بذرزا می شود و کاربرد بعضی از آنها در موقع خوشه دادن مانع آلودگی می گردد.
د: سیاقاق آشکار گندم ( loose smut ) :
این بیماری به سهولت در مزرعه شناخته شده قرنها ست از آن آگاهی دارند. عامل بیماری قارچ Ustilago tritici است که همراه با تشکیل بذر توسع یافته و در جنین بذر دوام می آورد. بوته حاصل از چنین بذوری ایجاد سنبله های سیاه رنگ مشخص مینمایند.
سیاه قاق آشکار در سرتاسر جهان وجود داشته و بسته به شدت آلودگی محصول را تشکیل میدهد.
کاهش محصول معمولاً کمتر از 1% می باشد ولی در بعضی مزارع 27% افزایش می یابد.
وبالای کیفیت غذایی یا نان تأثیر ندارد. (1)
علائم:
سیاقاق آشکار گندم به محض ظهور خوشه قابل رؤیت است. خوشه های آلوده سیاه رنگ بوده و در بین خوشه های سالم و سبز به وضوح دیده می شود. خوشه چه های خوشه های آلوده تبدیل به توده زیتونی سیاه رنگ تیلوسپورهای خشک میگردند. همزمان با تشکیل خوشه تیلوسپور ها به وسیله باد و ترشح قطرات باران پراکنده می شوند و پس از محور سخت سنبله باقی می ماند. قبل از خوشه دهی ، امکان دارد بوته های آلوده برگهای سبز تیره رنگ ایستاده ایجاد کرده و گاهی خطوط زردرنگ روی آنها به وجود می آید.
عامل بیماری:
قارچ ( Ustilago tritici ) Postr تولید هیف شفاف ایکاریوتیک در میزبان و محیط کشت می کند. در مرحله کامل شدن ، هیف ها ضخیم و قطعه قطعه شده وتبدیل به تیلوسپورهای ( کلمیدوسپور) گرد، قهوه ای خاردار به قطر 5-9 میکرومتر میگردند. پس از جوانه زدن سپورها ی دپلوئید تولید ( پرومایسلیم ) چهار سلولی تک هسته یی مینماید ولی ( سپوریدی ) روی آنها به وجود نمی آید. هیف های سازگار حاصل از سلولهای پرومایسلیم با هم تلقیح شده تولید هیف ایکاریوتیک آلوده کننده مینمایند. (1)
چرخه بیماری:
Ustilago tritici به صورت مایسلیم داخل بذر گندم بقاء خود را حفظ می کند. وقتی که بذور آلوده جوانه زد قارچ عامل بیماری فعال شده و به سمت نوک ساقه رشد و پیشروی می کند و در سرتاسر گره های ساقه و بافت بذر زا انتشار می یابد. و معمولاً کلیه انساج خوشه به جز محور سنبله به صورت درون حجروی مورد حمله قرار میگیرد و از جوش پوشیده می شود. مایسلیم قارچ قطعه قطعه شده و تبدیل به تیلوسپور های قهوه ای تیره رنگ و خشک می شوند. (1)
که پس از خوشه دهی به وسیله باد و باران پراکنده می گردند. گلهای باز روی بوته های همجوار مورد حمله تیلوسپور های جوانه زده از طریق نفوذ در دیواره تخمدان یا کلاله آن قرار میگیرد وبدین ترتیب قارچ داخل بذر در حال تشکیل منتشر می شود و بذر به صورت طبیعی بوده و به طور کامل جوانه میزند. آلودگی فقط در موقع گل دهی انجام شده ورطوبت هوا و درجه حرارت نسبتا سرد ( 16-22 درجه سانتیگراد ) مناسب است حدود یک هفته پس از گل دهی تخمدان مقاوم به آلودگی می شود. (1)
مبارزه:
قارچ U.tritici در اثر ضد عفونی سطحی بذور به وسیله قارچ کشها غیر فعال میشود آب داغ و گرم کردن بذوربیماری را می توان کنترل کرد. اخیراً قارچکش های سیستمیک مانند کاربوکسین باعث از بین رفتن قارچ در جنین بذر میگردد. و همچنین قارچ کشهای مانند سرتوپین ام ، تیوفامین و کاربندازیم و دیتاواکس نیز مؤثر است. (1)
ز: سیاقاق برگی گندم ( Flag smut ) :
اولین گزارش این بیماری از استرالیا در سال (1868م) تهیه شده و در ایالات متحده امریکا این بیماری در سال (1918م) مشاهده شده است این بیماری روی انواع گندم های کاشت تیرماهی و گندم های سفید به وجود می آید. در نواحی استرالیا و غرب ایالات متحده محصول گندم های تیر ماهی را از (1-50%) خسارت وارد میکند.عامل بیماری قارچ ( Urocustis agropyri ) است که نژادهای مختلف آن میزبان های خاصی دارد. (1)
علائم:
سیاه قاق برگی روی برگ تنها در بهاره و تابستان ظاهر می شوند. اززمان به ساقه رفتن تا خوشه دهی خطوط کشیده و خاکستری سیاه رنگ روی پهنگ برگ ها و غلاف به وجود می آید. خطوط ایجاد شده به صورت جوشهای زیر اپیدرمی طولی است که بین رگبرگها تشکیل می شوند. به تدریج جوش ها طویل شده اپیدرم آنها شکافته و توده از سپورهای خاکستری سیاه رنگی آزاد میگردند. در اثر پیشروی بیماری برگها ضعیف شده و اغلب از طول پاره و تقسیم می شوند.
تشکیل جوش ها از بافتهای داخلی حلقه یا گره ( Whorl ) آغاز شده و به طور میکانیکی بیرون آمدن برگها و خوشه ها را تغیر میدهد. لبه های برگها اغلب پیچیده و ممکن است خوشه دهی انجام نشود. بوته های آلوده معمولاً کوتاه و پنجه زنی آنها فراوان است. ممکن است علائم در تمام پنجه های مصاب مشاهده شود. (1)
عامل بیماری:
عامل بیماری قارچ Urocustis agropyri ( Preuss ) schroet که تولید جوشهای خطی سیاه و شکوفا روی برگهای میزبان میکند. داخل جوشها ، نوک هیف زایشی منشعب شده ، درهم رفته تبدیل به سپورهای تقریباً کروی چند سلولی میشوند. سپورها به قطر 15-80 میکرومتر بوده و 1 تا 4 تیلوسپور یک پوشش سلولی عقیم مسطح ، شفاف و کوچک دارند. تیلوسپور های سرخ ، قهوه ای رنگ صاف و کروی بوده و به قطر 10-20 میکرو متر اند. آنها جوانه زده تولید پرومایسلیم میکنند. که در انتهای آن 3-4 سپوریدی کشیده و شفاف به وجود می آید. جوانه زنی خیلی متغیر بوده ولی درجه حرارت بین 18-24 درجه سانتیگراد برای آنها مناسب است. در حرارت کمتر از 50c و بیشتر از 300c جوانه زنی صورت نمیگیرد. (1)
دوران بیماری:
سپورهای آزاد شده از برگها و سایر قسمت های پاره شده ، گیاه ، خاک و بذر را آغشته می نماید. تیلوسپور های موجود در خاک و روی بذر قادر اند برای سه سال قبل از آنکه جوانه بزنند و تولید سپوریدی کنند زنده باقی بمانند. سپوریدی های حاصله گیاهچه یا کولئوپتیل گندم را آلوده میکند. آلودگی قبل ازسبز شدن نشاء صورت گرفته و درجه حرارت بین (10-200c ) خاک برای آن مناسب می باشد. درجه حرارت نزدیک به 5 و 28 درجه سانتیگراد عامل محدود کننده آنست . U.agropyri زمستان را به صورت مایسلیم در گیاهچه ها می گذارند. سپس به طورسیستمی در قسمت های بالایی بوته های میزبان د ربهار پیشروی نموده و سپورزا یی می کند. (1)
مبارزه:
ضد عفونی بذر با ترکیبات کمیاوی برای کنترل سیاقاق برگی مؤثر است. ضد عفونی بذر با قارچکشهای سیستمیک مانند کاربوکسین ، آلودگی های از اینوکولم ها ی خاکزی و بذر زاد میکاهد. (1)
سرخی ها ( Rusts ) :
سه نوع بیماری سرخی به نام های سرخی ساقه ، سرخی برگ و سرخی مخطط روی گندم به وقوع می پیوندد. لکه ها و جو شها ی که خشک و پودری است به رنگ های زرد و سرخ و سیاه بوده و اندازه آنها روی ارقام مختلف ، دردرجات حرارتی ، رطوبتی و نژادی متفاوت می باشد. تمام اندام های هوای نبات علائم بیماری را نشان داده و در بهار و تابستان مشخص تر است و امکان دارد گیاه نشانه های بیش از یک سرخی را نشان میدهد.
تاریخچه بروز سرخی ها که همزمان با کشت گندم گزارش شده از نظر تاریخی از اهمیت زیادی بر خوردار می باشد. خسارت های فراوانی را این بیماری در همه کشور ها سبب شده است مثلاً در امریکای شمالی محصول سالیانه را به میزان یک ملیون تن کاهش داده است. اپیدمی سرخی ها قبل از گل یا در موقع گل اتفاق می افتد و آلودگی خوشه خسارات فراوانی به بار می آورد. خسارات سرخی ها علاوه بر کاهش محصول ارزش علوفه را نیز کاهش میدهد. و نبات را نسبت به شرایط نا مساعد زمستان و ابتلا به سایر بیماری ها آسیب پذیر میسازد. و گاهی سرخی برای حیوانات هم می تواند سمی (زهری) باشد. (1)

عوامل بیماریزا:
بیماری ها ی سرخی در اثر Puccinia graminis F.S.P. tritici عامل سرخی ساقه P.recondita F.S.P tritici عامل سرخی برگ ، P.striiformis عامل سرخی مخطط است. هر کدام از عوامل مشتمل بر نژاد ها ی فزیولوژیکی متعددی می باشند که بر اساس بیماریزای که روی میزبانهای مختلف دارند و تأثیر متقابل ژنی هر نژاد و میزبان شناسایی می شوند. بسیاری از نژادهای سرخی ها که در گذشته متداول بوده اند امروزه به دلیل ارقام مقاوم از اهمیتی برخوردار نیستند. اما نژادهای جدید در اثر موتاسیون ( تناسخ) وتولید مثل جنسی به وجود آمده و در اثر قدرت بیماریزایی روی محصول زیان آوراند. (1)
دوران بیماری:
اغلب قارچها عامل سرخی گندم دیده می شوند که پرازیت اجباری می باشند، هر چند بعضی از نژادهای روی محیط کشت آگاردار رشد رویشی مختصری دارند وبرخی دور از میزبان قادر اند سپورزایی نموده و دوره زندگی خود را کامل سازند.
سرخی های گندم دوران زندگی متعدد دارند بعضی از آنها دارای میزبان واسطه می باشند و اغلب 5 مرحله سپورزایی دارند. یوریدیوسپور به تعداد زیادی در بهار و تابستان تولید میشود. و در اپیدمی بیماری از اهمیت زیادی برخورداراست. این سپور ها به وسیله باد روی گیاهان دیگر منتقل شده و سبب آلودگی و تولید سریع یوریدیو سپورهای جدید به فاصله (5-7) روز می شوند. یوریدیو سپورها یک سلولی ، دیواره خاردار و دو هسته یی هستند، آنها نیاز غذایی نداشته و در اثر مختصر آبی جوانه می زنند. (1)
یوریدیوسپورها و جوشها مجزا تشکیل شده و آنکه در جوش آنها تیلوسپور تشکیل می شود. تلیوسپور ها قهوه ای سیاه رنگ دو هسته یی ودو حجروی بوده. دیواره ضخیم و صاف دارند. این سپورها در جوش های ایجاد شده زمستان را سپری می کنند و جوانه زدن آنها در بهار شامل آمیزش هسته ها ، تقسیم ( به طریقه میوزس ) و تولید یک پرومایسلیم (Basidium ) با 4 سپوریدی (Basidiospore ) هاپلوئید است. باسیدیوسپورها قادر به آلوده کردن گندم نبوده ولی به وسیله باد پراکنده شده روی میزبانهای واسطه مستقر می شوند.
در اثر آلودگی میزبان جوشهای زرد نارنجي رنگی به نام پیکنیا (Pycnia ) در سطح روی برگها تولید میشون. در پیکنیاها سپورهای شفاف و یک هسته یی به نام پیکنیا سپور(Pycniospores ) و همچنین هیف های گیرنده ایجاد میشود. پیکنیو سپورها به وسیله بادو حشرات روی هیف های گیرنده منتقل می شوند. با آمیزش با هیف ها جنس مخالف در اثر تصادم ، تولید هیف های دو هسته یی می نمایند که پس از رشد در سطح زيري برگ اندام گیلاس (پیاله) شکل به نام (Aecial) ایجادمیکند. سپورهای داخل ایشیال را ایشیاسپور (aeciaspores) گویند که زرد رنگ ، خشک و دوهسته یی است. این سپور ها پس از آزاد شدن به وسیله باد روی گندم می افتد. سپورها از طریق روزنه ها در میزبان نفوذ کرده و با ایجاد آلودگی یوریدوسپور به وجود می آورند.
مبارزه:
قارچکشهای دای کلون ،زینب ویا مخلوط سلفاید نیکل با زینب و یا مانب و قارچکشهای سیستمیک مانند سابیتان یا پلنت واکس ، تابلیت ( پروپیکونازول) به صورت سمپاشی ، در صورتی که ازنظر اقتصادی صرف نمایند علیه سرخی ها مؤثر است. (1)
الف: سرخی ساقه گندم ( Stem Rusts ) :
سرخی ساقه از جمله قدیمیترین امراض شناخته شده ای گندم بوده جو ، جودر ، یولاف ، و یکتعداد دیگر ورایتی های وحشی را و زراعتی را نیز مورد حمله قرارمیدهند.
این مرض بالای گندم دارای اهمیت اقتصادی بیشتر با سایر غلات است. سرخی ساقع گندم در تمام نقاط جهان که گندم کشت می شود یافت شده و در افغانستان به شکل خفیفه آن گزارش شده است.
علائم بیماری:
مرحله سرخی ( Uredia ) در تمام مراحل نموئی گندم و سایر میزبان های دیگر این پتوژن ظاهر می گردد. یوریدیا معمولاً بعد از پاره شدن اپیدرمس گیاه میزبان به قسم زخم های نسبتاً طویل سطحی که حاوی سپورهای نصواری سرخ رنگ می باشد ظاهر میگردد. در اثر فشار میخانیکی زخم های کوچکی به وجود آمده و هر کدام آن به نام سورس ( Sorus ) یادمیگردد. جسامت ، شکل وتعداد این سورس ها نظر به شرایط اقلیمی و مقاومت ارثی انواع گندم ازهمدیگرفرق مینماید. رنگ سورس ها نظربه مقاومت میزبان متفاوت می باشد. در انواع حساس ، رنگ آنها سرخ تا نصواری بلوطی بوده و در انواع مقاوم لکه های کوچک سفید مایل به زرد گاهی انکشاف می نمایند. این علایم بالای برگ ، غلاف برگ و ساقه ظاهر گردیده و در صورتیکه شدت آن بیشتر باشد بالای خوشه نیز به نظر میرسد. در آخر فصل نمو هنگامیکه نبات به پختگی تقرب مینماید. و در داغک های قبلی سپورها ی نصواری تیره تا سیاه رنگ موسوم به Teliospores )) به وجود می آید. موجودیت این سپورها مخصوصاً بالای ساقه ، شکل خالک های طویل سیاه رنگ را به خود اختیار مینماید.
معمولترین میزبان متناوب قارچ عامل سرخی ساقه گندم بوته زرشک ( Berberies Vulgaries) است. معمولاً دونوع مرحله سپور ، پیکنیا ( Pycnia ) و ایشیا ( Aecia ) بالای بته زرشک تولید شده و انکشاف مینماید. در سطح فوقانی برگهای بوته مذکور لکه های زرد نارنجی کمی دندانه دار ، که مایع چسبناک از آن ترشح میشود ، تشکیل میگردد. این داغکها است که در آن پیکنیا موقعیت داشته و پیکنیو سپور ها در آن تولید میگردد. در سطح تحتانی برگ ها ، دنباله های برگ و اعضای گل آوری ایشیا به قسم یک گروپ پیاله مانند ( دارای قطر نیم سانتیمتر) بوجود آمده رنگ انساج میزبان به زردی گراییده و معمولاً به صورت غیر طبیعی بزرگ می گردند. ایشیا دارای رنگ زرد نارنجی بوده و بالای برگ ها به وضوح دیده می شود. (1)
عامل و دوران مرض:
عامل مرض قارچ ( Puccnia garminis tritici pers ) می باشد.
قارچ ( Puccnia garminis tritici ) دوران حیات خود را طی پنج مرحله سپوری بالای دو میزبان ( نبات گندم و بوته زرشک ) تکمیل مینمایند. مراحل سپوری آن عبارت اند از:
مرحله 1- پیکنیا Pycnia
مرحله 2- ایشیا Aecia
مرحله 3- یوریدیا Uredia
مرحله 4- تلیا Telia
مرحله 5- باسیدیا Basidea
پکنیم شکل فلس مانند داشته و در لکه های نارنجی انساج سطح فوقانی بته زرشک ملفوف میباشد. این ساختمان های بار دهی دارای ریشه ها و سپورهای به هم پیوست و به نام پیکنیوسپور یا (Spermartia) یاد میشود.
ساختمان متذکره به کمک میکروسکوپ قابل دید می باشد. ایشیا دارای رنگ زرد نارنجی بوده تعداد کثیری سپورهای دو هستوی ( Aediospores ) به شکل زنجیری در داخل آن تولید میگردد. ان سپورها اشکال کروی ، مستطیل و یا زاویه ای داشته و جسامت آنها به ( 15-19*16-23 میکرون ) میرسد. به وسیله با د انتقال می یابد. و این سپور ها بالای گندم جوانه زده و از طریق ستوماتا داخل انساج نبات مذکور گردیده و به مرحله یوریدیم و یوریدوسپورها انکشاف مینمایند.
یوریدیا شکل مستطیلی یا دایروی داشته ، رنگ آنها سرخ تا نصواری بلوطی بوده و نمای زخم های طویل را به خود میگیرد دربین آنها یوریدوسپورهای طویل وبیضوی شکل که دارای رنگ نصواری طلایی بوده تولید میگردد. که اطراف آنرا خارک ها احاطه کرده است. یوریدوسپورها دارای دو هسته بوده و تحت شرایط مساعد محیطی ( حرارت 18-22 درجه سانتیگراد ) و رطوبت نسبتی بلند درهر ده الی پانزده روز یکبار نسل جدید را تولید می نمایند. این مرحله سپوری که مواد تلقیحی ثانوی را تشکیل میدهد ، توسط باد به فاصله های زیاد انتقال می یابد.
هنگام پختگی نبات (تلیا) در یوریدیای کهن و یا در سورس های جدید تشکیل میگردد. دارای رنگ نصواری تیره تا سیاه بوده و شکل آن مستطیلی است. اما پودری نیستند، سپور های که در داخل آنها تشکیل میگردد (تیلوسپور ها ) برهنه می باشد. تیلوسپورها ببیضوی ویا مستطیلی دندانه دار (16-23 * 35-58 میکرون ) دوحجروی ، کمی منقبض در قسمت جدار های عرضی ، دارای دیوار ضخیم حجروی و هموار و رنگ نصواری تیره یا بلوطی می باشد. در تیلوسپور های پخته ، مرحله واقعی دیپلوئید هنگام جفت شدن هسته های مثبت و منفی بوجود آمده. سپورهای متذکره بالای دمچه های دیر پا تولیدگردیده و مایسلیم ابتدائی چهار حجروی ( باسیدیم ) را به وجود می آورد. (3)
شکل اپیدیمیک مرض هنگامی شیوع می یابد که :
a) انواع غیرمقاوم گندم به پیمانه وسیع دریک ساحه مشخص بذر گردد.
b) موجودیت نژادهای فزیولوژیک قارچ که قدرت تولید مرض را بالای انواع گندم های موجوده در همان ساحه داشته باشد.
c) اقلیم مطلوب که سبب مقدار تولید زیاد یوریدوسپورها گردد.
d) موجودیت جریان باد که یوریدو سپورها را انتقال میدهد. (3)
مبارزه:
کدام تدابیری واحدی نمیتواند برای کنترل مرض سرخی ساقه گندم و سایر سرخی ها غلات مؤثر واقع گردند. ومیتواند تا اندازه به وسیله ازبین بردن بته زرشک درمزرعه و یا در جاهای دیگر مؤثر واقع شده می تواند. اگر قارچکشها اقتصادی تمام شد میتوانیم از قارچکشهای استفاده نمائیم. (3)
ب: سرخی برگ ( Leaf Rusts ) :
سرخی برگ به طور احتمالی وسیع الانتشار ترین بیماریهای گندم است. اگر رسیدن گندم دیر هنگام باشد مانند نواحی کاشت گندم بهاره توسعه بیماری بیشتر می باشد. (1)
عامل بیماری:
قارچ عامل بیماری Puccinia rocondita Rob . ex Desm.f.sp tritici است که پرازیت ضعیف روی ارقام از جو و برخی گونه های Agropyron spp. ،Aegilops می باشد. این آلودگی ها مانند آلودگی میزبانهای واسطه اهمیت زیادی ندارند. پیکنیم ها و اسیدیم ها قادر اند و ابتدا در اروپا روی گونه های ( meadow rue ) ، Thalictrum spp ، از تیره Ranuneulaceae ایجاد شده اند. اسیدیم ها روی گونه های Clematis ، Isopyrum ، Anchuse ، Anemonella نیز گذارش گردیده است. (1)
علائم مرض:
یوریدیای P.recondita F.sp .tritici بیش از 1.5 ملیمتر قطر دارند و روی سطح بالایی برگ گرد می آیند. این جوشها کروی تا بیضوی و نارنجی سرخ رنگ وشگوفا اند ولی بدون بافت (انساج) اپیدرمی پاره شده مشخص در حاشیه آنهاست که در سرخی ساقه دیده میشود. یوریدوسپور به قطر 15-30 میکرومتر تقریباً کروی و سرخ قهوه ای رنگ می باشد. و 3-8 سوراخ تندش داشته که در دیواره آن پراکنده شده اند و دیواره آنها خاردار است.
حرارت مناسب برای آلودگی در حد یوریدوسپورهای قارچ P.striformis ، P.graminis می باشد. ( 1 )
مبارزه:
استفاده از قارچکشهای مناسب مؤثر بوده اما متأسفانه اقتصادی نیست.
ج: سرخی مخطط ( stripe Rust ) :
سرخی مخطط گندم ، نباتات دیگر چون جو ، جودر وبیشتر از 18 چنس نیزه برگ ها را مورد حمله قرار میدهد. سرخی مخطط در اکثر قسمت ها ی جهان که دارای اقلیم نسبتاً سرد و مرطوب بوده ویا در مناطق که هنگام زمستان قسمت فوقانی نبات تحت پوشش برف محافظت می گردد دیده شده است. در افغانستان سرخی مخطط به شکل خفیفه آن هر سال ظاهر میگردد. (3)
علائم بیماری :
علائم سرخی مخطط معمولاً قبل از سرخی ساقه وسرخی برگ به مشاهده می رسد ، چنانچه ازنام این سرخی بر می آید ، پاستیول های مولده آن به شکل نوارهای طویل باریک پهلوی هم ظاهر میگردد. طول این خطوط مساوی نبوده عمدتاً بالای تیغه برگ، غلاف برگ و خوشه ها به مشاهده میرسد ، رنگ خطوط مذکور معمولاً زرد بوده و برخی سرخی زرد هم می گویند. دانه ها نباتات مصاب ، رطوبت خود را در اثر تبخیر از دست داده ، کوچک و مقدار پروتین آنها کم در صورت شدت مرض 60% حاصل را تقلیل می کند. (3)
عامل ودوران بیماری:
عامل بیماری Puccinia striiformis west سپورهای تابستانی (یوریدوسپورها) در اوایل بهار قبل از ظهور انواع دیگر سرخی های گندم ظاهر میگردد. قطر آنها ( 20-30 میکرون ) بوده ، دارای رنگ زرد نارنجی و شکل کروی می باشد. این سپورها دارای دیوار ضخیم خارک داربوده و در سرتاسر آنها از ( 6-12 ) منفذ ها ریشه های مصاب کننده به شکل پراکنده وجود دارد.
بیماری سرخی خطط از میزبان های مصاب یک منطقه به شکل یوریدوسپور به نبات گندم انتقال می یابد. مصابیت گندم در طول فصول خزان وزمستان ( درمناطق زمستان معتدل ) صورت گرفته ، زیرا مایسلیم قارچ مذکور تا منفی پنج درجه سانتیگراد زنده مانده می تواند.
یوریدوسپورها در حرارت بالا تر از 150c قدرت جوانه زدن ونمو را به سرعت می بازند. بهترین حرارت برای جوانه زدن و نموی انها بین 5-150c بوده و اما حرارت پائین ( 5-18 درجه سانتیگراد ) و باران های وقفه ای ، و یا شبنم های سنگین توأم با روزهای آفتابی ، شرایط فوق العاده مساعد برای انکشاف بیماری می باشد.
در اخیر فصل نموی گندم پاستول های تلیا در سطح خارجی اپیدرمس به وفرت به مشاهده میرسد. این پاستول ها رنگ نصواری تاریک داشته و اکثراً خطوط تیره ای طویل را تشکیل میدهد. گر چه تیلوسپور های این سرخی به مشاهده مشابه تیلوسپور های سرخی برگ می باشد. اما جهت استراحت به درجه حرارت پائین ضرورت دارند.
انتشار و زندگی قارچ در ماه های گرم و خشک تابستانی بطی گردیده ، اما در فصل خزان در غلات و نیزه برگها دوباره به سرعت نمو و انکشاف می یابد. این قارچ زمستان را به قسم مایسلیم در حال رکود در برگ نباتات میزبان سپری نموده و در اوایل بهار با مساعد شدن شرایط محیطی دوران حیات خود را دوباره شروع می نمایند. (3 )
مبارزه:
می توانیم از قارچکشهای فولیکور ( Tebuconazole ) یک لیتر بایلتون ( Triadimefon ) 500 گرام. ایمپکت ( Flufrisfole ) یک لیتر تلیت ( Propiconazole ) 500 ملی لیتر ، مانکوزب ( Mancozeb ) 2 کیلوگرام و آلتو ( Cyproconazole ) 500 ملی لیتر در هکتار بوده. و قارچکشهای دیگر اگر اقتصادی باشد از جمله قارچ کش ( Flutriafolet + Thiabendazole ) نیز مؤثر است. (1.2)
3. پوسیدگی طوقه و بلایت خوشه گندم:
(Crown root and head blight of wheat)
این بیماری در بسیاری ازکشورها از جمله کشورهای اروپایی ، شوروی سابق ، امریکا ، چین ، استرالیا ومناطق مختلف آسیا عمومیت دارند که خسارات زیاد را متحمل میشوند. خسارات این بیماری دریک ناحیه از استرالیا به ده ملیون دالر در سال تخمین شده است. ( فرانسیس و برجس 1997م ). در منابع فارسی این بیماری به نام های سفید شدن سنبله گندم ، پوکی دانه ( Scab ) و فوزاریوم گندم نام برده شده است. (5)
علائم:
علائم بیماری هم در قسمت طوقه و هم در ناحیه خوشه گیاه ظاهر میگردد. چنانچه گیاه در هنگام گلدهی در معرض تنش آبی قرارگیرد علائم بیماری در ناحیه ریشه و طوقه مشاهده خواهد شد. ممکن است علت این بیماری ، گیاهچه ها در مراحل اولیه رشد ازبین بروند و یا میزان انتقال آب و املاح کاهش یابد و موجب تضعیف شدن و یا عدم تشکیل دانه ها گردد. وطوقه وریشه آلوده نکروزه میشوند و بر حسب میزان آلودگی خسارت ایجاد شده متفاوت است.
دربیماری پوسیدگی طوقه آلودگی شدید باشد قارچ عامل بیماری ( مایسلیم و کندی ها ) در اطراف طوقه ( پایه ) نمایان گشته و محل آلوده به رنگ صورتی مشاهده میگردد. خوشه های آلوده زودرس شده و سفید میگردند. این نوع خوشه ها اکثراً پوک و بدون دانه می باشند و یا دارای دانه های کم وزن و چروکیده است.
در اثر حمله بیماری های بلایت خوشه ممکن است فقط یک یا چند خوشه چه گندم آلوده گردند درین صورت خوشه چه ها سفید مي شود و بقيه خوشه چه ها سالم است. این بیماری بصورت پراکنده دریک مزرعه می باشند. (5)
عامل بیماری:
گرچه تعدادی زیادی از گونه های فوزاریوم از جمله Fusarium graminarum . Fusarium nivale ، F.avenaceum ، F.acuminabum ، F. sambucinum ، F.culmorum . به عنوان عوامل بیماری پوسیدگی طوقه و ریشه گندم و یا بلایت خوشه گندم معرفی شده اند. عمده ترین عامل بیماری آن F.graminearum است که در سراسر جهان پراکنده می باشد.
نتایچ تحقیقات وسیعی که برای شناسایی عامل بیماری انجام گرفته است ، بیانگر آن است که قارچ عامل بیماری دارای دو جمعیت متفاوت است. بدین سبب عامل بیماری را به دو گروپ مختلف که از نظر خاستگاه اکولوژیک وبعضی صفات فزیولوژیک تفاوت دارند تقسیم می نمایند. جمعیت متعلق به گروپ یک ( f.graminearum ) معمولاً خاکزی می باشد و به اندام های زیر زمینی و طوقه گندم حمله مینمایند. جمعیت مربوط به این گروه قادر به تولید فرم جنسی (Prithecium) در طبیعت ویا محیط کشت مصنوعی نمیباشد. در حالیکه گروپ دوم (F.graminearum) اکثراً هوازی است و در شرایط مرطوب بر روی خوشه های گندم فعالیت مینمایند. جمعیت این گروپ درطبیعت روی خوشه های آلوده و در محیط کشت (Carnation leafagar) فرم جنسی تولید می نمایند که متعلق به جنس آسکوماسیت ( Gibberellazeae ) می باشد. هر دو گروپ فوق قادر به تولید بیماری مرگ گیاهچه در گندم می باشند ولی جمعیت متعلق به گروپ یک در خاکهای خشک و در اثر آلوده شدن بذور در خاک آلوده بیماری را به وجود می آورد. یعنی بیماری بذرزاد Seed borne )) می باشد. (5)
دوران بیماری :
عامل بیماری یک قارچ خاکزی است و زمستان گذرانی آن عمدتاً به صورت مایسلیم و بروی بقایای گیاه آلوده در مزرعه می باشد. عامل بیماری می تواند روی بقایای علف های هرز گرامینه و جواری زمستان را سپری نمایند و همچنین بذور آلوده نیز می تواند ناقل بیماری از فصلی به فصل دیگر باشند. لذا مزرع گندم در اثر کشت بذور آلوده سالهای قبل آلوده میگردد. اگر آلودگی از طریق خاک آلوده صورت گیرد قارچ عامل بیماری معمولاً از ناحیه طوقه وارد گیاهچه در حال رشد میگردد. در این حالت توسعه پاتوژن در گیاه به نواحی طوقه محدود میگردد. قسمت کمی از ساقه وریشه را در برمیگیرد. عامل بیماری در انساج پارانشیم استقرار می یابد و تا آخر فصل ممکن است به دا(خل اندام های آوندی نفوذ نمایند). پس از برداشت گندم بصورت مایسلیم در بقایای گیاه آلوده در خاک باقی مانده ومنبع آلودگی برای سالهای بعد خواهد بود.
چناچه سپورهای قارچ عامل بیماری توسط باد به قسمت خوشه برسد، در صورت وجود رطوبت کافی و دمای گرم و مناسب ( 25-300c ) جوانه زده و در مدت کوتاهی قسمتهای مختلف خوشه را آلوده می نمایند. در هنگام گلدهی آلودگی فراوان وشدید خواهد بود. خصوصاً پاتوژن می تواند دانه های گرده و بساک را مورد تغذیه قراردهد. درین صورت درجه حرارت 25-300c علائم سفیدی خوشه حدوداً سه روز بعد بروز می نمایند.
عامل بیماری می تواند گیاه جو و یولاف را نیز آلوده نمایند و دوره زندگی خود را روی آنها سپری نمایند. (5)
مبارزه:
ضدعفونی بذر با قارچ کشهای نیتروتیازول وتیرام می تواند از پوسیدگی ریشه و طوقه برگ گیاهچه ها را تا حدودی جلوگیری نمایند. در بعضی کشورها در مراحل اولیه ظهور علائم سفیدی خوشه ها فارچکشها ( میتایل -2- بنزیمیدازول کاربامات ) سم پاشی میشود. و هم چنین قارچکش بنومیل ( Benlate ) تا حدودی کنترل مینماند. (5)
4- خاکسترک ( سفیدک سطحی گندم ) Powdery Mildew :
خاکسترگ روی گندم ، سایر غلات وبسیاری از گرامینه ها تولید علائمی میکند که قرنها است ، شناخته شده است. این سفیدک های سطحی به وسیله قارچهای پرازیت اجباری اختصاصی میزبان از نوع (گونه) ( Erysiphe graminis Dc.ex Merat ) حاصل میشود. همان طور که آشکار شده است این قارچها مدت طولانی همراه با میزبان گرامینه خود به سر برده اند نژاد های قارچی که به گندم حمله می کند اختصاص به آن دارد. و از Erysiphe graminis F.sp tritici که دیگر گونه آن است. در نواحی مرطوب و به طور نسبی کم آب جهان انتشار وسیع دارند.
قارچ ( E. graminis F.sp tritici ) ازمواد غذایی استفاده کرده ، قدرت فتوسنتز گیاه میزبان را کاهش میدهد ، تعرق و تنفس را افزایش میدهد. گیاهان بیمار ضعیف شده ، رشد ، خوشه دهی ، پرشده دانه در آنها دچار اختلال میگردد وبرگهای به شدت آلوده وحتی تمام بوته ها قبل از رسیدن می میرند. کاهش محصول بستگی به شدت آلودگی آن می باشد. در مجموع خسارت محصول بیش از 40% برآوردشده است.
چنانچه توسعه بیماری قبل یا هنگام گل دادن انجام شود زیاد تر است. (1)

علائم:
علائم خاکسترک گندم وسایر غلات به طور کامل مشابه است. قارچ E.graminis F.sp) tritici) امکان دارد کلیه اندام های هوایی گیاه را آلوده سازد ولی در سطح رويي برگ نسبت به سطح زیری آن متداولتر است. علائم بیماری ، پس از رشد گیاهچه ها در هر موقعی ظاهرمی شود. عامل بیماری به جزهستاریم ها که در سلول های اپیدرمی نفوذ میکند. به طور کامل سطحی است. (1)
عامل بیماری:
قارچ ( Erysiphe.graminis DC .f. sp tritici E Marshal ) هتروتالیک بوده و آمیزش (هیبریدیشن) بین نژاد های مشابه ژنتیکی اتفاق می افتد در اثر این عمل داخل کلستوتسیم ها ، سپورهای به فرم بیماریزای جدید ( نژادهای فزیولوژیک ) به روشهای گوناگون به وجود آمده که از نظر تأثیرات شان روی بعضی میزبان قابل تشخیص است. در سالهای اخیر قارچ Blumeria graminis ( DC .ex. Merat ) E o speer f .sp tritici عامل سفیدک سطحی ( خاکسترک ) گرامینه ها معرفی شده که به دلیل داشتن مایسلیم های ثانوی مو مانند ( Setose ) وهستوریم پنجه یی و میزبان فقط از تک لپه ها از آن متفاوت است. (1)
دوران بیماری:
E.graminis f.sp. tritici یا Blumeria graminis F.sp . tritici زمستان را به صورت کلستوتسیم در روی كاه می گذارند و در شرایط آب و هوای ملایم به فرم مایسلیم و کندی هم طی می کند آسکوسپورهای که به وسیله باد پراکنده می شوند. اینوکولم اولیه است. لوله تندش ( چرم تیوب ) هردو نوع سپور به طور مستقیم در سلولهای اپیدرم نفوذ می نمایند و هستوریم ها در سلول ها منتشر می شوند و در اثر رشد و سپورزایی آنها سطح میزبان را فرا میگیرند. کنیدی های ایجاد شده به وسیله باد انتشار میکند.
کنیدی ها از نظر اپیدمی بیماری مهم ترین عواملی هستند و آنها مدت فقط چند روز بقا می آورند ولی پراگندگی آنها بیش از کیلومترها است.
کنیدی ها در درجات حرارت وسیع ( 1-300c ) و بدون آب آزاد جوانه میزنند عده برای جوانه زدن فقط از آب داخلی حجرات استفاده میکنند. (1)
مبارزه:
در اروپا قارچکشهای سیستمیک مانند بیومیل و باویستین ( کاربندازیم ) اغلب مصرف میگردد و هم چنین ارقام مقاوم را نباید از یاد برد.
5- ارگوت ( ناخنگ ) :
بیماری ناخنگ ( Ergot ) غلات در قرن شانزدهم تشریح گردیده و بیش از دو صد سال می شود که مراحل انکشاف بیماری متذکره شناخته شده است. در گذشته های نزدیک در یکی از قریه جات فرانسه ارگاتییسم ( مریضی و مرگ ) به اثر مواد خوراکه ملوث به الکلاید های قارچ عامل ناخنک در انسان ها و حیوانات سبب ضایعات حیاتی گردیده.
این قارچ نظر به علایم واضح و مشخص ناخنگ غلات در مزارع و تغیر اشکال مارفولوجیک عامل نظربه شرایط محیطی استعمال آن در طبابت و علم سم شناسی ( Toxicology ) توجه خاصی را به خود جلب نموده است. گرچه میزبان اساسی این بیماری جودر است اما گندم ، جو ، یولاف و تعداد زیادی گرامینه های مزروعی و وحشی نیز مورد حمله قرار میگیرد خسارات زیادی به بار می آورد. این مرض در اکثر نقاط جهان به مشاهده رسیده ودر افغانستان از ولایات ننگرهاروبغلان گزارش شده است. (3)
علائم:
علامت مشخص این مرض سکلروشیای بنفش تاریک وناخن مانند است که عوض یک یا چند دانه در خوشه ها تشکیل میگردد در مرحله گل دهی گیاه نخست مواد چسبناک شیرین از گل های نباتات مصاب ترشح گردیده و به قسم قطرات نسبتاً لزجی زرد رنگ متراکم گردیده این مواد حشرات را به سوی خود جلب نموده و تجمع حشرات بالای خوشه های مصاب به وضاحت دیده میشود. تخمدان های مصاب متورم شده و قسمت فوقانی آنها بر اثر قشر متراکم کنیدیوفورهای محدب معلوم میشود. در تمام واقعات بیماری ترشح مواد چسبناک و یا تشکیل سکلورشیا صورت نگرفته ویگانه نشانه مشخص بیماری درین حالات عدم تشکیل دانه ها در غلات خواهد بود. درصورت تولید سکلورشیم جسم مذکور چهار مرتبه بزرگتر از دانه غلات نمو نموده وعلامت مشخص وواضح بیماری محدب میگردد.
بعد از جمع آوری حاصل سکلورشیای سالم ویا شکسته دربین غلات به آسانی دیده خواهد شد. درصورتیکه مزرعه خیلی مصاب به این بیماری شده است. از محصولات آن انسان نباید استفاده نماید. چرا که باعث تسمم وسمیت انسانها و حیوانات میگردد. (3)
عامل ودوران بیماری:
عامل بیماری clavisceps Purpurea (tr) tul است. این قارچ سه مرحله مختلف مارفولوجیکی را میگذرانند و ازین سبب محققان متقدم چنین تصور میکردند که مرض ناخنگ غلات را سه قارچ مختلف باعث میشود مراحل کنیدیایی و سکلورشیایی قارچ متذکره بالای غلات تولید گردیده و مرحله اسکوجینس آن در خاک انکشاف می یابد.
سکلورشیا دارای رنگ آبی تیره یا بنفش مانند بوده و طول آن از 2 تا 20 ملیمتر میرسد قارچ عامل مرض زمستان را به شکل سکلورشیا سپری می نماید سکلورشیا در خاک یا در مخلوط با غلات درگدام ها تامدت یک سال زنده باقی مانده میتوانند.
سکلورشیای که در خاک زمستان گذرانی نموده و یا مخلوط دردانه غلات کشت گردد در فصل بهار ویا دراوایل تابستان نمونموده وتولید یک یا چند سترومای ساقه چه دار را مینمایند.
سترومای نخست دارای رنگ سفید بوده وبه مرورزمان رنگ آن تیره گردیده ونظربه نوع نبات وشرایط اقلیمی طول آنها زیاد میشود درقسمت فوقانی غده مانند آنها ساختمان های فلسک مانند (perithecia) تولید میگردد. پریتیشیای که از ستروما به بیرون سرزده وچندین عدد آسکس های بیرنگ ودوگ مانند در آنها تشکیل میگردد. دربین اسکس های مذکور آسکوسپورهای نخ مانند که دارای جدارهای عرضی ظریف اند تولید میگردد این اسکوسپور ها مواد تلقیحی اولیه قسمتهای گل آوری غلا ت محسوب میگردد اسکوسپورها توسط باد و یا باران انتشار یافته وهنگام تماس به ستگما نمو نموده و درظرف 24 ساعت به تخمدان نفوذ می نماید بعد ازآنکه تخمدان توسط اسکوسپورها مصاب گردیده و طی مدت 5 روز کنیدی درسطح خارجی تخمدان ها تولید گردیده و مواد تلقیحی ثانوی را تشکیل میدهد.
کنیدی مولده توسط حشرات قطرات باران ویا تماس خوشه ها وقسمت گل آوری نباتات سالم را مصاب می نماید بالاخره کنیدی ها تقلیل یافته و تخمدان های مصاب پندیده و محدب شکل بیشتر بزرگ گردیده وبه سکلورشیا تبدیل و انکشاف می نماید.
برای انکشاف بیماری هوای نسبتاً سردو مرطوب که طول مدت گل آوری غلات را طویل میسازد و مطلوب تر است. این نوع شرایط اقلیمی تولید مرحله عصاره چسبناک را نیز بیشتر انکشاف داده و حشرات را به خود جلب می نماید. (3)
مبارزه كمياوي:
سمپاشي گرامينه ها با (Maleic Hydrazide ) از خوشه دادن گرامينه و گندم جلوگيري مي كند.
بیماریهای باکتریایی
1) پوسیدگی باکتریائی خوشه ها( بلایت سنبله ) Speke blight :
پوسیدگی باکتریائی خوشه های گندم برای نخستین بار در سال ( 1917م ) در هندوستان مشاهده ویادداشت گردیده و بعداً این مرض ازنقاط مختلف جهان گزارش داده شده است.
این بیماری معمولاً در ارتباط با نماتد عامل گال بذر ( بوغمه بذر) گندم ( Anglnia tritici ) ظاهر میگردد . خسارات وارده از ناحیه این بیماری ممکن محو کامل حاصل را در بر گیرد. خوشبختان شکل شیوع اپیدمیک بیماری تا هنوز از کدام کشوری گزارش نشده است. (1.2)
علائم:
اولین علائم بیماری جمع شدن برگهای پائین وتاب خوردن برگها مرکزی می باشد. این علائم معمولاً توأم با ترشحات زرد رنگ ، چسبناک و لزجی است که سرتاسر خوشه های مصاب را می پوشاند. در هوای مرطوب ترشحات باکتریایی به طرف پائین چکیده اما در هوای خشک ترشحات مذکور خشکیده و به قسم خالک های سفید بالای خوشه ها و سطح بالائی برگها به مشاهده میرسد.
درشرایط اقلیمی که هوا مرطوب باشد، کتله های باکتریایی متشکل از کالونی ها به قسم یک جریان کوچک مایع به مشاهده رسیده ، اما هنگامیکه رطوبت نسبتی پائین تر باشد ، کتله های مذکور خشک وسخت میگردد. این کتله های سخت به صورت میخانیکی سبب توقف نمو و انکشاف برگها و خوشه ها گردیده و از طویل شدن آنها جلوگیری می کند. (2)
عامل و دوران بیماری:
عامل بیماری Coryne bacterium tritici ( Hutheh ) Burk است. این باکتریا شکل چوبک ماند داشته و گرام مثبت می باشد. این باکتریا دارای جسامت ( 0.5-75 * 0.95-3 ) میکرون بوده و مورفولوژی آنها در وسط ها زرعیه مختلف تا اندازه یی از همدیگر فرق می نمایند.
باکتریای مذکور متحرک بوده و دارای یک شلاق قطبی می باشد. در اکثریت وسط های زرعیه سرخی زرد نارنجی را تولید نموده و کالونی های آنها شکل محدب دارد. این باکتریا ها هوازی (Aerobic) بوده و نایتریت ( No3 ) را ارجاع نموده اما قادر به هایدرولیز نشایسته نمی باشد حرارت مطلوب برای نموی باکتریای مذکور 25-300c بوده و در 510c می میرند. تحت 50c و بالاتر از 380c نموی آنها به کلی توقف می نمایند. Coryne bacterium tritici در خاک مرطوب که دارای موادعضوی باشد زندگی می نمایند. معمولاً انتقال باکتریا از طریق نماتد ناقل آن Anguinia tritici صورت میگیرند.گرچه لاروای این نماتد در خاک توسط باکتریا ملوث میگردد اما ملوث شدن نماتد مذکور هنگام حمله به دانه های گندم و تشکیل بوغمه ها نیز وسیعاً صورت میگیرد. به اینصورت C. tritici از طریق تخم های نماتدهای ملوث در خاک یا در ارتباط با بوغمه های متشکله نماتدی دانه های گندم انتشار مییابد.
تحقیقات که در هندوستان طی سالهای متعددی صورت گرفته ثابت نمودندکه مصابیت جوانه های گندم در خاک های صورت میگیرند که نماتد عامل ( ناقل ) و باکتریا هر دو موجود باشند.
معامله تخم قبل از کشت با مواد کمیاوی از قبیل گرانوران ( 1.8-2.5 ) فیصدی در مبارزه با این مرض کمک مینمایند. (3 )
2) سوختگی باکتریائی برگ ( Bacterial leaf blight ) :
Pseudomonas syringae pv .syringae عامل بیماری است که نژادی از باکتریاهای وسیع الانتشار خیلی متداول می باشد. این باکتری در گذشته پاتوژن ذرت ( جواری ) و سورگوم (باجره) محسوب میگردید ولی تا ( 1972م ) به عنوان عامل بیماریزای شناخته میشد. این بیماری با بیماری های لکه برگی دیگر و تحولات فزیولوژیک مشابه بوده و اغلب با آنها ارتباط دارد. کاهش محصول در اثر بیماری به طور کامل معلوم نشده ولی صدمات وارده به شاخ و برگ به 50% میرسد. بیماری اغلب در نواحی شمالی ایالات متحده مرکزی اتفاق می افتد. گندم های معمولی ، دوروم و تریتیکالها مانند سایر غلات چون جودر یولاف حساس اند. (1)
علائم:
پس از آنکه بوته ها به مرحل تورم برای خوشه دهی رسد بیماری سوختگی باکتریائی برگ روی بالاترین برگها به وجود می آید. لکه ها ی آب سوخته اولیه کوچکتر از یک ملیمتر قطر توسعه یافته نکروز می شوند و از خاکستری سبز خرمایی سفید تبدیل می شود. لکه ها امکان دارد به هم پیوسته شده و پس از 2 تا 3 روز به صورت نا منظم یا لکه های وسیع در آید. تمام برگ ممکن است بسوزد و در حالیکه خوشه و گلوم ها به طور معمول بدون علائم اند. در شرایط مرطوب قطراتی از سلول های باکتری ها امکان دارد روی زخم ها به وجود آید. (1)
عامل بیماری :
Pseudomonas syringae pv. Syringae van Hall یک باکتریای یک حجروی ، گرام مثبت میله ای به اندازه ( 0.7-22*0.5-0.7 ) میکرومتر سلولها آن متحرک و یک تا چند تاژه قطبی داشته و رنگ دانه های سبز درخشان در محیط کشت ( به ویژه در محیط ( King,S,B ) تولید می نمایند.
کالونی های آن روی عصاره گوشت گاو و آگار، سفید ، خاکستری تا آبی است. این باکتریا ژلاتین را ذوب کرده و اکسیدیشن ( اکسیدایز ) منفی و کاتالاز ( کتالیز ) P.syringae مجموعه از گونه ها است که مشتمل بر نژادهای متعدد گندم روی بسیاری از آنها بیماریزا بوده که با نوع میزبان متغیر می باشد. بسیاری از ایزوله های آن گندم را آلوده نمی کند ولی ممکن است میزبان های چوبی یا علفی دیگری را مورد حمله قرار دهند. (1)
شناسایی و کنترل:
این باکتریا در خاک و آب و سطح گیاه به سر میبرد وگسترش جهانی دارد. فرم های بیماریزای فزیولوژیک آن روی گندم ، جهت آلودگی ، نیاز به رطوبت دارد. آب و هوای مرطوب و رطوبت نسبتی زیاد و درجه حرارت 15-250c بهاری مناسب و گسترش بیماری است. وبه وسیله بذر گندم نیز امکان انتقال دارد. ارقام کانادایی ( Glenlea ) گزارش شده که با این بیماری مقاوم بوده و رقم ( Winoka ) در جنوب داکوتا خیلی حساس است.
سمپاشی با بعضی ترکیبات ، بر علیه بیماری توصیه میشود. (1)
بیماری های نماتدی گندم
Diseases caused by nematodes
نماتدها کرمها ( موجودات ) ریز هستند که با بزرگنمایی کم قابل رؤیت هستند. نماتد ها پرازیت غلات است که باعث خسارات و کاهش کیفی و کمی محصول می شوند و علاوه بر این با ایجاد زخم برروی اندام های گیاهی راه ورود سایر عوامل بیماریزای قارچی و باکتریایی را بازی مینمایند و در انتقال بعضی از ویروسها ، باکتری ها و قارچها نقش دارند.
1. نماتد مولد غده ریشه:
این نماتدها دامنه میزبانی بسیار وسیعی دارند و تقریباً تمام غلات را می توانند آلوده کنند و بیشتر از 2000 گونه های نباتات را مورد حمله قرار میدهد.
نماتد Meloedogyne naasi frank مهمترین نوع نماتد مولد غده درروی ریشه غلات است. که به غلات و برخی گراسها حمله میکنند. آلودگی از طریق گره ها یا گالهای کوچکی که روی ریشه ها ایجاد میشود. قابل تشخیص است. معمولاً نوک ریشه های آلوده دچار انحنا یا پیچ خوردگی می شود ، در برخی موارد انشعاب شدید ریشه ها دیده می شود.
نماتدها اغلب در بهار یا اوایل تابستان نبات را مورد حمله قرار می دهند و باعث ایجاد گره یا غده در روی ریشه ها می شوند. در داخل هر غده ممکن است یک یا چند عدد نماتد ماده وجود داشته باشد. هر نماتد تعداد زیادی تخم تولید می کند و در ماده ژلاتینی انتهای بدن میریزد. (1.4.3)
عوامل و دوران بیماری:
عاملین این بیماری عبارتند از: Meloidogyne nassi frank و Meloidogyne arenaria و Msloidogyne incognita ( Kofoiand white ) است. اکثریت گونه های (Meloidogyne) دارای دوران حیات مشابه است. لاروا در داخل تخم تشکیل گردیده پوست اندازی اول ( تشکیل کیوتیکل ) نیز داخل تخم صورت می گیرد. لاروای مرحل دوم از تخم خارج شده و در حجرات اپیدرمس انساج مرستماتیک نفوذ می نمایند. لاروای مذکور از انساج نباتی تغذیه نموده و به انکشاف بیشتر خود ادامه میدهد. این نماتد ها قبل از رسیدن به سن بلوغ در داخل انساج سه بار پوست اندازی مینمایند. و در مرحل چهارم ( پوست اندازی ) نماتد نر شکل رشته مانند را به خود می گیرد و اندازه بدن آن ( 0.2-4*0.7-1.3) ملیمتر است. انساج ریشه را ترک و به صورت آزاد در خاک زندگی میکند ، اما نماتد ماده بالغ در ریشه باقی می ماند.
گر چه القاح نماتدهای ماده توسط نماتد نر صورت میگیرد اما اکثر این نماتدها به صورت بکرزایی هر فرد ماده به طور متوسط ( 300-500 ) عدد تخم می گذراند. نماتدها اکثراً به صورت تخم زمستان گذرانی میکند. (1.3)
مبارزه:
با مواد کمیاوی مناسب ( Ethylene dibronide ) کلروپکرین ( Chloropicrin ) میتایل بروماید ، دای کلروپکرین ، دای برومو کلروپکرین از جمله نماتد کشهای اند که مواد استعمال دارند.

2. نماتد بذر گال ( نماتد بوغمه تخم ) ( Seed – Gall Nematoda ) :
این بیماری یکی از قدیمیترین بیماری های شناخته شده گندم بوده و عامل آن ( Anguina tritici) است. به گال بذری ( بوغمه ) بیماری تلخه زرشکی سیاقاق سخت نیز گفته می شود. اولین بار در انگلستان شناخته شد. این نماتد بوسیله بذر انتشار جهانی پیدا کرد. امروزه این نماتد پرازیت جودر و گندم های Aegilops Spelt بوده و بالاخره گندم را آلوده می سازد. این بیماری در شرق آسیا ، هند ، یوگسلاوی و جنوب شرقی اروپا بهتر شناخته شده است. به دلیل روشهای تمیز کن این بیماری به شدت نابود می گردد. (1.3.4)
علائم:
بیماری روی بوته های در حال رشد و بذرهای برداشت شده ایجاد علائم میکند. بوته های گندم قبل از خوشه دهی در نزدیکی سطح زمین ، متورم شده و برگها چروکیده ، پیچیده یا لوله ای می شود. در موقع ظهور خوشه ، پیچیدگی برگها کاهش یافته ولی بوته ها کنده شده و دیر رس می باشد. خوشه های بیمار کوچک گلوم خیلی باز است. دانه ها ي آن تیره رنگ شده و به قطر (3-5*2-3) ملیمتر است.
گالها قهوه ای سیاه و بدون ریشک و جنین اند. این بوغمه ها به سهولت ترکیده و در مقایسه با سیاقاق پنهان گندم بی بو هستند. (1)
عامل بیماری :
Anguina tritici ( steinb ) chit پرازیت اجباری است. دیواره کوتیکلی بدن مخطط ریز و لب آن باریک و حلقوی ستایلیت 8 تا 10 میکرومتر طول داشته و گره قاعده آن گرد است. ماده بالغ به طول متوسط 3.8 ملیمتر، کم تحرک نسبت به نر ها است. (1)
دوران بیماری:
نماتد A.tritici عمدتاً از طریق بوغمه های بذری مخلوط با دانه ها انتشار می یابند. و از این بوغمه ها هزاران لاروای سن 2 در خاک های مرطوب آزاد میشوند. بنابر این شرایط مرطوب برای حرکت لارواها و آلودگی گندم مناسب است.
بر خلاف دیگر نماتدها ( A. tritici ) روی ریشه ها تغذیه نمیکنند. نماتد در قشر آبی به سمت نوک بته ، حرکت می کند و به طریقه پرازیت خارجی ، روی برگها به سر میبرند. آب جمع شده در پیچیدگی غلاف برگ به ساقه راهی است که نماتد به گلهای در حال رشد نفوذ میکند نماتدها در مدت مهاجرت و تغذیه سایر عوامل بیماریزا مانند باکتری Rathayibacter spp و قارچ Dilophospora alopecuri را حمل کرده و ایجاد آلودگی میکند.
نماتد پس از نفوذ در خامه گلها بالغ شده ، جفت گیری نموده و تولید تعداد زیادی تخم میکند پس از انکه میزبان کامل شود بسیاری از تخمها تفریخ شده و لارواهای بیشتری به وجود می آورند. موقع برداشت بوغمه های بذری مخلوط با بذر های سالم شده منتشر میگردد یا روی زمین میریزند.(1)
مبارزه:
شناور ساختن بذر با آب داغ 54 درجه سانتیگراد به مدت 10 دقیقه لاروای سن 2 بی حرکت را کشته وزیان کمی به بذر وارد میکند. بذرهای حرارت دیده شده را باید آزمایش کرد. (1)
« بیماری های ویروسی گندم »
ویروسها موجودات ریزی هستند که قادر اند حجرات زنده را آلوده کنند و ضمن تکثیر به میزبان صدمه بزنند. ویروسهای که موجب بیماری در غلات میشوند ممکن است توسط شته ها ، زنجیره ها ، کنه ها ، قارچها ، بذرها یا به طور میکانیکی انتقال یابند. این موجودات بیماریزا از روی علائم بیماری که ایجاد میکنند. دامنه میزبان ، ناقلها و آزمایش های تکمیلی قابل شناسایی است.
بیماریهای ویروسی عمدتاً دارای علائم مشخصه ای هستند که آنها را از سایر بیماریها متمایز میکند. مهمترین این علائم کوتولگی پنجه زنی بیش از حد گیاه خطوط مختلف روی برگ و اندام های هوایی ، رنگ پریدگی ، خشکیدگی بافت ( نکروزه ) و غیره قابل تشخیص است.
1. موزائیک مخطط:
موزائیک مخطط یکی از امراض ویروسی مدهش گندم بوده تحت شرایط مساعد محیطی امکان ازبین رفتن تمام محصولات موجود است. این بیماری در تمام مناطق که گندم بذر میگردد . به طور شکل خفیف یا شدید وجود داشته و بعضاً با یک عده امراض دیگر اشتباه می گردد. به طور مثال اکثراً خساره را که بیماری پوسیدگی بیخ ساقه و ریشه گندم باعث می شود. از ناحیه موزائیک تصور میگردد. علاوه بر گندم روی جو ، جواری ، یولاف نیز موارد حمله دارد. (6)
علائم:
تقریباً تمام انواع گندم های بهاری و زمستانی در مقابل موزائیک مخطط غیرمقاوم بوده و امکان خسارات زیاد ازین ناحیه متصور است. مزارع مصاب در اوایل بهار صحتمند معلوم شده هنگام که هوا رو به گرمی میرود نموی نیات بطی گردیده و اگر برگها دقیقا مشاهده شود در سطح فوقانی آنها خطوط طویل کم عرض ، زرد و خالک های سیاه مایل به زرد رنگ مشاهده می شود. در این وقت نبات عوض نموی عادی مستقیم ، میلان منحرف افشانی پیدا نموده ، حتی یکتعداد نباتات دیده خواهد شد که در بندهای مختلف ساقه کاملاً خم گردیده اند ، تعداد دانه ها در خوشه تقلیل یافته و دانه ها کوچک است.
علائم موزائیک مخطط با علایم یک عده امراض دیگر چون موزائیک لکه موزئیک خاکزی موزائیک مخطط شکسته و قلت نایتروجن بسیار مشابهت دارد. (1)
عامل و دوران بیماری:
عامل بیماری ( Wheat streak mosaic virus ) ویروس است که شکل چوبک مانند داشته و تنها به کمک میکروسکوپ الکترونی قابل دید می باشد. این ذرات چوبک مانند 700 ملیمیکرون طول داشته در حدود 15-18 ملیمیکرون قطر دارد. قسمت مرکزی ذرات رایبونوکلئیک اسید (RAN) مذکور را اشغال کرده و با پوش پروتئین محافظت میگردد.
کنه ناقل بدون تغذیه بالای انساج زنده نباتی زنده باقی مانده نمیتواند. هنگام که این نوع کنه ها بالای نباتات بیمار تغذیه می نمایند ویروس موزائیک مخطط در شیره نبات داخل جسم آنها گردیده و کنه های ملوث در طول عمر خود قادر به مصابیت نباتات سالم است. میزبان این کنه گندم بهاری ، زمستان ، بالای گیاهان هرزه زندگی مینمایند. (6)
مبارزه :
نباتات خود رو ( هرزه ) که از دانه های به زمین افتاده میرویند، باید کاملاً ازبین برده شوند. زیرا کنه های ناقل در این نباتات تا هنکام روئیدن گندم زمستان ، به خوبی تغذیه نموده ، بعداً به گندم زمستانی انتقال می یابد.
وقت بذر نیز اثر زیادی بالای تغذیه کنه های ناقل دارد. به صورت عموم هر قدر که گندم زمستانی ناوقت تر بذر گردد به همان اندازه نبات کمتر به کنه های ناقل ویروس مواجه می شوند.(6)
« نتیجه گیری »
بیماری ها برای اینکه به مرحله اپیدمی برسند و خسارات زیادی را به بار بیاورند ضرورت به یک سلسله میزبان ها ، شرایط محیطی ، جوانه زنی ( تولید مثل ) و ارقام حساس ومناسب وغیره دارند تا شرایط مناسب برای شیوع بیماری مساعد شوند.
اکثر بیماریها مهم گندم مراحل زندگی خود را بالای یک نبات سپری نکرده بلکه بالای چندین نبات سپری کرده تا اینکه مراحل زندگی خود را طی کرده ، تولید مثل نموده و باعث خسارات زیاد شده. بنابر این میزبان برای انتشار ، اپیدمی بیماریها خیلی نقش دارند. همچنین در سایر بیماریها از جمله سیاقاق ها ( امراض قارچی ) باکتری ها ، نماتدها ، و ویروس ها در صورتیکه این بیماریها را به حد اقل برسانیم لازم و ضروری است که با میزبان های آن مبارزه و نابود کنیم. دیگر مفیدیت مبارزه آن اینست که دوران این بیماری شکسته وسکتگی در دوران حیات این بیماری به وجود آمده و بالاخره از جمعیت عوامل بیماریزا کاسته شده ویا از آن جلوگیری می نمایند.
عوامل بیماریزا با درجه حرارت مناسب ، رطوبت نسبتی محیط رابطه مسقیم داشته بسیاری این عوامل با درجه حرارت و رطوبت مناسب شروع به جوانه زدن ، تولید مثل میکند. اکثریت عوامل بیماریزا با درجه حرارت بین (0-500c) شروع به فعالیت کرده و همچنین از صفر درجه سانتیگراد پائینتر و بالاتر از 50در جه سانتیگراد فعالیت آن متوقف شده به حالت رکود و یا ازبین می روند.
رطوبت مناسب برای فعالیت عوامل بیماریزای بین 80-100% بوده که بسیاری این عوامل کمتر از 50% فعالیت کرده نمیتوانند. وبا بالارفتن رطوبت نسبتی ( به ویژه قارجها و باکتری ها ) فعالیت آن بیشتر میگردد.
اندام های رویشی با تولیدی قارچها ( سپور ، مایسلیم ، هیف ، کنیدیا ) وغیره بوده که به وسیله این اندامها رشدو نمو کرده وزیاد میگردد. باکتریها بوسیله کالونی افزایش یافته و انتشار مینمایند.
بسیاری از میزبانها در مقابل پرازیت خویش حساس بوده و خسارات از ناحیه این پرازیت نسبت به میزبان که در مقابل خود مقاومت دارند بیشتر است. بعضی از ارقام میزبان خاصیت سمیت را بالای پرازیت داشته بعضی از آنها دارای قابلیت زیاد ترمیم دوباره حجرات را دارند و بعضی از ارقام میتواند پرازیت بالای آن زندگی کرده ولی از یک یا چند اندام آن تغذیه نماید اما بستر مناسب برای رشد و نمو و جوانه زنی نبوده. لذا چنین ارقام که ذکر گردید تا حدی از میزان خسارات از ناحیه پرازیت ها را بکاهد.
« سفارشات »
برای اینکه از عوامل بیماریزای گندم جلوگیری کرده ویا از خساره وارده آن کمتر شود. لازم است فکتورهای ذیل را در نظر بیگیریم:
بستر مناسب برای مزرعه یکی از فکتور های مهم برای جلوگیری از انتشار عوامل بیماریزای گندم محسوب می شوند. موجودیت بیش از حد نایتروجن باعث افزایش جمعیت نماتدها گردیده لذا لازم است ، که علاوه نمودن کود نایتروجن دار را با نوبت های معین در زمین علاوه نمود.
بسیاری از عوامل بیماریزا به وسیله بذر آلوده زمستان گذرانی و انتشار می نمایند. عامل سیاقاقها و نماتد گال بذر از مثاالهای عمدۀ می باشد که بوسیله تخم انتشار و زمستان گذرانی می نمایند. ولی به خاطر سیستم تمیزکن بذر نماتد گال بذرتحت کنترل در آمده و خسارات ناشی از این عامل به حداقل رسیده است. بنابراین بذر اصلاح شده و عاری از عوامل بیماریزا یکی از عوامل مهم بروز آفات می باشد.
یکی از عوامل مهم و اساسی برای انتشار و زمستان گذرانی عوامل بیماریزا ، ناقلین ، و میزبان می باشند. ویروسها بدون ناقلین نمی تواند به مزارع حمله و مصاب نمایند.
بته زرشک یک میزبان مهم عامل سرخی ها به شمار رفته که یک بخش از دوران حیات این عامل بیماریزا بالای بته زرشک صورت میگیرند. با ازبین بردن ناقلین و میزبان های نا خواسته تا حدی از جمعیت عوامل بیماریزا تقلیل یافته و باعث خسارات زیاد نمیگردد.

اهمیت باغداری

demohayoubwafi — Tue, 24 Jun 2008 13:40:00 GMT

اهمیت باغداری .I

1- تمام نباتات در زندگی انسانها اهمیت بسزاء خودرا دارد که از انجمله باغداری جایگاه خاص خودرا دارد. درختان وجنگلات در تصفیه هوا و در توازن نگهداشتن اتمسفیر زمین رول زیاد دارد که ضرورت حیاتی انسان به شمار میرود نه تنها انسان بلکه تمام موجودات روی زمین به آن ضرورت دارد. حاصلات باغداری (میوه جات) در تغذیه وسلامت انسان اهمیت بسزاء مهم دارد واین همه محصولات ونتایج اهداث باغها وجنگلات است پس باید در حفظ، ووسعت بخشیدن این شغل مهم بسیار کوشید.

2- اهمیت اقتصادی باغداری به همه واضع وروشن است ولی چند نکته را باید ذکر کرد اینکه باغداری یک شغل پرمحصول وپر عاید است که کار ومصرف کم ولی محصول وعاید خوب دارد. از تحقیقات که محقیقن کرده اند ثابت کرده که حاصلات باغداری 8-12 برابر زیاتر از حبوبات است. عملیات زراعتی در باغداری آسانتر وکم مصرفتر است. میوه مهمترین صادرات ممالک زراعتی را تشکیل میدهد. پس کشور ما که استوار به زراعت است آب وهوای مناسب به باغداری دارد باید کوشش کنیم که باغداری های خودرا عیار به استاندارد های بین المللی بسازیم تا بتوانیم نقش خودرا در بازار های جهانی به شکل که لازم است بازی نمایم.

تصمیم گیری : . II

شرط اول در اهداث باغ تصمیم گرفتن به آن است که حداقل یک سال قبل از اهداث باید تصمیم گرفت ودر ارتباط با افراد مجرب ومسلکی مشوره صورت بگیرد.

مطالعه اقلیم ودر نظر گرفتن شرایط جوی:. III

برای باغداری واهداث ان باید اقلیم (آب وهوا،طول فواصل سال، بادها، وغیره) را دقیقا" مطالعه کرده تا دریابیم که کدام نوع از باغ توافق با اقلیم آن منطقه دارد.

درختان ومیوجات مختلف به آب وهوای (اقلیم) متفاوت ضرورت دارند. بطور مثال نباتات مختلف در طول سال دوره های مختلف استراحت دارند پس بدین منظور اگر ما نباتات مناطق سرد را در گرم ویا برخلاف گرم رادر مناطق سرد بخواهیم تربیه کنیم نتیجه منفی را بدست خواهیم آورد. همچنان موجودیت بادهای موسمی، فواصل سال این همه در نمو درخت، کیفیت، میوه، وبارداری وحاصل درخت رول مهم دارد.

بطور مثال : در مناطق که زمستان برفی وسرد دارند گیلاس میتواند حاصل وعاید خوب داشته باشد ولی باید گفت که نهال های جوان آن مقاومت در مقابل سردی را ندارد. پس باید پیشبین بود که در زمستان نهالهای جوان آن باید از سردی محافظت شود. به همین ترتیب درختان سیب، زردالو مقاوم تر از نهال گیلاس در زمستان است ولی در مناطق بیسار سرد نموبطی دارند، ودر مناطق که درجه حرارت در آن از 5 سانتی گراد پائین نیاید نمو خوب دارد ولی باردار نمیشود.

پس این مثالها نشاندهنده آن است که اقلیم ومطالعه آن برای باغداری بسیار مهم است. بهترین وآسانترین طریقه در این مورد مشاهده ومطالعه کردن باغهای همجوار است ودر صورت که موجود نباشد باید با افراد مسلکی وباتجربه مشوره شود. در صورت موجودیت بادهای قوی مؤسمی که خطر به باغ داشته باشد بای در مورد اهداث باد شکنها فکر شود.

تمام درختان میوه دار برگ ریز ضرورت به یک وقت معین هواسرد دارد که پائینتر از 5 درجه سانتی گراد باشد تابتواند باردار شود ومیوه بگیرد. وقسم که قبلا" ذکر نمودیم در مناطق که درجه حرارت از 5 پائین نیاید درختان نمو سریع خواهد داشت ولی میوه نمگیرد.

انواع مختلف درختان میوه دار به مدت مختلف هوا سرد ضرورت دارد.به جدول زیر مراجعه کنید:

جدول ضرورت به هوا سرد درختان میوه دار

ضرورت به روز	ضرورت به هوا سرد به ساعات	اسم نبات
34- 84 روز	800 – 2000 ساعت	سیبهای مروج
11 – 22 روز	250 – 500 ساعت	سیب که به مدت کم هوا سرد ضرورت دارد
11 – 38 روز	250 – 900 ساعت	زردالو
13 – 46 روز	300 – 1100 ساعت	شفتالو
22- 54 روز	500 – 1300 ساعت	آلوبالو
4 روز	100 ساعت	انگور

میوه جات همچو بادام، زردالو، وگیلاس در مناطق که در زمستان برف نمیبارد میوه نمیگیرد. ومیوه جات که ضرورت به 300 الی 500 ساعات هوا سرد دارد در جاهای که برای2 الی 3 بار برف ببارد میتواند میوه میگیرد. اگر این برف در مدت یک الی دو روز آب هم شود فرق ندارد.

برای انتخاب نوع میوه مثل که قبلا" ذکر گردید مشاهده کردن باغهای اطراف بسیار مؤسر واقع میشود ودر صورت عدم موجودیت آن باافراد مسلکی وبا تجربه مشوره نمائید.

میوه های که در نقاط مرکزی افغانستان یعنی در ولایات میدان وردگ،کابل، غزنی، لوگر،پروان،کاپیسا،وبامیان دهاقین کشت میکند عبارتند از:

سیبهای زرد یا گولدن دیلیشیز

سیبهای سرخ یا رید دیلیسیز

سیب گالا

سیب جورس یا سمرید

زردالو امیری، زردالوقیسی، زردالو چرخی، زردالوشکرپاره، زردالوساقی،زردالو کورپه،زردالوبید مشک

اشتقی گل باغ

بادام نان پریال، بادام کارمل، بادام ستاربائی،آلوبالو بنگ،آلوبالو سویت چیری یا قلب شیرین،الوبالو چیلا،

آلوبالولاپین

انگور کشمش،انگور فیلم بی دانه، انگور رید گلوب، کشمشی تاشکندی، عاقلی، طائیفی

ویکتعداد دیگر از ورایتیهی مختلف.

انتخاب زمین:. IV

بعداز انتخاب نوع مناسب به اقلیم موجوده آن منطقه، بایددقت در انتخاب زمین شود که در انجا باغ را میخواهیم اهداث کنیم یعنی نوعیت خاک آن را مطالعه نمائیم تا بفهمیم که رشد درخت در آن چطور خواهد بود و کدام نوع ازدر خت توافق خوبتر درآن دارد.

بطور مثال: نمو در خت در خاکهای لومی یا گدوله سریع وقوی است . اما در خاکهای کلی یا زردگل بسیار بطی وضعیف میباشد ودرختان خوردوناتوان بارمیاورد. وخاکهای زیاد ریگی برای باغداری انقدر مناسب نمیباشد.

مارکیتینگ: . V

یک مسئله مهم دیگر عبارت از بازاریا مارکیتینگ است که دقت باید شود تا جنس ونوع انتخاب شده مشتری در بازار داشته باشد یاهم امکانات انتقال، پروسس، وفروش آنرا در نظر گرفته باشیم تا در اینده به چنین مشکل دچار نشویم. پس پیدا کردن بازار( مارکیت) برای محصولات یک جز مهم باغداری بشمار میرود تا بتوانیم طبق ضرورت بازار جنس را به بازار عرضه نمائیم.

موضوع مهم دیگر که قبلا" از اهداث باید دقت در آن صورت بگیرد انتخاب نهال ومشاهده کردن قوریه میباشد که در آنجا باید نهال مورد ضرورت انتخاب وراجع به قیمت وتعداد همرای قوریه دار گپ زده شود، تا بتوانیم در وقت معین نهال خوب وعالی رابه زمین خود انتقال بدهیم. وقت بهترانتخاب نهال ماه سنبله ومیزان است که نهال نمو خود را در قوریه تکمیل کرده وهنوز برگ میداشته باشد.

سرمائیه :. VI

اهداث یک باغ به یکمقادر سرمائیه ابتدائی ضرورت دارد که قبلا" آنرا باید اماده ودر نظر داشته باشیم. این سرمایه برای آماده کردن نهال، زمین،ترانسپورت، ادویه جات زراعتی ویک سلسله سامان آلات ضرورت میشود.زیرا باغداری شغل تقریبا" دیرراءس است یعنی صرف بعد از چند سال میتوان حاصل گرفت پس برای این موضوع باید پیشبین باشیم.

آماده کردن زمین: - VII

بعد از برسی تمام این مسایل قبل از اهداث یک باغ زمین منتخبه راباید آماده غرس نهال کرد. چون بعد از نهال شانی نمیتوان که تمام عملیات دلخواه خود را در زمین انجام بدهیم پس قبلا" باید زمین راخوب هموار کرده و به شکل منظم کردبندی نمائیم، سیستم آبیاری منظم را تنظیم نمایم تا در آینده به مشکل مواجه نگردیم، اشجار غیر ضروری درزمین ویا اطراف انرا ازبین ببریم،کردها را نرم ساخته وحاصلخیزی زمین راتوسط انتقال کودهای حیوانی بلند ببریم. این همه موضوعات است که عملیات زراعتی رادر آینده آسانتر میسازد.

زمین خوب نرم وقلبه عمیق گردد در صورت امکان توسط تراکتور قوی قلبه عمیق صورت بگیرد.

نقشه ودیزاین باغ: - IIX

مرحله بعدی در اهداث باغ نقشه ودیزاین آن است. چونکه یک نقشه ودیزاین درست در اهداث باغداری رول مهم در حاصلخیزی، کیفیت میوه، وعملیات زراعتی دارند. طریقه های مختلف نقشه کشی ودیزاین وجوددارد که در اینجا صرف از چند نوع معمول واسان ان یاداوری مینمایم.

1- شکل مربع

این سیستم فعلا" مورد استفاده قرار نمیگرد زیرا ضایعات زمین دران زیاد است وعملیات زراعتی را مشکل میسازد.

2- شکل مستطیل

این سیستم مروجترین شکل دیزاین است زیرااز ضایعات زمین جلوگیری کرده وعملیات زراعتی در ان به سهولت انجام شده میتواند. ویکی از شکل بهتر دیزان در باغداریها است.

3- شکل سترنجی

فوائد این شکل در گنجانیدن نهال زیاد در عین زمین است ولی وقت درخت به ثمر میرسد تمام عملیات زراعتی را در باغ به مشکل مواجه میسازد و واضعا" که بالای کمیت وکیفیت میوه تاثیر سؤدارد.وتوسعه نمیشود.

برای اشکال ذیل طریقه های مختلف نقسه کشی وجوددارد که دو نوع مهم آنرا برای تان به معرفی میگیریم.

1- طریقه تخته ئی(ویا نشانی با میخ چوبی)

در این طریق ضرورت به رجه، کج، میخهای چوبی، متر وتخته مخصوص است.

طریقه بسیار مروج وتخنیکی است . اولا" در یک طرف یا هم در وسط زمین شرقاَ وغرباَ یک خط مستقیم میندازیم که این خط را به نام خط اساسی نیز یاد میکندبعدا"خطوط مستقیم دیکر را به زاویه 90 درجه از خط اساسی به سمت شمال وجنوب بالای خط اساسی قرار میدهیم خطوط مذکور را توسط متر به اندازه های دلخواه خود که برای فاصله ها بین قطارها تعین کردیم تقسیم مینمایم فواصل بین دو درخت راتعین میکند.بعدا" در فواصل معین آن میخهای چوبی میکوبیم که جای شاندن نهال رانشان میدهد. باید تعداد میخهای چوبی دوچند تعداد نهالها باشد. بعدا" یک تخته چوبی که به نام تخته نهال شانی یاد میکند این تخته 1متر و25 سانتی متر طول

120 CM

15CM

15 سانتی متر عرض و 2 سانتی متر ضخامت دارد که از این تخته استفاده میکنیم.

طریقه استعمال تخته نهال شانی :

تخته بشکل در زمین قرار میگیرد که خالیگاه وسطی در قسمت میخ کوبیده شده

قرار بگیرد، بعدا" خالیگاهای دو طرف تخته را میخ چوبی میکوبیم و

میخ وسطی را کشیده تاجای برای کندن چقورک ازاد گردد

ووسط دومیخ را به اندازه یک متر دایروی کندن کاری میکنیم.

خالیگاهای آطراف

خالیگای مرکزی

که بعد از کندن کاری در وقت نهال شاندن همان تخته چوبی رادر وسط دو میخ کوبیده شده قرارداده وخالیگاه وسطی تخته جای شاندن نهال است

1- قراردادن تخته در میخ اصلی

2- کوبیدن دو میخ اطرافی

3- کندن چقورک برای نهال شاندن

4- قراردادن نهال در چقورک

2- طریقه رجه ویا خاده چوبی

این اسانترین طریق برای نقشه کشی است که در هر جای میتوان به اسانی تطبیق نمود.دراین طریقه ضرورت به رجه، کج، دو دانه خاده چوبی ویاریسمان (10 متر) ویک دانه متر ضرورت است.

اولا"در یک طرف زمین یک خط مستقیم کشیده و یک خط دیگر را به زاویه 90 درجه از خط اساس توسط کج به طرف دیگر زمین کش میکنیم ، بعدا" هردو طرف خط را به اندازه که شاندن نهال را پلان کرده ایم نشانی میکنیم یعنی 4متره یا

پیج متره بهر اندازه که فاصله بین دودرخت راتعین کردید بهتر است توسط میخهای چوبی آنرا نشانی نمایم. بعدا" که هر دو طرف را نشانی کردیم وا ز همین دوخط اساسی نقشه اندازی نهالهای باقی مانده را توسط خادهای چوبی ویا ریسمان شروع میکنیم

خادهای چوبی یا ریسمان به اندازه که شاندن نهال

را در پلان گرفته ائید باید باشد یعنی اگر باغ را

میخواهید سه متر در چهارمتر فاصله بین دو درخت

تعین نماید پس یک خاده چوب باید سه متره ودیگر آن چهار متره باشد.

در این طریقه سه نفر ضرورت است که ریسمان و

یا خاده ها را باخود داشته ودر جاهای درست آنرا

تنضیمم نماید که یک انجام از هر دو خاده را یک

دوخط آساسی که نهال به دیزاین مستطیلی 3متر در چهار متر شانده شده آند

شخص نقل میکند وانجام های دیگر را هر کدام یک نفر در دست میداشته باشد. هر کدام که یکی از

انجام ها را در دست دارد آنرا با جای قبلا" نشانی شده یا نهال شانده شده وصل میکند و

شخص که هر دوانجام ریسمان ویا خاده چوب را

در دست دارد موقیعت جای شاندن نهال جدید است.

وبهمین ترتیب تمام زمین را میتوان نقشه کشی نمود.

جای که نهال نو باید غرس گردد

جاهای قبلا" نشانی شده ویا نهالهای شانده شده

فاصله بین درختان : - IX

روشنی آفتاب وبرگ درختان دو عامل عمده حاصل دهی در درختان است . برگ که به شکل یک فابریکه غذا سازیدر در خت است، درخت را اماده بارداری یعنی میوه گرفتن میسازد. وبرگ این کار را وقتی میتواند خوبتر انجام بدهد که روشنی کافی آفتاب به ان برسد.

پس باید در یک باغ درختان به اندازه زیاد غلو نباشد که یکی بالای دیگر سایه به افگند.

در ختان مصافه کافی در قطارها باید داشته باشد تا از یکطرف عملیات زراعتی را اسان کند ( دواپاشی ها، انتقال وجمع آوری حاصل، شاخه بری وغیره) وهمچنان روشنی کافی نور آفتاب به تمام درختان برسد.

برای تعین کردن انداره بین درختان کدام فورمول خاص موجود نیست که فواصل بین درختان رادر تمام مناطق توسط آن معلوم نمود چونکه رشد نبات در مناطق مختلف از هم متفاوت است. باز هم برای افزودن معلومات شما جدول زیرا ارائیه میگردد:

تعداد دختان در یک جریب	اندازه به متر	نوع درخت	نمبر
	2x3.25	سیب استاندارد در پائیه مادری( 9 )	1
	1.75x3	سیب سوپر در پائیه (9)	2
	3.5x 5.5	سیب استاندارد در پائیه111 یا 106	3
	3x4.5	سیب سوپر در پائیه 111 یا 106	4
	4X6	سیب استاندارد در تخم (در نهال جوان)	5
	4X6	زردالو	6
	4X6 4.5- 3 یا	بادام	7
	6x6	گیلاس	8
	2.5x2.5---2x3	انگور	9
	5X15یا 9X9	چارمغز	10
	3X3 یا 6X6	انار	11
	3X5 یا 6X6	شفتالو	12

گرد افشانی وضرورت به آن - X

گل هر در خت ضرورت به القاءشدن دارد تا میوه بگیرد. یعنی گرده یک گل باید بالای گل دیگر بریزد . بعضی درختان قابلیت این را دارد که خود بخودی در انها القاء صورت بگیرد، ولی یکتعداد ازدرختان ضرورت به جنس دیگر از همنوع خود دارد تا القاء شود. بطور مثال:

نوع سیب زرد توانائی القاء خودبخودی را دارد وزردالو هم همین قابلیت را دارد، ولی سیب سرخ ( گولدن دیلیشوز) این توانائی را ندارد وضزوزت به جنس سیب دیگر در پهلوی خوددارد تا القاء در آن صورت گرفته وباردار شود.

بدین خاطر باید در باغ باید از انواع واجناس مختلف درختان میوه در باغهای خود استفاده کند تا فیصدی حاصلخیزی آن بالا برود.یعنی اگر میخواهیم که یک باغ سیب گولدن دیلیشوز یا سیب سرخ داشته باشیم حتما" باید برای هر6 یا 8 درخت سیب یک درخت سیب زرد نیز در باغ داشته باشیم.به نقشه زیر دقت کنید. که این اصل در باغهای گیلاس نیر خیلی مهم است. همچنان موجودیت یکتعداد حشرات برای باغ دروقت گرد افشانی بسیار مهم است باخصوص زنبور عسل . تجارب نشان داده است دز باغ که زنبور عسل در وقت گرد افشانی موجود باشد تقریباَ 30 % در حاصلات ازدیاد میتواند بیاورد.

دروقت پلان نمودن باغ موضوع گرد افشانی باید در نطر گرفته شود وباید دو نوع همان درخت میوه که در یک وقت گل میکند تقسیم بندی شود.

نقشه تقسیم بندی جنسهای مختلف در یک باغ

شکل تقسیم بندی دانئی شکل تقسیم بندی قطار

غرس کردن نهال ویا نهال شانی: - XI

شرایط ذیل در نهال شانی باید مراعات گردد:

1- در بهار که نهال هنوز از خواب زمستان بیدار نشده باید نهال شانی صورت بگیرد

2- بهترین نهال آن است که مستقیما" از قریه کشیده شده و شانده شود

3- در وقت نهال کشی باید کوشش شود که نهال با تمام ویا حد اکثر ریشه آن کشیده شود

4- ریشه های نازک نهال باید در معرض مستقیم شعاع آفتاب وباد قرار داده نشود ونم دار نگهداری شود

5- برای بهتر نگهداشتن وانتقال نهال بهتر است تا نهالهای کشیده شده از قوریه را در یکه کاغذ مرطوب ویا بوره آره نم دار با پلاستیک بپیچانیم.

6- در صورت که به منا طق دوردست نهال انتقال داده میشود ویا به مدت طولانیتر نگهداری میشود باید تمام بدنه نهال را در بوره آره مرطوب و پلاستیک پیچانده شود ودر جاهای سرد نگهداری شود.

7- نهال باید عاری از مرض باشد

8- قطر نهال متوسط باشد که نه بسیار دبل ونه هم نازک باشد

9- پایه مادری وپیوند نهال معلوم واطمینانی باشد

10 - نهال باید یکساله باشد

11- نوع وورایتی ها مختلف از هم جداگانه بسته بندی شده ونشانی گردد.

12- قبل از نهال شانی نهالها را برای 6-12 ساعت در آب گذاشته تا ریشه آن خوب آب بگیرد ویک یک برای شاندن ازاب کشیده شده وشانده شود.

13 – چقری که برای شاندن نهال اماده شده باید به آندازه60- 120 سانتی قطر40-60 سانتی متر عمق

خاک شوره یا سطح زمین

بستر ریشه

کود ویا پاروه حیوانی

خاک باقی مانده چقوری

14- دروقت کندن چقورک باید خاک سطحی زمین الی 20 سانتی به یک طرف و خاک تحطانی آن به طرف دیگر جمع آوری گردد.

15- در وقت شاندن نهال ابتدا خاک جمع آوری شده از سطح زمین را بالای ریشه های نهال انداخته وبعدا" خاک باقی مانده روی زمین را بالای آن میندازیم و80% چقورکها از خاک پر شده و خوب تخته گردند تا در وقت آبیاری از نشست زیاد جلوگیری شود.

16- برای هرنهال به اندازه نیم پاو کود فاسفیت دار انداخته شود 10-7 سانتی دور تر از ریشه درخت

17- بعد از تمام کردن عملیا ت ذکر شده نهالهای تازه شانده شده دفعتاَ ابیاری گردد.

18- نهالها باید مستقیم شانده شود وبعد از ابیاری دوباره کنترول گردد. در صورت که بعضی شان کج شده باشد راست گردد.

19- بعد از زنده شدن نهال وقتکه به اندازه 7-10 سانتی نوده کشید کود یوریا استعمال گردد(بطور اوسط 25 گرام) واین کار بعد از هر دو ابیاری تکرار گردد.

20 – کود باید در دورادور نهال به اندازه چند انچ دورتر از تنه نهال انداخته شود. ودایماَ قبل از ابیاری کود داده شود، ویا هم بعد از ابیاری وقتکه زمین وتر گردید کود یوریا با خاک مخلوط شود وروز پنجم ابیاری گردد.

21- گیاه هرزه و امراض نهال کنترول گردد.

شاخه بری : - XII

شاخ بری در نهال به مقاصد ذیل اجراء میشود:

1- بخاطر چوکات بندی بهتر وخوبتر درخت جوان

2- برای بلند بردن کیفیت میوه

3- بلند بردن حاصلات درخت

4- جوان نگهداشتن درخت برای سالهای ذیاد.

5- کنترول امراض وحشرات

6- برقرار نمودن موازنه وتعدل بین تعداد شاخها، برگ، ریشه وتنظیم نمودن مواد غذائی در قسمتهای مختلف درخت

7- کنترول سال بر شدن

8- جلوگیری از شکستن شاخه ها در اثر ازدیاد میوه

شرایط ذیل در شاخه بری مراعات گردد:

الف: وقت وزمان شاخه بری : بهترین وقت شاخه بری برای هرنوع از درخت دوره استراحت درخت است. یعنی وقت که تمام برگ درخت بریزد وفعا لیتهای فیزیولوژیکی درخت توقف بیابد.که در مناطق مختلف شاید این زمان مختلف باشد ولی در اکثریت مناطق مرکزی افغانستان درماه میزان بعد از جمع اوری حاصل وبرگریزی این عملیه را اجراء میکند.ولی در یکتعداد مناطق گرم میتوان این عملیه را در ماه سنبله بعد از جمع اوری حاصل که هنوز برگ هم امکان دارد در در خت موجود باشد میتوان شاخه بری نمود زیرا در این وقت شاخه های خشک در خت به خوبی شناخته میشود.

در صورت که دسترسی نتوانستید به شاخه بری در اوقات ذکر شده میتوانید در مناطق گرم در شروع زمستان ودر مناطق سرد در آخر زمستان شاخه بری نمائید ولی باید متوجه بود که قبل از زنده شدن درخت ویا پندک کردن در خت این عملیه باید صورت بگیرد.

ب: تمام وسایل ضروری شاخه بری قبلاَ آماده واساس باشد.(قیچی، آره، وسه پائیه برای درختان کلان)

ج: درصورت که تجربه شاخه بری نداشته باشید ابتداء همراه به یک شخص باتجربه یکجا کار وشاخه بری نمائید.

د: تمام سامان آلات شاخه بری باید پاک نگهداری شود زیراامکانات انتقال امراض ازیک باغ به باغ دیگر توسط آن وجوددارد.

د: سطح برش شده هموار ومایل وهمسطح پوست صورت بگیردتا قسمت قطع شده زود ترمیم گردد.

و: قسمت قطع شده باید توسط موم ویا رنگ روغنی پوشیده شود تا از بروز افات وامراض حیوانی جلوگیری شود

نوع واندازه شاخه بری مربوط است به:

1- عمر درخت 2- اسکلیت وچوکات بندی درخت 3- خواص نموئی درخت 4- خاصیت سال بر شدن درخت

شاخه بری به دو قسم است:

- شاخه بری شاخ مرکزی I

- شاخه بری میان خالیII

شاخه بری شاخ مرکزی اکثرا" در میوه جات گوشت دار استعمال میشود مانند سیب، ناک، بهی وغیره

1- نهال جوان به آنداره 80 سانتی متر بلند از سطح زمین قیچی وقطع میگردد

2- در سال دوم سه یا چهار شاخ اساسی در درخت باقی مانده ودیگر تمامی شاخ ها قیچی میگردد: که شاخهای مذکور خصوصیات ذیل را باید داشته باشد:

الف- هر شاخ زاویه 45 در جه را نظر به تنه درخت بسازد

ب- در قسمت های مختلف محیط درخت قرار گرقته باشد(شمال،جنوب،شرق، وغرب)

ج- نظر به امتداد تنه درخت 7-15 سانتی از هم مصافه داشته باشد.

3- شاخه های اساسی باید کوتاه گردد به اندازه باید کوتاه گردد که تنه درخت توسط شاخه های آن پوشیده شود وهیچ قسمت آن لچ نماند

4- شاخچه های اطرافی شاخه های اصلی در صورت قطع گردد که اگر بسیار غلو باشد وبالای یکدیگر سایه افگنده باشد در این صورت به اندازه های لازم قطع گردد.

5- در سال سوم شاخها مذکور نمو خوب کرده و هر شاخ 2-3 شاخ قوی در آن نمو میکند که یک تعداد شاخچه های ضعیف هم در اطراف ان نمو میکند. برای هر شاخ اینبار شاخه های اطرافی منظم را انتخاب مکنیم.شاخچه هارا برای دفعه دوم نیز کوتاه مکنیم تا برای میوه گرفتن شاخچه های اطرافی در ان نمو کند.

6- در صورت داشتن جای کافی در درخت میتوان شاخچه ای ضعیف رابرای میوه گرفتن نگاه کرد ولی اگر سایه زیاد میکرد ومزاحمت به شاخچه های دیگر میکرد قطع نماید

7- به همین ترتیب همه ساله میتوان به منزل دادن درخت ادامه داد ولی متوجه باید بود که فاصله بین دو منزل کمتر از 70 سانتی نباشد. و اضافه از سه منزل برای درخت ضرور نیست.

8- درخت باید شکل را به خود اختیار نماید که به تمام نقاط آن افتاب کافی برسد.

9- هر سال شاخهای مرضی خشک، باید قطع گردد و همه ساله شاخه بری صورت بگیرد.

زاویه بین شاخ و تنه درخت

75cm مصاف بین دو منزل45 درجه

مصاف بین دو شاخه +10cm

45 سانتی متر مصافه قیچی کردن نوده

شاخه بری میان خالی :

این سیستم شاخبری در درختان خسته سنگی صورت میگیرد واین سیستم شاخه بری فاقد شاخ مرکزی است یا لیدر است.

در این سیستم قسم که قبلا" در سیستم شاخه بری درختان میوه گوشتی ذکر گردید در سال اول نهال را به اندازه 80 سانتی متر از زمین قطع میکنیم ، در سال دوم سه الی چهار شاخ اساسی با خصوصیات که قبلا" ارائه گردید انتخاب میکنیم ودر سالهای بعدی برای همین شاخ های اساسی همه سال شاخه های اطرافی را انتخاب میکینیم و شاخ مرکزی در این درختان قطع میگردد صرف برای همین 3-4 شاخ اطرافی رشد میدهیم.

یاداشت: در درختان بادام شاخه های که گل میگیرند الی پنج شال قابلیت وتوانائی بارداری رادارد وبعد از پنج سال این قابلیت را ازدست میدهد وشاید خشک شود پس برای تجدید کردن این درختان باید به تدریج شاخه های کهنه آن قطع گردد. در صورت که درخت شاخه بری نشود امکان دارد که یک سال خوب حاصل بدهد ولی به سال قبلی این توانائی را از دست میدهد ودرخت سال بر میشود. برای انکه توازن میوه را نگاه کنیم باید همه ساله شاخ بری نمایم.

در حالت نورمال یک در خت باید هر سال به اندازه 50 سانتی متر نوده بزند. ولی بد بختانه که در یکتعداد مناطق افغانستان که باغداران شاخه بری نمیکند نمو در تشکیل نوده های نو بسیار بطی است.

تفاوت شاخه بری میوه جات گوشت دار وخسته سنگی

خسته سنگیها	میوه جات گوشت دار
سیستم میان خالی	سیستم یدز مرکزی
عمر سپر زردالو 2-3 سال	عمر پندک میوه از 8-10 سال
در اثنای فصل نموئی بعد از رفع حاصل قبل از برگریزی شاخه بری صورت میگیرد	وقت شاخه بری در آخر زمستان واوایل بهار ( در حالت استراحت)
مقدار زیاد نایتروجن استعمال شود که مقدار انرژی ذیاد میشود ومیوه زیاد تولید میکند	مقدار کم نایتروجن باید استعمال شود زیرا ذیاد آن باعث تولید شاخ میگردد ومیوه کم میگیرد

در انگور تاکها انواع واقسام زیاد سیستم تربیوی وجوددارد که از انجمله سیستم های زیل را میتوان نام برد

1- چتری مانند 2- نوده های یک جانبه 3-کوردان سیستم (در تاک شاخه بری تقریباَ 50 در 50 میباشد که) 4- چیله

در انگور کشمشی به 2-3 پندک قطعه مینمایم که ینام سپور پرونیننگ یاد میشود ودر انگور دانه کلان به 10 -15 پندک قطع میگردد.

کدام شاخها در مجموع درختان باید قطع گردد:

1- شاخهای که دارای زاویه خورد باشد یعنی کمتر از 40 درجه

2- شاخهای که زاویه بیسیار کلان میدلشته باشد واحتمال شکستن آن در زمستان یا در وقت میوه گرفتن باشد

3- شاخهای که بالای یک دیگر قرار گرفته باشد

4- شاخهای که باهم موازی بوده ودر اینده باعث مزاحمت یک دیگر میگردد.

5- شاخهای مرضی

6- شاخهای که عمودی یابه طرف پائین نمو داشته باشد

7- شاخهای شکسته

8- شاخهای خشک و غلو که مانع داخل شدن شعاع افتاب به مرکز درخت میگردد.

استعمال کود در باغداری ها: - XIII

رشد مطلوب گیاه م محصول حد اکثر کیفیت وکمیت محصول مستلزم وجود مقدار کافی ومتعادلی از عناصر پر مصرف وکم مصرف در خاک است.

هر نبات برای رشد ونمو خود ضرورت به مواد ضروری دارد ونباتات این مواد را از زمین جذب میکند. پس باید زمین قدر کافی این مواد را در خود داشته باشد. ولی برای غنی شاختن وحاصلخیزکردن زمین دهاقین توسط انتقال پاروهای حیوانی، کودهای مختلف النوع به زمین میتواند در حاصلات خودرااز لحاظ کمی وکیفی بهبود ببخشد.

در باغداری استعمال کود یوریا بسیار مهم است وباید همیشه در وقت وزمان مناسب به اندازه های مناسب استعمال گردد.

اوقات مناسب استعمال کود:

بخاطر که درخت بتواند بشکل عضمی از کود استعمال شده استفاده کند باید در وقت مناسب رشد نموئی کود یوریا استعمال کند.

1- بهترین از طریقه ها این است که چند بار در یکسال باید استعمال گردد که همه به این نظر مافق هستند

2- استعمال کود در اوخر بهال واوایل تابستان کمک در پختگی نوده های تازه رویده کمک میکند تا از یخ زدگی زمستان در آمان باشند.

3- بعد از جمع اوری میوه استعمال کود میتواند برای حاصل دهی در سال بعدی مؤثر باشد

4- در ماه عقرب نیز میتوان کود را استعمال نمود. زیرا بعد از یخ زدگی زمین یوریا به امونیم تبدیل شده وزرات خاک میچسپد که توسط باران وابیاری ازبین نمیرود . ولی بعد از سپری شدن دوره یخبندی در شروع بهار امونیم به نایترت تبدیل شده و میتواند خیلی مؤثر واقع شود در شروع بهار.

5- استعمال کود یوریا در بهار ضرورت نبات را زیاد مرفع میسارد.

اندازه استعمال کود:

اندازه ومقدار کود نظر به نوع درخت،عمر وحاصلخیزی خاک فرق میکند.

بطور عموم در نهالهای که نمو بسیار قوی دارند استعمال کود توصیه نمیشود ولی در نهال های ضعیف برخالف حتمی است.

سال اول 30-60 گرام یوریا

سال دوم 60- 90 گرام یوریا

سال سوم 90 – 120 گرام یوریا

ولی یک فورمول دیگر نیز برای استعمال کود در درنهالهای ضعیف میتوان استفاده کرد.

به اندازه 100 گرام برای هر نهال یک ساله کود یوریا استعمال میشود وبه اضافه هر سال 100 گرام علاوه میگردد الی سال 10 که بعد از سال دهم میتواند این مقدار الی 1.5 کیلو در هر سال به رای هر در خت استعمال شود در چند دوره مختلف در یکسال

طریقه های استعمال:

بهترین طریقه که همه به آن مؤفق هستند استعما ل دوز معین در چند دوره به در خت بسیار مؤثر واقع شده است چونکه درخت میتواند حد اکثر ضرورت خود را از آن جذب مکند. یعنی اگر بخواهیم برای یک درخت 1.5 کیلو کود یوریا بدهیم بهتر است که آنرا به چهار حصه مساوی تقسیمم کرده ودر 4 وقت مختلف به درخت استعمال کنیم.

بهترین طریق استعمال کود مخلوط کردن آن همراه با خاک است که کود را به شکل خوبه با خاک مخلوط کرده با به ذرات خاک بچسپد وبعداَ ابیاری نمایم. در صورت که امکانات مخلوط کردن کود همراه با خاک نباشد میتوان آنرا در اطراف در خت پاش داده ودفعتاَ ابیاری نمایم.

ساحه پاش دادن کود

طریقه پاش دادن کود در اطراف درخت

بادام که زیاتر ضرورت به کود یوریا دارد و حد اقل برای یک جریب زمین شالانه بای 2 بوری کود یوریا استعمال گردد در 2-4 مرتبه ویا برای هر درخت 625 گرام در دومرتبه ویا 312 گرام در چهار مرتبه استعمال شود.

بادام قابلیت جذب مواد دیگر را از زمین دارد ولی صرف در بعضی از موارد در زمین های که کمبود آهن وجست دارند درخت به کمبود این مواد مواجه میشود.

کنترول امراض وحشرات: - XIV

درختان انواع و اقسام بسیار زیاد از امراض وحشرات رادارد . و متعاسفانه که در افغانستان به شکل در در تحقیق وکنترول آن کدام اقدام وسروی صورت نگرفته که تعداد دقیق از تعداد امراض وحشرات را معلو کند.

مرض عبارت از بر هم زدن سیستم نبات را گویند ویا برامدن نبات از حالت عادی به یک حالت غیر عادی. عاملین مرض در نباتات زیاد است ازجمله میتوان قارچها، فنگسها، حشرات، ویروس وغیره را نام برد.

حشرات مفیده 7% حشرات مضره 3% و حشرات که نه مضر ونه مفید است 90% اند.

عموماَ به سه شکل حشرات را میتوان کنترول کرد:

1- میخانیکی

2- بیولوژیکی

3- کیمیاوی

1- کنترول میخانیکی : در این طریقه مامیتوانیم توسط بهتز انجام دادن عملیات زراعتی ودست کنتزول نمایم. که قلبه کردن زمین، شاخه بری، ازبین بردن گیاه هرزه، سوختاندن ویا دور نمودن برگها، بسته نمودن کارتن به تنه درخت، وغیره طریقه های میباشد که ما میتوانیم مرض رابدون مصرف و استعمال ادویه کنترول نمایم

2- کنترول بیولوژیکی: در این نوع کنترول ما حشرات مضره را توسط حشرات مفیده شکار میکنیم. در این نوع کنترول به تحقیقات و لابراتوارهای زیاد ضرورت است که در کشور ما در شرایط فعلی انقدر مورد استعمال نیست. و دواپاشی های کیمیاوی ذیاد باعث از بین رفتن حشرات مفیده نیز میگردد.

کنترول کیمیاوی : در این نوع کنترول از ادویه جات کیمیاوی (زهر) استفاده میشود. در صورت که مز ض از کنترول میخانیکی وبیولوژیکی خارج شود. یعنی اگر مرض از 40 -50 % بالا برود در این صورت از ادویه جات کیمیاوی کار میگیریم.که انواع واقسام مرض فرق میکند وهمچنان ادویجات کیمیاوی نیز به هر مرض فرق میکند که باید متوجه باشیم وهر دوا را در جایش استعمال کنیم.

تمام ادویه جات کمیماوی در زراعت به سه دسته تقسیم میشود:

برای گیاه هرزه herbicides-1

: مثلاَ در پهن برگها ادویه( 2-4 دی) و یا در گیاهان سوزنی برگ مثل جودر،یولاف، کبل وغیره میتوان از ادویه پوما استعمال میشود.

حشرکش))Insecticide-2

حشره کشها به سه دسته تقسیم میشود:

1- سیستیمیک که ادویه اولاَتوسط نبات جذب شده ووقت که نبات تحت حمله حشره قرار بگیرد واز نبات مذکور استفاده کند بالای حشره تاثیر میکند. مثل ادویه میتاسیتاکس

2- تماسی : ادویجات که توسط تماس مستقیم بالای حشره تاثیر میکند.

3- تنفسی: ادویه جات که توسط حشره تنفس شده وبالایش تاثیر میکند.

برای امراض فنگسی Fungicides-3

: این ادویه برای امراض قارچی وفنگسی به کار میرود مانند امراض خاکسترک سیب وانگور محلول لایم سلفر، ویتبل سلفر.

در وقت استعمال ادویه نکات ذیل را جداَ باید در نظر گرفت:

1- ادویه از دست رائس اطفال، حیوانات دور نگهداشته شود

2- در وقت انداختن ادویه در محلول پاش از تنفس نزدیک انسان جلوگیری بعمل آید.

3- در وقت استعمال ادویه باید لباس جداگانه (دریشی) دست کش، عینک، ماسک، کلا داشته باشد.

4- در وقت استعمال ادویه ازکشیدن سگرت، خوردن ونوشیدن به کلی خلوگیری شود.

5- ادویه پاشی در وقت باد صورت نگیردویا به سمت موافق آن صورت گیرد.

6- بعد از ختم کار تمام سامان آلات خوب شسته وپاک گردد.

7- آب وادویه باقی مانده محلول پاش باید در جای گوشه دور ازآب نوشیدنی انداخته شود.

8- ادویه جات زراعتی باید نزدیک ادویه جات انسانی حیوانی وخوراکه باب نباشد.

9- بعد از ادویه پاشی دست وروی با تمام بدن به صابون شسته شود.

مراحل ادویه پاشی در درختان میوه دار:

از تجارب چندین ساله معلوم گردیده که ادویه پاشی درختان میوه به مراحل ذیل صورت میگیرد.

1- مرحله استراحت : در ماه حمل ویا وقتر از آن که نبات در حالت استراحت باشد( لایم سلفر).

2- مرحله دوم زمانکه درخت شروع به گل کردن کرد یعنی هنوز گل نکرده ولی پندک گلابی رنگ شده باشد.(میتایل پروتایان، فینول ریت، سایپرمیترین، )

3- مرحله سوم عبارت از تشکیل میوه است یعنی بعد از گل کردن که میوه تشکیل شود ویا تبدیل به غوره گردد و یا گلبرگها مکملاَ ریخته باشد.(سندافاس، سوپر ساید، لارسبین وغیره)

4- مرحله چهارم ادویه پاشی بعد از مرحله سوم است که روز پانزدهم تکرار گردد.

5- مراحل دیگر در وقت ضرورت میتوان دواپاشی کرد.

باید در نظر داشت که همه ساله ادویه جات مختلف با نام های جدید وسط کمپنی های مختلف به بازار عرضه میگردد که بافیصدی های مختلف است. پس همیشه متوجه لبل ادویه شویم ویا با افراد مسلکی مشوره کنیم.

اوقاتیکه ادویه پاشی باید صورت نگیرد:

1- در وقت باریدن ویا احتمال باریدن

2- در وقت باد شدید

3- در وقت گرمی شدید( چاشت روز)

4- در وقت باز شدن گل

5- 20 روز قبل از چیدن میوه

6- قبل از وقفه مناسب 15 الی 20 روز

7- در جای بود وباش مردم وحیوانات

اوقات مناسب ادویه پاشی:

1- در هوای ملایم ( صبح ویا دیگر)

2- نبودن باد ویا باد ملایم

3- 30 روز قبل از چیدن میوه

4- ادویه پاشی در زمستان در جریان روز صورت گیرد

ادویه پاشی در صورت بروز امراض وحشرات.

امراض مهم در درختان:

خاکسترک: این مرض در اکثریت انواع از میوه ها مصاب میشود ولی خسارات زیاد را در باعهای انگور به بارمیاورد وبرای جلوگیری از این مرض پاشیدن سلفر مؤثر است

2- کرم نوده های نازک شفتالو: این کرمها برگ پندک وشگوفه درخت رامتضرر میسازد وحتا میوه درخت رامیتواند متضرر بسازد.بعد از چند روز این کرم میتواند تونل در نودهای نازک درخت ایجاد و نودها راپژمرده میسازد. این کرم ها زمستان را در درزهای درخت ویا بین برگهای پیچیده میگزراند. وبرای جلوگیری این مرض در

شروع بهار قبل از برگ کردن دوا های حشرکش استعمال گردد.

3-کنه ها: موجودات زنده کوچک است که قابلیت دیدن رادارد ودر یک فصل میتواند چند بار نسل ده نماید. این حشرات بالای برگها زندگی کرده واز شیره نبات تغذیه میکند. دنگ برگ درخت زرد شده وگرد وخاک بالای آن جمع میگردد گویا در خت تشنه باشد. در جلوگیری این مرض حشره بنام فالبینک بسیار مؤثر است واین کنه ها را میخورد که این یک کنترول بیالوژیکی خوب است. ولی در صورت ضرورت به دواپاشی هر حشرکش مؤثر واقع میشود. بلخصوص ادویه جات سیستیمیک.

4-مرض بلایت در گل بادام: این مرض زردالو راهم میتواند مصاب بسازد. در ساحات که رطوبط وباران زیاد باشد این مرض نیز زیاد است. این یک مرض قارچی است ودر بهار وقت گل کردن داخل گل گردیده وگلهای اغشته را بژمرده میسازد وبه نوده ها میچسپد ورنگ نصواری را به خود میگیرد همچنان بالای نودهای نازک وپندک نمو کرده وباعث ترقیده گی ها میشود که بعداَ از انجا مایع چسپناک خارج میشود

برای جلوگیری باید یک الی دو بار در وقت گل ادویه قارچ کش مؤثر استعمال گردد.

چیچک: نقطه های پوست دار خورد بالی شاخهای درخت به خوبی مشاهده میشود که در اوایل بهار از مابین آن حشره زنده برآمده ودرخت رامتظررمیسازد. که برای جلوگیری این مرض باید بعد از گل ادویه های حشره کش استعمال گردد ودر صورت لوزوم 15 روز بعد دوباره تکرار شود.

شبشک ها: در درختان مختلف واوقات مختلف سال میتوان این مرض را مشاهده نمود ودر صورت که فیصدی مرض کم باشد احتیاج به تداوی ندارد. ولی در صورت ضرورت میتوان از ادویه جات مختلف حشره کش استفاده کرد.

آتشک : یک مرض قارچی است و برای جلوگیری آن باید قبل از شروع مرض اقدام شود ودر هوا مرطوب یک روز بعد آن دواپاشی صورت بگیرد. ادویه جات مانند سلفر منحل یا ویت ابل سلفر، ریدینول، تاپسین و به همین شکل قارچ کشهای دیگر میتوان استفاده کرد.

طریقه ساختن لایم سلفر:

لایم سلفر که یک ادویه مؤثر در باغداری ها است از یک ترکیب چونه خام وپودر سلفر ساخته میشود.

یک کیلو چونه آب نارسیده را در آب حل کرده و در یک ظرف اهنی بالای آتش گذاشته شود میتوان از پیپ ها دوسیره روغن استفاده کرد، آنرا از آب پرکرده وچونه را جوش بدهیم بعد از جوش مقدار 2 کیلو پودر سلفر در آن بریزیم به شکل تدریجی اهسته آهسته واین مخلوط سلفر راتوسط یک چوب خوب شور بدهید تا باهم مخلوط شود.این مخلوط را برای یک ساعت جوش میدهیم تا رنگ نصواری یا چای تیره سیاه را به خود بگیرد. بعداَ این مخلوط را از یک تکه ململ یا جالی میده چن میکنیم که محلول بدست آمده را با 9 حصه آب یکجا میکنیم و دواپاشی میشود یعنی یک لیتر این محلول را با9لیتر آب یکجا میکنیم.

جمع آوری حاصلات وبسته بندی: - XV

جمع آوری حاصلات نیز یکی از عملیات زراعتی بشمار میرود ومهم است. پس چند موضوع را باید در نظر گرفت.

1- در وقت وزمان درست باید رفع حاصل شود که این اصل در میوه جات مختلف ومناطق مختلف از هم فرق دارد.

2- دروقت جمع اوری دقت کامل شود تا پندکهای که برای میوه به سال اینده نمو کرده تخریب نشود.

3- میوه دست چین از درخت چیده شده واز فشار وزده شدن جلوگیری شود. زیرا میوه رده شده زود خراب شده وبه بازار نمیرسد.

4- میوها جمع آوری شده به شکل درست صورت شده وهر صورت آن در بسته بندی های جداگانه به بازار عرضه گردد که ارزش وقیمت میوه را در بازار بلند میبرد.

5- بسته بندی وصندوق کردن میوه طریقه های مختلف دارد که فعلاَ در کشور ما از صندوقهای یا کرتهای چوبی استفاده میکند. ولی در ممالک پیشرفته برای انتقال و بسته بندی میوه جات از کارتنهای کاغذی مختلف النوع استفاده میشود که امید است در اینده ما هم بتوانیم سیستم ها مدرن کارکیتی جهان را در کشور خود نیز عملی نمایم .

انگور

جای اصلی پیدایش انگور اسیا نشان داده شده است

انگور به شکل تازه ،کشمش، وجوس استفاده میشود وارزش اقتصادی والای را برخوردادر است.

شاخ انگور نمو دوامدار وریشه آن نمووقفئی دارد که نمو ابتدائی آن در وقت شروع نمو پندک الی تشکیل گل ادامه پیدا میکند. و نمو دور دوم آن بعد از رفع حاصل شروع میشود.

تقریبا" 90% تکثیر این نبات توسط قلمه صورت میگیرد، که اندازه های قلمه آن 35-45سانتی متر است که دو بندک آن در بالای زمین و مطباقی آن در زیر خاک میشود.پندک زیرین باید نزدیک نقطه قطع شده قرار گرفته باشد ودر وقت شاندن قلمه قطع کردن نقطه پایانی باید دوباره (یعنی تازه ) قطع گرددتا قابلیت ریشه زدن در آن زیاد شود.

قلمه باید از نوده های یکساله گرفته شود و نمو متوسط داشته باشد.

شاخه بری : قبل از شروع بهار شاخه بری میشود. حسینی ،کشمشی و شنگل خانی به شکل شاخه بری میشود که یک نوده آن به اندازه 15 پندک قطع میگردد برای تولید میوه. و شاخه یا نوده دیگر ان به اندازه دو بند قطع گردد تا به سال اینده تولید نودها ومیوه کند. باقی مانده انواع انگور به اندازه 4-8 پندک قطع گردد.

کشت: به شکل جویه که باید شرق وغرب در فاصله های 3.6 متر وفاصله بین بته ها 1.8-2.4 متر بهتر است.

کود کیمیاوی : پارو حیوانی البته پارو سوخته بسیار موثر است و کودهای تایتروجان دار باید به اندازه 7.5 کیلو در فی جریب در دو مرحله استعمال میشود . مرحله اول بعد از 90% ریختن گل و مرحله دوم بعد از رفع حاصل.

آبیاری : درچند مرحله ضرورت ابیاری بسیار احساس میشود. اول در مرحله شروع کردن نمو پندک ،

دوم از مرحله تشکیل گل الی نرم شدن میوه، سوم در مرحله تشکیل میوه الی رفع حاصل، چهارم بعد از جمع اوری حاصل و مرحله اخری که ضروری هم است بعد ار برگریزی.

اصلاحات ادامه دارد

تولید نهال های درختان

demohayoubwafi — Tue, 24 Jun 2008 13:11:00 GMT

تولید نهال های درختان

برای تولید نهال اهداث یک قوریه ضروری پنداشته میشود.

قوریه عبارت از پرورشگاه نباتات ونهالهای مثمر وغیر مثمر است ومحلی است که به گونه سریع از یک ساحه واحد در نتیجه کار زیاد نهالهای بیشمار تولید میشود. که قوریه را میتوان به واسطه تخم، قلمه، پیوند، ولیدینگ اهداث کرد.

برای اهداث یک قوریه خوب عوامل اقلیمی، آب ،خاک وعملیات زراعتی نقش مهم را دارند که همه آنرا به تدریج مطالعه میکنیم.

موضوعات مهم را که باید مطالعه نمایم عبارت است:

1- آنتخاب زمین

2- خاک

3-آماده ساختن زمین

4- انتخاب تخم ونوع میوه

5- جمع آوری تخم میوه

6 -دوره یخ کشی:

بذر -7

8- ترتیب ومراقبت قوریه:

9- استعمال کود کیمیاوی

ابیاری:-10

11- تکثیر نبات

12- پیوند

13 قلمه کردن

1- انتخاب زمین

در انتخاب یک زمین برای اهداث قوریه شرایط ذیل را باید در نظر داشت:

1- قبلاَ درآن قوریه احداث نشده باشد

2- دور از جنگل ویا باغ باشد بخاطر که از افتاب استفاده نماید

3- خاک آن عمیق ودارای مواد عضوی باشد

4- چمن زار نباشد خاکهای که آب باران در آن برای یک هفته استاده شود در آن قوریه ساخته نمیشود

5- قوریه در تحت تاثیردرختان کلان نباشد وآفتاب کافی به قوریه برسد

6- خاک آن یک اندازه ریگی باشد و سنگهای آن جمع آوری شده باشد

7- آب کافی ودایمی داشته باشد

8- خاک آن قابلیت نفوذ ونگهداشت آب را داشدته باشد

9- قوریه در خطر سیلاب نباشد

10- نزدیک سرک باشد

- خاک قوریه:2

خاکهای ریگی در صورت داشتن کافی مواد عضوی بهترین بستر برای قوریه است زیرا ریشه درآن به خوبی نمو میکند. ولی هر نوع خاک را با علاوه کردن مواد عضوی میتوان برای اهداث قوریه اماده ومناسب ساخت وسترکچر آنرا تغیر داد. همیشه کوشش شود که به زمین پارو سوخته داده شود به این معنی که کمپوست شده باشد. بخاطر که پارو تازه به ر یشه نبات صدمه رسانده وباعث ازبین رفتن آن میگردد.وبرای هر یک جریب زمین 3-4 تن پارو سوخته توصیه میشود.

3- آماده ساختن زمین:

1- زمین خوب قلبه عمیق ویا توسط بیل نرم گردد.

2- باید زمین راخوب هموار کرده و به شکل منظم کردبندی نمائیم، سیستم آبیاری منظم را تنظیم نمایم تا در آینده به مشکل مواجه نگردیم

3- اشجاروگیاه هرزه درزمین ویا اطراف انرا ازبین ببریم

4- ،کردها را نرم ساخته وحاصلخیزی زمین راتوسط انتقال کودهای حیوانی بلند ببریم

5-. این همه موضوعات است که عملیات زراعتی رادر آینده آسانتر میسازدوکودهای دی آِی پی و یا نائترو فاس در کردها استفاده میکنیم.

در این رابطه باید به نکات ذیل توجه داشته باشیم.

4- انتخاب تخم ونوع میوه

1- ازمنابع باوری بدست بیاید

2- قوه نامیه خوب داشته باشد شکسته، کوچک،چملک وبی رنگ نباشد وکرم خورده نباشد

3- از درختان مرغوب وسالم گرفته شده باشد

4- از میوه رسیده بدست آمده باشد

5- عاری از امراض ،خاک ویا دیگر مواد اجنبی باشد

6- تخم مریضی وکوچک نباشد

7- در قوریه جات از تخم های تلخک استفاده شود بخاطریکه ریشه خوب تولید کرده ونموی خوب میکند

8- توافق به شرایط محیطی منطقه داشته باشد.

5- جمع آوری تخم میوه:

به سه طریقه صورت میگیرد

1- بعد از به پختگی رسیدن میوه که عاری از امراض وحشرات باشد وزریعه باد ریخته شده(بادریز) باشد میتواند تخم جمع اوری کردد ولی باید متمئن بود که مریضی نیست وتحت حمله حشرات قرار نگرفته باشد.

2- میوه جات خوب رسیده و عاری از مرض را جمع اوری کرده وتوسط چاقو به شکل شق میکنیم که تخم ویا خسته زخمی نگردد وتخم آنرا جمع آوری کرده وازمیوه ان میتوان استفاده کرد برای خود ویا پروسس کردن استفاده کرد. همچنان برای تخم گیری میوه جات کوشت دار میتوان از بمبو خاص برای تخم گیری استفاده کرد که هم تخم سالم باشد و هم ازمیوه میتوان استفاده نمود. برای این مقصد یک نل کوچک اهن چادری ساخته شده و انرا در مرکز میوه فشار میدهیم تا مغز میوه را توسط آن بیرون بکشیم که اکثراَ این تخنیک در میوه جات همچو سیب وناک استفاده میشود بعدآ مغز جدا شده را در تحت شعا ع افتاب قرار میدهیم تا خشک شود وبعد از سایدن تخم آنرا جدا میکنیم.

3- میوه انتخاب شده برای تخم گیری را در یک بیلر انداخته وبالای آن آب میریزبم تا برای 3-4 روز خوب تخمر کند وبعداَ آنرا از بیلر کشیده و توسط غربال وآب صاف میکنیم . تخم مذکور را در یک سایه بالای کاغذ انداخته وخشک میکنیم.

نگهداری تخم: تخم جمع اوری شده مرده نبوده و ضرورت به تنفس دارد . به این خاطر در نگهداشت تخم باید دقت کرد که در جای مناسب نگهداری شود که درجه حرارت و رطوبت آن کم باشد و اگر در قطی ها نگهداری میکنید کوشش کنید که ¾ حصه قطی راتخم پر کنید و ¼ حصه آنرا خالی بگذارید جهت تنفس و انرژی خود تخم.

تداوی بذری: تداوی بذری تخم را میتوان توسط مواد کیمیاوی مانند پتاشیم پرمنگنات، محلول فارمولین ویا هم کوپراویت بلو تداوی نمود که در کنترول امراض مؤثر است.

6 -دوره یخ کشی:

تمام تخم میوه بعد ار پخته شدن به یک دوره یخ کشی ضرورت دارد تا بتواند سبز شود در غیر آن قابلیت سبز شدن را نخواهد داشت. پس این دوره را میتوان به چند طریقه برای احداث یک قوریه بکار برد:

1- یخ کشی در مزرعه

2- یخ کشی در صندوق ها

3- یخ کشی در یخچالها

4- توسط محلول کیمیاوی

5- توسط جوش دادن

1-یخ کشی در مزرعه: در این طریقه زمین را در خزان همینکه هوا سرد میشود برای قوریه کرد بندی کرده وتخم را به شکل قطار در کردها کشت میکند وتوسط خاک پوشانده میشود ودر صورت نداشتن رطوبت کافی آنرا ابیاری میکند.که در این نوع کشت دوره یخ کشی را تخم در خود مزرعه میکشد ودر بهار شروع به سبز شدن میکند. در مناطق که زمستانهای سرد دارند مؤثر است ونتیجه خوب میدهد

2- یخ کشی در صندوقها کار را مطمئن تر میسازد که به این مقصد صندوقهای مخصوص که قابلیت انتقال از یکجا به جای دیگر را داشته باشد ودر زیر خود سوراخ داشته باشد ساخته ودر آن تخم ها را کشت میکند اندازه صندوق ها نظر به مقدار تخم وضرورت تعین میگردد. به طور که ابتداء به ضخامت 10 سانتی متر ریگ مرطوب را روی صندوق هموار وبعداَ تخم ویا خسته مورد ضرورت را روی ریگ مرطوب هموار چیده وبالایش یک تکه ململ میندازیم و به ضخامت 5سانتی متر ریگ هموار میکنیم که به همین ترتیب میتوان 3-4 طبقه تخمیانه جات را هموار نمود.ودر سطح فوقانی صندوق به اندازه 12 سانتی متر ریگ را فرش وعلاوه میکنیم وسطح صندوق را آبپاشی میکنیم تا رطوبت کافی به تمام ساحات صندوق برسد.واینکار را میتوان هر زمان که رطوبت صندوق کم شد تکرار کرد.صندوق را در هوا آزاد ویا اطاق که در جه حرارت آن پائینتر از 4-5 درجه سانتی گراد باشد میگذاریم الی وقت وزمان معین که در هر نوع میوه فرق میکند. بعداَ وقت که معیاد دوره یخ کشی را در صندوق سپری نمود به بسیار آهستگی ریگرا از سر تخمیانه جات ورداشته وبه احتیاط تمام آنرا توسط جالی سیمی غربال میکنیم وبسیار احتیاط شود در صورت که اگر تخمیانه جوانه زده باشد تا جوانه آن نشکند و تخمیانه رابه قوریه انتقال داده ودر فواصل معین میشانیم.

3- یخ کشی توسط یخچالها: این میتود در ممالک پیشرفته استفاده میشود وتخم تمام دوره یخ کشی رادر یخچال های بزرگ سپری میکند که درجه حرارت آن به اندازه معین درجه حرارت آن عیار گردیده ورطوبت نسبی 80-85 در آن برای یک مدت خاص که تخم به آن ضرورت دارد نگهداری میشود وبعد از سپری نمودن وقت معین به زمین انتقال داده میشود.

به شکل محلی این طریقه را نیز میتوان عملی نمود طور که تخمیانه رابرای 48 ساعت در آب تر کرده وبعداَ انرا در یک بوجی نمدار بیندازیم ودر یک جای سرد ریگی که زمین را در انجا یخ بزند وسایه باشد در خاک گور میکنیم الی وقت کشت یعنی در بهار سال میتوان آنرا کشید وکشت نمود. قابل یاد آوری است که تخمها باید در خزان زیر

خاک شود.

مدت یخ کشی تخم میوه جات در درجه حرارت ورطوبت مناسب

رطوبت بته فیصدی	درجه حرارت به فیصدی	دوران یخ کشی به روز	نوع میوه
80-85	5-1	90-60	سیب
80-85	1-5	60-90	ناک
80-85	1-6	60-90	شفتالو
80-85	1-4	100-120	گیلاس
80-85	7-1	90-120	آلوبالو
80-85	7-1	150-90	آلو
80-85	7-1	33-60	زردالو
80-85	7-1	30-45	بادام
80-85	7-1	90-125	چارمغز

چون در افغانستان در نقاط مختلف درجه حرارت از هم فرق میکند وتحقیقات دقیق بالای تخم های محلی کشور صورت نگرفته فلحاظا مدت دوران یخکشی تخم در یک معیار تقریبی ذکر گردیده است.

4- توسط محاول کیمیاوی: در این طریقه توسط محلول سودیم هایدروکساید 30% تخمها را معامله مینمایم که سودیم هایدروکساید را در آب جوش داده و تخم ها را در آن برای مدت یک ثانیه معامله نموده و کشت مینمایم.

5- در طریقه جوش دادن بعضی از تخم ها را مانند ارغوان، پسته وبلوط که قابل نفوز آب وهوا نبوده از طریق جوش استفاده میکنیم که ا این تخم ها را بروی غربال انداخته وبالایش به مدت 10- 15 ثانیه آب جوش میندازیم ویا هم در یک خریطه این تخمها را انداخته وبرای 10-15 ثانیه انرا در آب جوش غوطه نموده وبذر مینمایم.

بذر: -7

وقت بذر

بهترین وقت بذر قوریه اخیر ماه عقرب الی اخیر ماه قوس میباشد. ودر صورت که عملیه یخ کشی صورت گرفته باشد در اوایل بهار یعنی 15 حوت الی 15 حمل بذر گردد.

در وقت بذر فاصلها باید طبق جدول مراعات گردیده وتخمها عموماَ به عمق 4-5 سانتی متر کشت گردد بالای تخم هابهتر است که یک لایه نازک ریگ انداخته وبعداَ یک مخلوط پاروحیوان وبوره آره وخاک بالایش انداخته تاخوبتر واسانتر جوانه بزند. همچننان میتوان مخلوط از خاک ریگ وپارو سوخته حیوانی را بالای تخم کشت شده انداخت که در این مخلوط 3حصه خاک 2حصه ریگ میده ویک حصه پاروسوخته یکجا میشود.

- مقدار تخم ریز: بایدگفت که مقدار تخم در فی کیلو وتخم ریز در فی جریب نظربه کیفیت تخم وطرز کشت فرق میکند.

تعداد تخم ویا خسته در یک کیلو گرام	فاصله بین دو نبات به سانتی متر	فاصله دو قطار به سانتی متر	مقدار تخم ریز در یک جریب به کیلو	نوع میوه
3300-3200	10-12	60-70	3-4	سیب
3000-3200	10-12	70-60	3-4	ناک
550-750	10-12	70-80	40-45	زردالو
550-570	10-12	70-80	40-45	بادام
550-570	10-12	70-80	40-45	آلو
260-250	10-12	70-80	90-100	شفتالو
260-250	10-12	70-80	14-15	چار مغز
1800-1700	10-12	70-80	15-14	گیلاس
1900-1800	10-12	70-80	12-13	آلوبالو

اگر فاصله ها بین نبات وقطار را به اندازه تخم ریز ومقدار تخم در فی کیلو محاسبه کنیم میابیم که در جدول مقدار تخم ریز اضاف توصیه شده و این بخاطر که ضایعات در قوریه را در نظر داشته باشیم. باید گفت که ضایعات در کشت خزانی زیاتر است نظر به کشت بهاری.

عمق بذر:

عمق بذر نظر به نوع تخم فرق میکند که بطور عموم در سیب 3-6 سانتی در زردالو وبادام 5-8 سانتی متر ودر ستروس 3-6 سانتی متر عمق باید در نظر گرفته شود. ویا هم باید گفت که هر تخم را میتوان دو الی سه چند تخم زیر خاک کرد.

طریقه های کشت :

کشت قوریه در جویچه ها نتیجه بهتر داده است زیرا تمامی عملیات زراعتی در آن به خوبی صورت گرفته میتواند.وقوریه داران فعلاَ از جویه های دوطرفه استفاده میکند که ازیک طرف ضایعات زمین کم میشود واز طرف دیگر عملیات زراعتی اسانتر است. جویه ها عموماَ در فواصل 70سانتی متر در70 سانتی متر میتوان ساخت. تخم خسته سنگیها در مقابل رطوبت زیاد حسا س هستند وزوتر به امراض فنگسی مبتلا میشود پس کشت آن در جویچه نتیجه بهتر میدهد نظر به اینکه در کردها کشت شود. ولی برای میوه جات گوشتی فرق ندارد و میتوان هر دو طریق کشت را استفاده نمود.

1- تخم باید به شکل قطار کشت شود

2- فاصله بین قطار ها باید 60- 70 سانتی متر باشد

3- فاصله بین تخم 5-10 سیانتی متر

4- عمق تخم

ترتیب ومراقبت قوریه:-8

نهالهای کوچک در مقابل امراض وگیاه هرزه حساسیت زیاد دارند ومقاومت کرده نمیتواند بناَ در مراقبت آن باید ذیاد کوشا بود.

برای نفر مسئول قوریه لازم است که نهال ها را بصورت استندارد تربیه وپرورش نمود ونهال را به کیفیت عالی تربیه نمایم. یعنی نهال باید سایز مناسب ، عاری از امراض نباتی و ریشه قوی داشته باشد.

خیشاوه کردن وازبین بردن گیاه هرزه بسیار ضروری است وهر زمان باید کوشش شود که در آن غفلت صورت نگیرد.

برای قوی ساختن ریشه نهال بلخصوص در خسته سنگی ها کوشش شود که بعد از نمو 10 – 15 سانتی متری نوک ریشه مرکزی توسط چاقو تیز قطع گردد. همچنان در وقت بروز امراض وافات نباتی هر چه عاجلتر افدام صورت بگیرد. بیجگی هایکه از ریشه نهال میروید باید از نهال اصلی آن دور گردد وجویه ها دایماَ نرم نگهداشته شود.

9- استعمال کود کیمیاوی

برای قوریه کود سیاه ویا فاسفورس دار به شکل خط در بهار سال توسط کشیدن جر استعمال میگردد وصرف یکبار در سال وبرای یک جریب زمین 25-30 کیلو گرام کودسیاه توصیه میشود.

کود سفید یا نایتروجن دار را میتوان در طول سال در چند مرحله استفاده نمود مقدار نایتروجن که توصیه میشود 40-50 کیلو در یک جریب میباشد. که بهتر است این مقدار را در 3 مرحله استعمال نمود و هر دفعه بعد از استعمال کود سفید ابیاری صورت بگیر ولی باید گفت که فاصله بین هر دور استعمال کود 5 - 6 هفته باشد. استعمال از حد ذیاد کود باعث سوختن ریشه ، برگ و خشک شدن نهال میتواند شده.

ابیاری:-10

آبیاری قوریه نظر به خاک فرق میکند وآبیاری باید یه وقت وزمان معینه صورت بگیرد. مرطوب نگهداشتن تخم بعد از کشت بسیار مهم است و همیشه باید در تعقیب بود که زمین نم داشته باشد. همچنان موقع پیوند کردن زیاد کوشش شود که قبل از وقت پیوند وبعد از پیوند کردن همیشه زمین را مرطوب نگهداریم که این دو موقع در آبیاری مهم است ودر اوقات دیگر میتوان به شکل منظم نظر به ضرورت ابیاری نمود.

11- تکثیر نبات

اکثراَ نبات به دو نوع تکثیر میگردد

ذوجی یعنی توسط تخم همان نبات و تکثیر غیر ذوجی ذریعه پیوند، قلممه ، ویا هم گونده کردن.

هر کدام از خود فوائد ونواقص دارد به طور مثال:

تکثر زوجی تکثر غیر زوجی

جنس مطلوبه را نمیدهد جنس مطلوبه را میدهد

وقت ذیاد بکار دارد نبات که تخم ندارد به این طریقه تکثیرمیگردد

امراض ویروسی کم میباشد از دورکه جلوگیری میکند

اسان واقتصادی میباشد اقتصادی نیست

12- پیوند:

باید یاد آور شد که در درختان مثمر هیچوقت از تخم آن نمیتواندعین میوه را تولید کرد وبرای این مقصد باید پیوند شود. پیوند در اصلاح کیفیت وحاصل دهی میوه رول مهم دارد.

از نهال ودر خت که پیوند گرفته میشود آنرا بنه پیوند میگویند وبالای درخت ونهال که پیوند صورت میگیرد آنرا بته نیله مینامند.

اماده کردن قوریه به پیوند:

1-قبل از پیوند کردن قوریه باید ابیاری شود

2- -شاخهای اطرافی نهال صاف وقطع گردد

3- پیوند مورد نیاز آماده وتثبیت گردد

4- مواد لازمه وسامان آلات ضروری آماده گردد شته شود.

ودرخت که پیوند بالای آن اجرا مینمایم.

1- توسط اره آنرا اره مینمایم

2- توسط سامان که عملیه اسکنه پیوند اجرا میشود سطح چوب را شق مینمایم

3- توسط یک میخ ویا چوب در قسمت وسطی یک درز تشکیل میدهیم.

4- قلمه پیوند را دوسمت به طول 5 سانتی متر برش نموده وقسمت که داخل درخت میشود نازک تراش باید شودولشم وهموار باشد

5- بعد از اماده ساختن پونگ بسیار به احتیاط قلمه را از بالای طرف پائین فشار میدهیم تا جای گردد.

6- درزها را توسط موم پوشانیده وهیچ مجرا هواکشی باید باقی نماند.

7- توسط یک تکه سانی که اولاَ انرا موم میمالیم بعداَ جای پیوند را خوب بسته کاری میکنیم تا از بروز امراض ولانه حشرات نیز جلوگیری شود.

این پیوند در ولایات سرد سیر 10 حوت الی اول حمل اجرا میشود یعنی وقت که پونگ خودرا باز نماید.

پل پیوند:

این نوع پیوند صرف در درختان که قسمت آن در اثر حمله موشها، حیوانات ویا هم ماشین الات صدمه دیده باشد وپوست درخت از بین رفته باشد اجرا میگردد. انهم در درختان مهم وبا ارزش. که این نوع پیوند ارتباط بین دو پوست قطع شده را تامین میکند تا از خشک شدن درخت جلوگیری شود. در این عملیه دو طرف قلمه که به پیوند اماده شده به اندازه مناسب ولشم برش میکنیم وهر دو طرف آنرا در زیر پوست درخت تخریب شده جابجا کرده وتوسط میخ محکم مکنیم وبعداَتوسط موم ذوب شده تمام ناحیه اسیب دیده وجای پیوند را میپوشانیم.

پونگ پیوند:

این نوع پیوند یکی از مروجترین شکل از پیوند در افغانستان است واکثراَ در نهالهای جوان وقوریه جات تطبیق میشود ونتیجه خوب هم میدهد.بهترین وقت پیوند موقع است که حساره نباتی به خوبی در بین شاخچه ها در جریان باشد که پوست بته نیله وبته پیوند به خوبی جداشود.

در افغانستان میتوان از ماه جوزاه الی اخیر سنبله این پیوند را تطبیق نمود که این مدت نظر به نوعیت میوه واقلیم منطقه فرق میکند.

در پیوند های جوزائی پونگ نمو کرده والی فرا رسیدن موسم سردی تولیدشاخه میکند. ولی پیوند های سنبله بعد از چسپیدن به استراحت رفته ودر بهار سال شروع به نمو میکند.

باید یاداور شد که در مناطق مرکزی همچو کابل وردگ لوگر کاپیسا پروان وبامیان ماه اسد وسنبله وقت مناسب برای این نوع پیوند است.

شرایط که در این نوع پیوند در نظر باید گرفته شود عبارتند از:

1- در وقت وزمان مناسب صورت بگیرد که در نقاط مرکزی در اوسط ماه اسد الی نیمه ماه سنبله است

2- عموماَ نهال یکساله باشد ودوره نموی خود را تکمیل کرده باشد

3- نوده که برای پیوند انتخاب میشود سالم ودارای نمو خوب باشد ابدار باشد تا پندک به اسانی جداشود

4- زخ باید در جای لشم پیوند شود که از زمین به فاصله 20-25 سانتی متر بلند باشد.

5- زخ باید در مقابل وزش باد پیوند گردد تا از شکستن محفوظ باشد.

6- نوده های که به پیوند آماده شده بایددر یک ظرف پر از آب ویا در یک تکه ویا بوره آره مرطوب نگهداری شود وبرگهای آن قطع شده باشد تا رطوبت خودرا از دست ندهد.

طریقه تطبیق:

اولاَ قبل تمام موضوعات را که در اماده کردن قوریه به پیوند ذکر کردیم باید اجرا شود.

بعداَ پوسا نهال اماده شده به پیوند را توسط چاقو به شکل (┬ ┴) شق میکنیم البته مثل که قبلاَ نیز ذکر گردید در قسمت لشم و20 سانتی بلندتر از زمین.

بعداَ ار نوده که برای پیوند آورده شده یک پونگ را به اندازه تقریباَ 2-3 سانتی متر همراه با چوب جدا میکنیم وبه احتیاط پوست را از چوب طوری جدامیکنیم که نطفه پونگ که کانند سر سنجاق میباشد از پوست جدا نشود. بعداَ این پونگ را به روی پایه مادری که پوست آن شق شده است جابجا میکنیم وتوسط دست آنرا از بالا به پائین ویا هم از پائین به بالا نظر به شکل شق شده فشار میدهیم تا پونگ در زیر پوست پائیه مادری جابجا گردد. بعداَ ساحه مذکور را توسط لابر ویا هم لابرتیپ ویا پلاستیک بسته میکنیم.

بعد از 10-15 روزاز محل پیوند شده خبرگیری کرده ودیده شود که پوننگ کلانتر وشاداب تر شده یا نی، در صورت شادابیت آن معلوم مشود که پیوند چسپیده است ودر اینصورت موادکه برای بسته کردن روی پیوند بکار رفته بود آنرا باز ویا سست مینمایم. در مناطق سرد سیر این مواد سست شده والی بهار باز نمیشود تا پونگ را از سردی زمستان محفوظ نگهدارد.

وقت که پونگ شروع به نمو کرد ومعلوم شد که خودرا کلانتر وشادابتر ساخته باید در قسمت بالائی اتصال پیوند پائیه مادری قطع گردد که این عملیه در مناطق سردسیر در اول بهار صورت میگیرد.

بعد ار شروع نمو پیوند باید تمام زخ (بجگی ها) ونوده های رویده غیر از پیوند باید ازبین برده شود واین کار را باید چند دوره تکرار کرد تا نوده پیوندی نمو سریع وقوی داشته باشد.

ابیاری واستعمال کود در اوقات مناسب بالای نمو نهال پیوندی رول مهم دارد. همچنان کنترول گیاه هرزه ،امراض وحشرات بسیار مهم است.

نهال مذکور در طی یک سال آماده به انتقال ومیتوان آنرا از قوریه کشیده وبرای اهداث باغ انتقال داد.

در کشیدن نهال باید دقت شود که ریشه های آن صدمه ندیده وبا حد اکثر ریشه کشیده شود.

شرایط ذیل در نهال کشیدن باید مراعات گردد:

1- در بهار که نهال هنوز از خواب زمستان بیدار نشده باید نهال شانی صورت بگیرد

2- بهترین نهال آن است که مستقیما" از قریه کشیده شده و شانده شود

3- در وقت نهال کشی باید کوشش شود که نهال با تمام ویا حد اکثر ریشه آن کشیده شود

4- ریشه های نازک نهال باید در معرض مستقیم شعاع آفتاب وباد قرار داده نشود ونم دار نگهداری شود

7- نهال باید عاری از مرض باشد

8 - نهال باید یکساله باشد

9- نوع وورایتی ها مختلف از هم جداگانه بسته بندی شده ونشانی گردد.

13- قلمه کردن:

قلمه به قسمتی از ساقه ،ریشه یا برگ گیاه گویند که پس از جداسازی از نبات مادری درشرایط مناسب قرار دده شده تا تولید ریشه وشاخه نماید وگیاهی جدید از آن حاصل شود. وباید یاد آورشد که گیاه حاصل شده ازاین صفات مشابه باگیاه مادری خواهد داشت.

عموماَ قلمه به 4 قسم است

1- قلمه ساقه

2- قلمه ریشه

3- قلمه برگ

4- قلمه جوانه برگ

معمول ترین این انواع قلمه ساقه است که این در ذات خود به چهار حصه تقسیم میشود.

الف: قلمه چوب سخت

این نوع قلمه اکثراَ از چوب های سخت ورسیده در هنگام استراحت یعنی در اخر خزان از چوب یکساله تهیه میشود. مانند انجیر، بهی، زیتون، توت،انگور انار، بید، وغیره . در هنگام قلمه باید دقت کرد که از درختان سالم وقوی استفاده شود وابزار لازم مانند قیچی ، چاقو، خوب تیز وپاک باشد. طول این نوع قلمه ها معمولاَ 15-75 سانتی متر باشد.

انار انگور از نوده ها وشاخه های یک ساله وقلمه های انجیر وزیتون از نوده وشاخه های دوساله به وجود آید.

برای قلمه گرفتن باید از نمونه مناسب میوه ها انتخاب شود وقلمه باید از درخت یا تاک سالم که هیچ نوع بیماری نداشته باشد . نودها وشاخه های که قلمه از آن گرفته میشود باید سالم واز آفت ها وبیماریها پاک باشد ونموی بدنی قوی ومستحکم داشته باشد.

قلمه ها باید از نوده های قسمت ما بینی به وجود آید. قلمه به ارتفاع 25- 30 سانتی متر طوری باید ایجاد شود که بیخ آن نزدیک به زخ گرد قطع شود وقسمت بالائی یا نوک آن با قیچی شاخبری یه صورت مایل قطع میشود. که این امر دو فایده دارد یکی در وقت کاشتن بیخ ها ونوکهای آن به اسانی شناخته شده میتواند. واز کاشتن سرچپه جلوگیری میشود.ودیگر اینکه در بهار در قسمت قطع شده قلمه دانه های باران جمع نشده که به این صورت به بیماری های فنگسی مصاب نمیشود . ضخامت قطر قلمه یه نوعیت میوه ارتباط دارد که ممکن است از 1.5- 2سانتی متر برسد.

قلمه ها در بهار پس از آن که نمو آن آغاز شود به وجود میاید و تعداد 25،50، ویا 100 دانه ئی بسته میشود که سرهای شان یکسو وبیخ آن به سوی دیگر باشد.

ب: قلمه چوب نیمه سخت این نوع قلمه معمولاَ در سوزنی برگان چوبی ،همیشه بهار تهیه میشوند. ج: قلمه چوب نرم د: قلمه علفی

این نوع قلمه ها معمولاَ در شرایط ومناطق خاص استفاده میشود. که در اینجا انقدر بحث نمیکنیم.

ادامه دارد

منابع طبیعی افغنستان

demohayoubwafi — Mon, 14 Apr 2008 10:58:00 GMT

نقش جنگل و چراګاه در مبارزه با آلودگي هوا

آلودگي هوا چه درمناطق شهري بوسيله وسايل دود زا و كارخانجات وساير منابع آلوده كننده و چه در مناطق بياباني در اثر حركت و جابجائي ريګ و گرد و غبار بوسيله باد وجود دارد. مواد سمي موجود در هواي شهرها فقط از لوله اگزوز ماشينها و يا دودكش كارخانه هاي داخل شهر خارج نمي شود بلكه بادهايي كه از اطراف مي وزند سبب مي گردند كه گرد و غبار و گازهاي كارخانه ‌هاي اطراف را هم وارد شهر نمايند و به غلظت مواد سمي هواي مناطق مسكوني بيافزايند. درختان در جلوگيري و كاهش آلودگي هوا كه در بالا ذكر شد نقش اساسي دارند. بطور مثال يک درخت صد ساله راش با 2.5 تن وزن (وزن چوب خشک) در طول عمر خود 12.5 ميليون متر مکعب گاز کربنيک هوا را جذب کرده است تا بتواند اين مقدار چوب را توليد کند. همچنين درختان باد حامل ذرات ريز را شانه مي كنند و مي‌توانند در هر هكتار جنگل تا 68 تن گرد و غبار را هر بار در خود رسوب دهند. اين موضوع براي مناطق بياباني و شهرهايي كه مورد تهاجم ريګ روان قرار مي‌گيرند. بسيار حائز اهميت است چون با ايجاد كمربند سبز مي‌توان از ورود گرد و غبار بداخل شهر جلوگيري كرد. همگام با شانه كردن گرد و غبار هوا، جنگل مقدار زيادي از باكتريها و ميكروبهاي معلق در هوا را در لاي شاخ و برگ خود رسوب مي دهد. مقدار باكتريهاي موجود در هواي جنگل به مراتب كمتر از مناطق غير جنگلي است.
طبق بررسيهاي دانشمندان روسيه درختان كاج، چارمغز، پيسه آ، آبيس سيبري، بلوط، فندق، اوكاليپتوس، ارس، افرا، بيد، زبان گنجشك و داغداغان از خود موادي در هوا پخش مي كنند كه باعث از بين رفتن بسياري از باكتريها و قارچ هاي تك سلولي و برخي از حشرات مضر مي شود اين ماده را توكين ( Tukin ) در سال 1956 فيتونسيد ناميده است. به طور مثال اگر پشه و يا مگس را زير سرپوشي قرار دهيم كه در آن برگهاي خرد شده اكاليپتوس و با زبان گنجشك وجود داشته باشد حشره فوق پس از مدتي مي ميرد. براي مبارزه با بيماري سل افراد مبتلا را در روسيه براي استراحت به مناطقي كه جنگل هاي كاج وجود دارد مي فرستند. با توجه به آنچه ذكر شد متوجه مي‌شويم كه اهميت جنگل فقط در تصفيه هوا از گرد و غبار نيست، بلكه در ضد عفوني هوا هم نقش موثري دارد و اين مسئله ايجاد فضاي سبز در اطراف و داخل شهرها و اطراف بيمارستان‌ ها، ‌مدارس و اماكن عمومي را بخوبي گويا مي سازد.
چراګاه نيز در مناطق بياباني همچون پوششي روي خاكها ،ريګ و سنګ هاي خورد ريزه را گرفته و اجازه حركت به آنها نمي دهند و در مناطقي كه حركت خاك وجود داشته باشد مقادير زيادي از آن را در پاي بوته‌ ها رسوب مي دهد.

تاثير جنگل ها و چراګاه در مبارزه با فرسايش و حفظ و توليد خاك
عمل فرسايش بيشتر بوسيله آب و باد صورت مي گيرد. بادهاي مداوم در اثر ايجاد اختلالاتي در زندگي گياه و تبخير رطوبت زمين كه منجر به خشكي بيش از حد خاك مي گردند، سبب مي شوند كه تجديد حيات نباتات متوقف و يا به كندي صورت گيرد و با كم شدن پوشش گياهي عمل فرسايش آغاز شود. اگر انسان هم با بهره برداري بي رويه از بين رفتن گياهان را ناخواسته تسريع نمايد آنگاه مراكز مهم زراعتي و صنعتي و مسكوني در معرض تهديد قرار مي‌گيرند.
جنگل به كمك شاخ و برگ درختان، از سرعت باد مي كاهد و با ريشه گياهان، خاك را حفظ مي كند و مانع ايجاد فرسايش مي شود. به علت آرام بودن هواي داخل جنگل تبخير بسيار ناچيز بوده و خطر خشك شدن خاك كه از شرايط مهم آغاز فرسايش است از بين ميرود. نزولات آسماني در مناطق فاقد نباتات در روي زمين به شكل سيل جاري مي شوند و چون مقاومتي در برابر خود نمي بينند ذرات ريز و درشت خاك را حمل مي كنند و بتدريج در مسير خود و يا در پشت سدها و درياچه ‌ها رسوب مي دهند، گاهي سبب طغيان رودخانه‌ها مي گردند و خسارات جانبي و مالي زيادي بار مي‌آوردند. در مناطقي كه پوشش گياهي وجود دارد، هنگام بارندگي قطرات باران به علت انرژي كه در مسير خود و همچنين تاثير قوه جاذبه زمين كسب مي كنند و مي توانند موجب متلاشي شدن ذرات خاك و جآبجايي ان شوند در اثر برخورد به شاخ و برگ گياهان به ذرات بسيار ريز تبديل گشته و به آهستگي روي خاك مي رسند. از طرفي بقاياي نباتي كف جنگل و چراګاه همچون اسفنجي آب حاصل از بارندگي را د رخود جذب نموده و به آهستگي روي خاك رها مي كند و بدينوسيله خطر شتشوي خاك از بين رفته و خاك حفظ مي شود. در مورد نقش‌ پوشش‌ سطح‌ خاك‌ در كاهش‌ ضربه‌ قطرات‌ باران‌ ازمايشي‌ توسط‌ يكي‌ ازمتخصصين‌ مربوطه‌ (Hadson) در دو قطعه‌ زمين‌ انجام‌ گرفته‌ است‌. در اين‌ ازمايش‌ ابتدا علفهاي‌ موجود زمين‌ با دست‌ كنده‌ شده‌ و سپس‌ زمين‌ به‌ دو قطعه‌ مساوي‌ تقسيم‌ شده‌ است‌. روي‌ يكي‌ ازقطعات‌ دو لايه‌ تور سيمي‌ ريز بافت‌ قرار داده‌ شد قطرات‌ باران‌ در اثر برخورد با ان‌ شكسته‌ شده‌ وبه‌ صورت‌ قطرات‌ بسيار ريزي‌ درا مد (شكسته‌ شدن‌ قطرات‌ عيناً توسط‌ شاخه‌ و برگ‌ پوشش‌ نباتات‌ هم‌ صورت‌ مي‌گيرد) خاك‌ از دست‌ رفته‌ از اين‌ دو قطعه‌ (قطعه‌ پوشيده‌ شده‌ با تور سيمي‌ وقطعه‌ لخت‌) در طول‌ ۱۰ سال‌ اندازه‌گيري‌ شد. نتايج‌ بدست‌ آمده‌ از ۱۰ سال‌ ازمايش‌ نشان‌ دادكه‌ خاك‌ از بين‌ رفته‌ از قطعه‌ لخت‌ بيش‌ از ۱۰۰ برابر خاك‌ فرسايش يافته‌ از قطعه‌ پوشش‌دار مي‌باشد.

گذشته‌ از اين‌ فرسايش‌ خاك‌ در منطقه‌ جنگلي‌ با فرسايش‌ خاك‌ در مناطق‌ ديگر تفاوت‌ دارد اگرچه‌ هر دو بلايي‌ است‌ كه‌ بر خاك‌ وارد مي‌شود ولي‌ خاكهاي‌ مناطق‌ جنگلي‌ بسيار حاصلخيزتر ازمناطق‌ ديگر است‌ با فرسايش‌ خاك‌ مواد حاصلخيزي‌ كه‌ طي‌ ساليان‌ متمادي‌ در خاك‌ ذخيره‌ شده‌اند از دست‌ ميرود. در تحقيقات‌ انجام‌ شده‌ در يكي‌ از ايالتهاي‌ امريكا (New Hampshire) ثابت‌ شده‌ است‌ كه‌ پس‌ از بريدن‌ درختان‌ يك‌ جنگل‌، جريان‌ آب‌ حاصل‌از بارندگي‌ در عرض‌ دو سال‌ در هر هكتار ۹۵ كيلوگرم‌ نايتروجن ‌ نيتراتي‌ و ۸۹ كيلوگرم‌ كلسيم‌ را از بين‌برده‌ است‌ در حاليكه‌ در يك‌ جنگل‌ دست‌ نخورده‌ ميزان‌ نايتروجن‌ نه‌ تنها از بين‌ نرفته‌ بلكه‌ در هر هكتار۲دو كيلوگرم‌ نيز به‌ ميزان‌ ان‌ افزوده‌ شده‌ است‌. اين‌ مقدار نايتروجن‌ از باران‌ دريافت‌ شده‌ است‌. همچنين‌كلسيم‌ از بين‌ رفته‌ بسيار كم‌ بوده‌ و مقدار ن‌ هفت كيلوگرم‌ در هكتار بوده‌ است‌.

مقدمه: سرزمین افغانستان به طور کلی کوهستانی (OROGRAPHIC) ونیمه خشک (SEMI ARID) محسوب می شود.

حدود 90% از خاک افغانستان در محدوده فلات افغانستان واقع شده است .
فلات (PLATEOU) دو مشخصه دارد :
مناطقی که ریزش جوی أنها به طور متوسط بین 250-500 mm در سال –دارای زمستانهای سردوتابستانهای گرم است میزان بارندگی کشور بسته به مناطق مختلف بین 10-2000 mm متغیر می باشد و امار بارندگی سالیانه در نقاط مختلف کشور نشان میدهد که بجز حاشیه جنوبی در یای خزر تقریبا بقیه نقاط ایران خشک و نیمه خشک است . به طور کلی نزدیک به 31% از خاک افغانستان یعنی حدود 51000000 هکتار از اراضی دارای استعداد خوب برای کشاوزری است و هنوز 62% منابع خاک ایران دارای استعداد کشاورزی است که بالغ بر 33میلیون هکتار است که از این مقدار 19میلیون هکتار تحت کشت آبی (IVRIGARED FARM ) و دیم(DRY FARM) است .
12میلیون هکتار از 19 میلیون هکتار دیم است .
حدود یک سوم اراضی قابل کشت سالیانه به دیم کاری اختصاص دارد و بقیه آن به صورت آیش FALLOW) ) است .
FALLOW : ناکاشت گذاشتن زمین به مدت یک یا چند سال
AGRONOMY : عبارت است از علم و فن کشت وکار و بهره برداری از سه فاکتور خاک . آب. گیاه .
همچنین زراعت شامل مجموعه أی از فعالیت های انسانی که در جهت تامین نیاز برخی گیاهان در جهت بهره گیری از حداکثر قدرت تولیدی در آنها انجام می گیرد .
این فعالیت ها بیشتر در جهت تغییر عوامل محیطی است .
زراعت AGRONOMY ریشه یونانی دارد واز دو لغت :
AGROS به معنای مزرعه و NOMUS به معنای مدیریت تشکیل شده است .
از نظر علمی AGRONOMIST به شخصی اطلاق می شود که تحصیلات عالی دارد و از نظر تئوری مطالعاتی را انجام داده است تا بتواند به عنوان مشاور یا راهنما ی زارع انجام وظیفه کند .
از دیدگاه علم زراعت برای افزایش تولید محصولات کشاورزی سه راه پیشنهاد شده است
1- افزایش زمینهای زیر کشت
2- افزایش محصول در واحد سطح
3- افزایش محصول در واحد زمان
زراعت سطحی EXTENSIVE FARMING زراعت فشرده INTENSIVE FARMING
زراعت سطحی نوعی از زراعت است که زارع تابع شرایط آب و هوایی است . بنابر این نهاده های زیادی را مصرف نمی کند و سطح زیر کشت را هم نمی تواند افزایش دهد .
ولی نوعی زراعت فشرده : در این نوع زراعت از نهاده های زیادی مانند بذر های اصلاح شده ، کودهای شیمیایی ، ماشین آلات و… استفاده می کند تا بتواند حد اکثر عملکرد را در سطح بدست آورد .
(طبقه بندی گیاهان زراعی CROPS )
گیاهان زراعی را می توان از نظر شکل ظاهری یعنی مورفولوژی (گیاه شناسی ظاهری ) طبقه بندی کرد .
ولی از نظر زراعت AGRONOMY گیاهان را بسته به مصرف یا نوع مصرف آنها تقسیم بندی می کنیم . باید در نظر داشت که بعضی گیاهان زراعی دارای مصارف زیادی هستند بنابراین با توجه به موارد فوق می توان دو نوع طبقه بندی را در نظر گرفت
الف) طبقه بندی بر اساس هدف تولید :
1- غلات CEREALS
شامل گندم (WHEAT ) - جو ( BARLY ) – برنج ( RICE ) – ذرت ( CORN ) – چاودار *گندم ( TRITICALE ) – چاودار ( WHEAT *RYE ) هدف نشاسته

2-حبوبات LEGUMES
شامل نخود (PEA ) – عدس ( LENTILE ) –لوبیا ( BEAN( - S,DH ) ) –بادام زمینی ( PEAHUT )
هدف تامین پروتئن گیاهی است .
3-گیاهان علوفه أی FODELER CROPS
این گیاهان به صورت تازه خشک یا سیلو شده به مصرف دام می رسد
ذرت علوفه أی FOLEDER CRON :
مشخصات : تراکم بالا دارد .زمان برداشت آن وقتی است که رطوبت دانه 6۰٪ است
ALFALFA یونجه.- CLOVER شبدر
4-گیا هان ریشه أی ROOTY OR RADICAL CROPS
این گیا هان دارای ریشه غده أی شکل هستند .شاخص تر ین آن گیاه چغندر suger beer است .
5-گیا هان فیبری یا لیفی FIBEROUS CROPS
COTTEN = کتان KENAF = کنف
FLAX = پنبه الیاف در دانه یا کپسول JOKE = شبیه کنف الیاف آن در ساقه است SISAL(AGAVE ) خنجری : الیاف آن در برک است
6-گیاهان غده أی GLANDIFORM /CROPS
POTATO /POMATO : زیر زمین سیب زمینی و روی زمین گو جه
7-گیاهان داروی: MEDICINAL /C
MATRICARIA = بابونه MILFOILE =گیاها ن بومادران
WHITE POPPY = خشخاش سفید
8-گیاهان قندی SUGAR/C
SUGAR CANE /نیشکر SUGAR BEET/ چقندر هدف =تولید قند
9-گیاهان تدخینی SMOKING
SMOKING =/ TANBACCO = تنباکو HEMP = شاهدانه. گراس
NOROOTIC =/ TEA = چای COFFEE = کافینئن . قهوه
10- گیاهان روغنی OIL CROPS
SUN FLOWER = آفتا بگردان - SOFFLOWER = گلرنگ
OLIVE = زیتون- SESAME = کنجد
PEAHUT = با دام زمینی
ب-طبقه بندی بر اساس هدف خاص :
1-گیاهان پوششی COVER CROPS
این گیاهان برای پوشش و حفاظت خاک در برابر ( EROSION) فر سایش کشت می شودو درهمان زمانی که سبز هستند (گلدهی) به خاک برگردانده می شود.مثل شبدرو یونجه
2-گیاهان مکمل COMPLEMENTALY/C
این گیاهان جهت حاصلخیزی خاک همراه با محصول درجه یک کاشته می شود ودر درجه دوم اهمیت قرار دارد .مانند کاشت لوبیای روغنی همراه با ذرت
3-گیاهان سیلویی SILAGE /C
این گیاهان به صورت سبز برداشت می شود و پس از سیلو شدن وگذراندن مرحله تخمیر به مصرف دام می رسد مثل گیاه ذرت علوفه أی و ذرت خوشه أی sorghom ) )
4- گیاهان تقویت کننده یا اصلاح کننده : SOIL CODITIONER /C
این گیاهان جهت اصلاح یا تقویت خاک کاشته می شوند مانند چغندر علوفه أی (خاک را نرم می کند ) و شبدر علوفه أی ( نمک و شوری خاک را می گیرند )
5- گیاهان همراه CYNERGIC /C
این گیاهان گیاهان یک ساله (ANNUL ) هستند که همراه گیاهان چند ساله PERENNIAL) )کاشته می شوند مثل : جو (یکساله ) همراه با یونجه (چند ساله )
6- نباتات غله ای TRAPPING /C
برخی گیاهان تیره حبوبات LEGOMINO SE /C مانند باقلا چنانچه در زمینی کاشته شوند به علت ترشح یک سری مواد از ریشه قادر به کنترل یک نوع آفت که به سیستم ریشه أی گیاهان خسارت می زند به نام (nematode ) است .
در کاشت چغندر قند اگر تناوب را رعایت نکنیم آفت nematod افزایش می یابد .

لیکچرنوت مضمون باغداری مربوط باغهای افغنستان

demohayoubwafi — Mon, 14 Apr 2008 10:49:00 GMT

لیکچرنوت مضمون باغداری مربوط باغهای افغنستان

نوت : برای جوانه زدن تخم چهارچیز ضروری است.

1. حرارت

2. رطوبت

3. اوکسیجن

4. وقت معین

یک ورایتی نمیتواند ازگرده خودالقاح گردد بنابه ورایتی مخالف خودضرورت دارد.بطوری مثال دریک قطاردرخت سیب زرداگرکشت شده باشد درقطاردوم باید سیب سرخ کشت گرددتاازگرده یک دیگرالقاح صورت گیرد. وقتیکه دوگرده مخالف باهم القاح گردد تعغیردرتخم میایدنه درمیوه.

Monoecuse عبارت ازنباتی است که گل مذکرومونث دریک نبات میباشد مثال درخت چهارمغز.

Dormancy عبارت ازدوره استراحت است که تاشرایط محیطی اماده نگرددجوانه نمیزند.

Dormant دوره استراحت

Dormancyانواع مختلف داشته وعوامل زیاددارد

Hard seed coot قشرسخت دارد.این قشردارای موادمنحل کننده بنام inhibitor میباشد.

Rudimentary embryoدراین حالت انکشاف نبات است.

Physiological dormancy نبات متذکره قدکوتاه که هوای سرد ورطوبت بفدری کافی گرفته باشد.

1. رطوبت moisture

2. درجه حرارت (2-7 )temperature

3. اوکسیجن

4. وقت معین time

ازریگ انتقال تخم اسان صورت میگیرد درداخل وهم دراوکسیجن وروطوبت خوب صورت میگیرد.

نوت : یامیتوان تخم رادرداخل بوره اره دریک خریطه گذاشته دریک اطاق نگه داری گردد درصورت که رطوبت کافی داشته باشد.

قوریه باید درشمال تعمیرقرارداشته باشد بخاطریکه هوای ان طرف سرد میباشدبزودی جوانه نمیزند.

دوره استراحت درقوریه قرارذیل میباشد:

1. تخم سیب دوتاسه ماه

2. زردالودوماه

3. شفتالوسه ماه تاچهارماه

نوت : inhibitoraمانع نمووpromotora تحریک کننده نمومیباشد.

احداث قوریه

برای قوریه جای راانتخاب میکنم که شرایط نمویی ان زیادباشد بطور مثال خاک خوب باشد موادعضوی زیادداشته باشد ازهوای سردمسون باشداب وجودداشته باشد تقضابرای نهال وجودداشته باشد.

نوت : قوریه درقوریه قلمه تخم نیزکشت میشود.

درخت پیوند ازدوقسمت ساخته شده است.

1. Root stock که قسمت پایه میباشد که ریشه دران قراردارد.

2. Scion عبارت ازقسمت است که ازان میوه بدست می اید.

درجای که قوریه ساخته میشوددرخاک ان موادعضوی زیاد باشد قوریه ازحیوانات محفوظ باشد کود حیوانی کهنه استفاده شود.کودسیاه DAP نیز استفاده شود،دروقت قلبه کردن کودسفیداستفاده نشود،وسایل کار،تخم وغیره موجودمیباشد.ودروقت مناسب کشت شود.

تخم لوکات ،توت ،ام ،امروت دوره استراحت ندارد دروقت جمع اوری میوه کشت گردد.

زردالو،سیب ،املوک ،بادام شفتالوضرورت به هوای سرد مرطوب داردبه یک مدت معین البته.

نوت : بادام هرقدرزیادابیاری شود حاصل زیادمیدهد درتولید بادام کلفورنیاامریکا درجه اول ،هسپانیه درجه دوم ،ترکیه درجه سوم میباشد.

نوت : اگرشفتالوهرسال قدش کوتاه نگرددعمرش کوتاه میگردد.

تخم هارابه قطارها مستقیم شانده شود فاصله بین قطارهای 75سانتی متروبین تخمها 12سانتی مترباشد قطارها باید شرق وغرب باشدتخمه باید درپشته ها شانده شود همچنان تخمها باید سرچپه شانده شود

12*75=900سانتی مترویک متر مساوی است به هزار سانتی متر )18518دانه تخم دریک جریب زمین )

زمین رابه شش حصه مساوی تقسیم کرده ویک حصه ان را مصارف راه جوی وغیره گرفته میشودبخاطریکه تعین نمودن مقداری تخم به کیلوگرام وسیر چنین عمل صورت میگرد.

ازخاطریکه یک تعدادتخم سبزمیشود برای ان دراول ساختن قوریه یک تعداد تخمها رانیزدیک باهم شانده دربهار انهارابجای تخمای سبزشده انتقال داده شود.

درصورتکه دریک جریب زمین سه نوع تخم شانده شود یعنی شفتالو،زردالوبادام شانده شود مقداری تخم یک جریب رابه سه تقسیم میکنیم ازشفتالوالبته ازسیر اززردالو ازبادام انتخاب شرط است بایدتخم سال جاری خریداری شودتخم باید کلان پاک وصحیی باشد.

نوت : کودحیوانی کهنه درفی جریب 5تن استعمال شود.

کودسیاه DAPدرفی جریب 15کیلوگرام البته سه تاچهارماه قبل ازتخم یک ماه بعدازجوانه زدن درفی جریب 10کیلوگرام داده شود. دراخیرماه سوم درفی جریب 20کیلوگرام کودسفید داده شود.

نوت : پیوند به دوقسم است

1. Budding =Budderاین نوع پیوند درفصل نمویی فعال صورت میگرد.

2. Grafting =grafterاین نوع پیوند دروقت نمویی غیرفعال صورت میگیرد.

Inter stock یک درخت root stock خوب دارد ویک درخت scionخوب دارد اما باهم توافق ندارددراین صورت درخت راکه باهردوتوافق دارد میانجی بادرخت root stock پیوندنموده بعدازیک سال درخت میوه دار رامیتوان پیوندکنیم.

Combiamبینfylam وzylamقراردارد.

Combiamوسیله ترمیماتی انساج میباشدویک پرده نازک است که zylamرا بطرف داخل وfylam رابطرف خارج رهنمایی میکند.

وظیفه عمده fylam:

موادغذایی که دردربرگ ساخته میشود وموادعضوی ازطریق fylamبه اعضای جانبی،وپاین انتقال میابد.ومواد معدنی واب ازطریق zylamانتقال میابد.

Meristematic cells: عبارت ازحجرات فوق العاده فعال میباشد.

حجرات Callusحجرات غیرمشخص یاحجرات نوی بی سرنوشت میباشد که بعدابه root stockوبعداscionپیوست گردیده وزایلم ان به زایلم وفایلم ان به فایلم پیوندمیشوند.

Root stock بدوقسم است

1. Seedling root stock

2. Colonel root stock که به قسم غیرجنسی تکثرمیکند

Seedling orchard باغهای تولیدتخم راگویند.

1. Dwarfing

A-Milling 27 (20%)

B- Milling 9 (30%)

C- Milling 26 (40%)

2. Semi drafting

A- Milling 7 (50%)

B- M-M 106 (60%)

3. Vigorous

A- M-M 111(70%)

B- Milling 2

C- Milling 25

4. Very Vigorous

A- Milling 16 (100%)

B-M-M109 (100%)

طریقه انتقال دادن شاخچه پیوند ازیک منطقه به منتقه دیگر

برای انتقال دادن پیوند درقدم اول برگ ان گرفته شود بخاطریکه تعرق صورت نگرددرقدم دوم درختهای که ازان پیوند میگیریم اب داده شود بخاطریکه قسمت های پیوندکه ازان میگریم به اسانی جداگردد.

درقدم سوم شاخچه های پیوند که ازان میگریم درداخل پلاستیک گذاشته ودن ان رابسته کرده درداخل اب یا همرای یخ گذاشته شودواب داخل پلاستیک نگردد به این طریقه شاخه های پیوندی چهارتاپنج روززنده باقی مانده وقابل استفاده میباشد.

پیوندبخاطراست که ازخواص خوب scionوroot stockاستفاده میگردد.

نوت : حصه پیوندی خواص خودرا نگاه داشته وقسمتroot stockخواص خودرا حفظ میکندخواص جنیتیکی راتعغیرنمیدهد.چرا؟ تخم که ازیک درخت پیوندی اصلاح شده گرفته ودوباره کشت گرددمیوه ان خواص میوه الی رانداردبخاطریکه میوه ازیک بخش تولید میشودتخم ازدیگربخش تولید میشودوریشه ازبخش دیگرتولید میگرددهرکدام کروموزم هاوخواص جنتیکی خودرادارد.

درخت پیوندی ازدرخت تخمی کرده زودتربه حاصل میاید (2-3سال)پیوندبایددرقسمت بالاتر10-15سانتی مترازسطح زمین درشاخه متوسط ونه درشاخه بسیارقوی صورت گیرد.

پیوندکه درشاخه ضعیف صورت گیردنسبت به شاخه قوی زودتربه حاصل می اید،پندک پیوندباید درماه حمل ،جوزا،وسنبله صورت گیرد.پیوندبایدهمیشه درمرحله استراحت صورت گیرد.

1. Fall budding

A-T- budding

B-patch budding

C-Ring budding

این نوع پیونداز15اسدتا15سنبله صورت میگرد.وهمچنان Mix buddingهم برای پیوند استفاده شده میتواند.

نوت : گرفتن برگ شاخه پیوندی بخاطراست که تعرق صورت نمیگرد،قسمت پیوندی حداقل ازسطح خاک 10سانتی متربالاباشد بخاطریکه قسمت پیوندریشه نگیرد.

بعدازمدت 20روزتااینکه درقسمت پیوندتاب خورده است ان رابازنموده قبل ازانیکه نموع شروع گردد قسمت بالای پندک راقطع میکنیم.

نوت: بعدازاین که نهال به فعالیت رشدونمواغازنمودموادغذایی مغلق که دربدن ان ذخیره است به مواد ساده ترتبدیل گردیده به مصرف میرسد.

1. نشایسته به قندیاگلوکوزتبدیل میگردد.

2. پروتین به امینواسیدها تبدیل میگردد.

3. شمع به

4. فایبربه

ازخاطریکه خطرات بادویاشمال باشتاشاخچه پیوندرانشکندroot stockراازقسمت پندک 15سانتی متر بالاترقطع کرده وپیوندرابه ان بسته میکنیم وقتیکه شاخچه پیوند ازخطرخلاص گردیدroot stockراازقسمت بالای پیوند قطع مینمایم.

نوت : برای یک نهال یک پیوندصورت میگیردنه دوپیوند.

Spring budding

Spring budding از15حمل الااوایل ماه ثورصورت میگرد،وقتیکه پیوندخزانی خساره مندیاناکام گردیدبعداز Spring buddingاستفاده میگردد، Spring buddingباید دروقت dormancy صورت میگرد.شاخچه نهالی پیوندی رادروقت dormancyکه ازنموخبردارنباشدقطع کرده دریک جای سردومرطوب نگهداری گرددتاوقتیکه نموی نهال هاشروع گردیده وپندک های ان سبزگردیده تاپوست ان به اسانی جداگرددپیوندراشروع میکنم.

یاشاخچه های پیوندی رادرفصل نموی نهال هاازمناطق حشک اورده پیوند میکنیم.

سوال :- ده فرق بین buddingو Graftingرابنوسید؟

تخنیک وفنون پیوند:

برای موفقیت درپیوند چهاراصول مراعات گردد.

1. ساین وروستاک باهم موافق باشد.

2. Cambium ساین وروستاک باهم بچسپد.

3. عملیه پیوندبایددروقت مناسب صورت بگردوخودی root stockوساین درحالت فوراپیوند بسته شودبخاطریکه نتیجه صورت نگرفته پیوندخشک میگردد.

4. بعدازپیوندکردن مواضبت جدی ازپیوند صورت بگرد.بطورمثال نگذاشتن شاخچه دیگر،اب دادن،ازبین بردن گیاه هرزه،حفاظت ازافات،قارچکشها وغیره...

انواع شاخچه پیوند:

1. Tonga grafting

2. splice grafting

3. cleft grafting

4. bridge grafting(پیوندترمیماتی )

5. ) approach grafting پیوندبغل کشی است(

Sucking مثال درکیله ،نهال های که دربیخ درخت بذرمیشود ان راازبیخ قطع کرده وشانده میشود.

سوال :- فرق بین تقسیم بندی learning وcutting چیست؟

: Chip budding: درماه حمل قبل ازنموی فعال صورت میگرد،درانگور،سیب،ناک وغیره...

Patch budding: دروقت نموی فعال صورت میگرد.دربهاروخزان پیوندصورت میگرد. Patch buddingباید چوب نداشته باشدتنهاپندک همرای پوست گرفته شود.این نوع پیونددرمیوه خسته سنگی صورت میگرد.

Layeringبدوقسم است

1. Mound layering تپه مانند

دراوایل بهار 2،5سانتی متر بالای قطع میگردد،بعدازاین که نهال 20-25سانتی متر دربیخ ان خاک انداخته شود تاریشه بگرد،ارتفاع خاک از20-25سانتی متر انداخته میشودخاک تدریجی ریخته شود فاصله بین دونبات از30-38سانتی متر میباشد.

2. Treach layering قیرمانند.

Root Cuttingقلمه دارای ریشه.

A layer نهال که بالای ریشه مادری ریشه کند.دراوایل بهار ازریشه مادری قطع گردیده ودرقوریه شانده شود درماه سنبله پیوند میگردد

3. treach layering خندق مانند

نهالها به زاویه 45درجه سانتی گراد غرس گرددبعدازیک سال درفصل بهارقبل ازنموی نهال هاراخم داده شاخه های ضعیف ان راقطع کرده شاخه های قوی ان راقسمت نوک شان را قطع میکنیم وشاخه ضعیف ان ازبیخ قطع میگردد و2سانتی متر خاک بالای ان انداخته میشودوشاخه های باید درحالت استراحت قرارداشته باشد .

درفصل بهارنهال راهاازریشه مادری قطع کرده ودرقوریه انتقال داده شود،درماسنبله پیوندگردداین نوع layeringدرروستاک های سیب وmalling صورت میگرد.

نوت : نهال باید قبل ازبرگ کردن دروقت پندک انتقال یابد بخاطریکه برگهاسبب تبخیرمیگرددوتوازن رابرهم میزند.

فاصله بین دونبات درعین نبات 46-75سانتی مترمیباشدوفاصله بین قطارنظربه استعمال وسایل است (1،5متر-2،5متر)این بطریقه colonel root stock میباشد.

تکثیرتوت زمینی

درسال اول گلی که دریک بته توت زمینی میرویدان را قطع مینمایم بخاطریکه نموی بدن نبات ضعیف نگردد.

درفصل بهار این شاخه هارا تولید میکندکه بنام runnerیادمیگردد،ساقه های که افقی عرض اندام میکند مربوط به روزهای کوتاه است

a. تکثیران توسط runner

ازقسمت بنددوم ان ریشه تشکیل گردیده ریشه راتشکیل میدهدهمچنان این بته هادوباره وقتیکه runnerتشکیل گردید runnerتشکیل داده ازبند دوم ان دوباره بته بوجود میاید ازیک بته چندین runnerتشکیل گردیده وهرکدام دریان runnerهاقابلیت تشکیل یک بته را دارامیباشد واین عملیه بصورت طبیعی واقع گردیده ،بته ها سریع ترتشکیل میگردد.

تکثیرازطریق تخم بخاطرنسل گیری استفاده میشودصورت میگیرد،تکثیرازطریق بته بهتر ازطریق تکثیرتخم میباشد،چراکه ازطریق تخم دیربه عمل میاید.

b. تکثیرتوسط crown division یک بته دارای چندین ساقه میباشدمیتوان crown

Division هرساقه رابایک تعدادریشه قطع کرده درجای دیگرغرس نمود.

نوت : توت زمینی بدوقسم است بعضی انواع شان دریک سال یک مرتبه میوه میدهند (درفصل بهار)بعضی شان دریک سال دومرتبه میوه میدهد(درفصل بهاروتابستان)این میوه باید درحالت machor جمع اوری گردیده وبه مارکیت هاانتقال شودبخاطریکه بسیار ضعیف میباشددروقت انتقال خراب میگردد.

نوت : پندک میوری بنام auxiliary bud یادمیگرددکه ازaxial درپیونداستفاده صورت میگردوauxilاست که نمومیکند وساین رابوجودمیاورد،پیوندجوزایی پیوندرادرقسمت میگذاریم که چهاربرگ درزیران گذاشته شود وبعدازدوهفته چهاربرگ درقسمت بالای پندک گذاشته root stock راقطع مینمایم وقتیکه ساین به 20-30سانتی متررسیدوخودکیفاگردیداز قسمت بیخ ساین باقی مانده root stockراقطع مینمایم.

Spring budding دربهارصورت میگرد.

مناطق ازنگاه اقلیم چهارنوع است:

1. Tempratezone مناطق معتدیله.

2. Arid مناطق کم بارانی.

3. Semi arid مناطق نیمه خشک.

4. Rain fed مناطق کم باران ابیاری میگردد.

چگونه میتواندازپوست سخت قلمه بدرمیشود؟

1. پوست قلمه توسط روطبت نرم میگرددوباعث برامدن ریشه میگردد.

2. ازقسمت قطع شده قلمه یاازمناطق زخمی شده قلمه ریشه بدرمیگردد.

درقسمت که chlorine Camay باشدان سخت است،ریشه رانمیگذاردبدرشوددراین صورت ریشه ازقسمت های قطع شده قلمه باقسمت های زخمی شده قلمه بدرمیشوددرقلمه که طبقه chlorine Camay نباشدریشه هاازدوطرف قلمه مساویانه بدرمیشود.

سه فکتوردرتشکیلریشه نقش داردکه عبارت انداز:

1. Auxins

2. CHO

3. rooting factor

این فکتورهادربرگها،درنوک نوده ها(شاخچه ها)تشکیل میگرددقلمه که برگ نداشته باشداین فکتورهادرپندک هاتشکیل میگردددرصورتیکه پندک نداشته باشدریشه نمیگرد،وقتیکه قلمه راقطع میکنیم کوشش گرددیک پندک درزیران وجودداشته باشد.

قلمه باید ازشاخه های کوچک یک ساله گرفته شودبخاطریکه فعالیت شان زیاداست (بهتراست)امادربعضی درخت هامثل زیتون وانجیرقلمه دوساله گرفته میشودبخاطریکه preformed rooting tails که عبارت است ازاساس ریشه میباشددرظرف دوسال دراین نوع درخت هاتشکیل میگردد.

قلمه ازنگاه شکل به سه قسم است :

1. straisht نموی یک ساله میباشد

2. heelنموی سه ساله میباشد

3. malletنموی دوساله میباشد

قلمه بایدازطرف جنوب درگرفته شودبخاطریکه ازجنوب افتاب زیادمیباشد،قلمه بایددرحالت استراحت (dormant)صورت بگیرد.

Semi hard wood قلمه های که درحالت dormantونیمه سخت میباشدودردرختان همیشه سبزمیباشد.

نوت : حشره ریشه که انگوررامیخوردبنام phylloxera یادمیگردداین نوع حشره درامریکازیادمیباشدوانگورکه درانجاوجودداردریشه ان راحشره متذکره خورده نمیتوانداماکیفیت انگوران پاین بوده بناانگورراپیوندمیکنند.

اندازه قلمه از10-76سانتی مترمیباشد،یک قلمه حداقل دوپندک داشته باشدیکی ان زیرخاک ودیگری ان بالای خاک یک قسمت ازشاخ دوساله همرای نموی یک ساله ویاقسمت ازشاخ دوساله ویک قسمت ازشاخ سه ساله ویک قسمت ازشاخ نموی یکساله قلمه راقطع کرده وقلمه گرفته میشود واین نوع قلمه درانجیر،زیتون ودیگردرختان همیشه سبزصورت میگرد،نوده دوساله بخاطری استفاده میشودکه دران اساس ریشه یاpreformed root initials موجودمیباشد.

Auxin هابشکل پودروهم بشکل اب ازدرخت وبصورت مصنوعی هم بوجودمی اید.

قلمه هارامیتوان در Auxinکه بشکل پودریااب تهیه شده است غوطه نموده بعداغرس نموددراین صورت اول بایدتوسط یک چوب زمینی راسوراخ نموده وبعداقلمه غرس گردد.

انواع درختان که قلمه میگرددقرارذیل میباشند:

انگور،بهی ،انار،توت ،سنجید،شفتالو،بادام وغیره...،طول قلمه semi cutting از7،5-تا15سانتی مترمیباشد.درامریکاچهارمغزپیوندمیشودبخاطریکه درسیستم ریشه درانجاامراض وجددارد.درافغانستان این نوع مرض وجودندارداماپیوندموثیرمیباشدبخاطریکه ورایتی های خوب درچهارمغزبوجودامده که میتوان ان راازطریق پیوندبدست اورد.

پیوندناک بالی بهی نتیجه خوب میدهداما درسیب نتیجه خوب نمیدهدبخاطریکه توافق نکرده عمرش از9 سال زیادنمیباشد.

1. اولین Auxinطبعی شناخته شده بنام indoleacetic acid میباشدکه درنقاط فعال نبات ساخته میشود.

2. میباشدکه طبیعی میباشد.

3. مصنوعی میباشد.

درساختمان ریشه IABموثیرتراست اگرIABباNAAمخلوط نمایم وIABدرتمام جامروج است وچندین نوع میباشد،اگرمقداری IABزیادشودضررندارد.هرقلمه که همرای IABریشه نکشیدهمرای اگزین ها ریشه کشیده نمیتواند.

نوت : Auxin هامستقیمادراب قابل حل نیست ازطریق الکول های مختلف یاپوتاشیم حل میگرددوAuxinهابه قسم پودرومایع تیارمیگرددوقسم پودری ان همرای Talcمسوکانی تیارمیگردdilute solution=20ppm to 200ppm or 1grm to 1 litter water ترکیب میگردد.

a. طریقه استعمال Auxinبشکل مایع

برای 24ساعت بیخ ها ی قلمه به اندازه که درزمین غرس میگردددرداخل موادحل شده Auxinگذاشته شودوبعداز24ساعت قلمه راازداخل موادکشیده درقوریه شانده شود.

Concentrated solution=500-1000ppmاز 500-1000ppmغلظت دارد،مدت غوطه کردن دراین نوه 24ساعت میباشد500-1000ppmp pilot solution از500-1000ppmغلظت دارددرمدت غوطه نمودن دراین نوع از3-5سانیه میباشد.

طرزاحداث یک قوریه

. اولین شرایط قوریه موجودیت ابد است.

2. یخزدگی یاخطرسردی است،منطقه بایدازاهالی پرسان شودکه درماه حمل پل های زردالووغیره راخنک میزندیاخیر(منطقه خطردی زدن سردی زدن رانداشته باشد)

3. F.accessباشدمردممیتوانندبه انجابروند

4. خاک بایدمناسب وقوی باشد.

5. Drain ago (زه کشی) بایدزمین یک مترعمقاکنده شودوخاک درسطح یک متردیده شودکه درعمق یک مترخاک سخت نباشدبخاطریکه دربعضی زمین هابعداز20سانتی مترخاک منگ داردیده میشودکه جذب اب دران مشکل میباشد.

6. قبلادرانجاقوریه نباشد

Materials ( مواد )

seed		cutting	Root stock
1	تلخ almond	دوساله fig	Apple
2	تلخ apricot	یک دوساله pomegranate	Pear
3	کلان باشدwalnut	دوساله وسه ساله olive	Apricot
4	کورک pistachio	یک ساله quince	Plum
5	خشک mulberry	انگورgrape	Almond
6	ترش باشدcitrus		peach
7	دیرس باشدpeach

قلمه بصورت عموم از25-30سانتی مترباشدقلمه دوپندک بالاحداقل سه پندک درزیرخاک باشد،قلمه انگوراز40سانتی مترواز5پندک کم نباشدالبته درقوریه امادهقان هااز40سانتی مترتایک مترقلمه باید بگیرند.FYM=2-3 tan to one grebe DAP=15 kg to one قلبه حداقل 30سانتی مترشود.

اول پاروحیوانی زده شود بعدادوپل شودبعداکود DAP بازنه پل گرددبعدازان یوریااستعمال شودبازنه پل گردد.تخم باید 60ساعت قبل اززرع کردن دراب ترگردد،تخم زردالوبایدتلخ باشدوعمرش تا5سال است.اول باید تخم دریک ظرف اب انداخته شودوپوچک ان دورکرده شودوشیره زردالوکه درتخم چسپیده میباشدکف زده تخم راپاک کرده شودبعداتخم رادریک ظرف گذاشته شودبعدابرای مدت 24ساعت تخم رادراب گذاشته شوددوباره تخم راازاب کشیده درظرف برای مدت 24ساعت دراب گذاشته شودودراین حالت بایدقوریه اماده باشدوتخم هارادربالای جویک هاکه فاصله بین دونبات 10-12سانتی متر باشد زرع نموده وبالای تخم به اندازه3سانتی مترخاک سست انداخته شود،هرتخم پنج برابرقطرخودچقورشانده شود.

قبل ازشاندن تخم جویه هابایداب یاری گرددبعدازشاندن تخم اگرطوبت زمین کم باشددفعتاابیاری گردددرغیران فردای انروزبایدابیاری گرددودرطول هفته یک مرتبه حتمابایدابیاری گرددمخصوص درزمستان ابیاری اگرنگرددتخم هاسبزنمیشود.بعدازسبزشدن مقداری10kg وبعدازیک ماه مقداری 15kg کودیوریااستعمال گرددوبعدازاستعمال کودزودزودابیاری گردد،وقتیکه قطرنهال ازیک دوسانتی شده باشددراین صورت متوقف میدهیم دراول جوزاشاخ های نهال راازسطح زمین زمین تا25سانتی مترزده شود وپیوندازطرف شمال صورت بگیردویک روزپیش ازپیوندمقداری 5kg یوریادریک جریب زمینداده شودبخاطری که درخت های نهالی دراین صورت اب زیادراجذب کرده وعملیه پیوندخوب ترصورت میگیرد.

فرق بین کردوجویه قرارذیل است

1. کردهارانمیتوان خوب لیول نمودبناابدربعضی مناطق تجمع کرده سبب گنده شدن وخرابی تخم ونهال میگرددوهم سبب مشکل شدن خساره وعملیه کارمیگردد.

2. اب جویه هارامیتوان کنترول کردوهم خشاوه وعملیات کاراسان میباشد.

3. میوه جات خسته سنگی باید بالای پشته کشت شودبخاطریکه این نوع میوه هاازاب خوش اش می اید.

4. سیستم جویه بشکل zigzag نتیجه خوب نداردبخاطریکه نمیتوان اب راکنترول کرد.

سیب بصورت عموم ازاب خوشش میاید درمقابل سیرابی مقاومت دارد،سیب درکردهموارکشت شده میتواند امادر پلوان خوب تراست ،ازطریقه دیگرهم میتوان تخم سیب رادریک بکس همرای سرمه ریگ گذاشت،دریک بکس اول سرمه ریگ راانداخته بعداتخم سیبراگذاشته دوباره ریگ وتخم راتکرارپرکرده وبکس رادریک جای سایه که رطوبت اش حفظ باشدگذاشت وبعدادرفصل شاندن تخم سیب اماده گردیده ودرپلوان هابه اندازه معین شانده شود

نوت :- درمناطق که بادهای شدید باشدنهالهارامایل بطرف شمال شانده شود.

سوال :- مساحت یک جریب زمین رااگرشفتالوکشت شودومساحت بین دودرخت 4میتروبین دوقطارفاصله 4میترباشدتعدادنهال ها دریک جریب زمین نهال میشود؟

جواب :- دراین صورت فاصله بین دودرخت راضرب بین دوقطارکرده و2000مترزمین راتقسیم حاصل ان میکنیم

Cutting

سوال :- دهقان میخواهدمساحت 300سانتی متر زمین را قلمه انگورغرس کنددرصورتیکه فاصله بین دوقلمه 20سانتی متروفاصله بین دوقطار120سانتی متر باشددر300سانتی متر چه تعداد انگورگنجایش دارد؟

جواب :- یا در300مترمربعه تعداد1250قلمه غرس شده میتواند.

سوال :- دهقان میخواهدمساحت 1000مترمربعه زمین راتخم زردالوکشت کندمعلوم نمایدکه در1000مترمربعه زمین چندکیلوگرام تخم ضرورت است ؟

جواب :- دراین صورت مقداری تخم را دریک مترمربع دریافت نموده بعدااوسط تعدادتخم دریک کیلوگرام راضرب خالص بودن تخم جرنیشین ضرب کرده وبعدامساحت زمین راضرب تعدادتخم دریک مترمربعه نموده وحاصل ان را تقسیم عملیه قبلی مینمایم وازجمله 6/1ان منفی میکنیم بخاطری راه رو،جوی وغیره...

اول مقداری تخم رادریک مترمربعه پیدامیکنیم،فاصله بین دوتخم 10سانتی متروفاصله بین دوقطار70سانتی متر میباشد.

سوال :-اگرمامیخواهیم در500مترمربعه قوریه زردالوراکه فاصله بین دوتخم 12ساتی متروفاصله بین قطار75سانتی مترومقداری تخم دریک کیلوگرام 500دانه باشدفیصدی خالص بودن ان %99وجوانه زدنان %90وفیصدی زنده ماندن ان %95باشدبه چه مقدارتخم ضرورت داریم ؟

جواب :- اول مساحت یک تخم راپیداکردهویک مترمربعه باتقسیم انموده وتعدادتخم رادریک مترمربعه دریافت میکنیم بعدامساحت زمین موردنظرراضرب تعدادتخم دریک مترمربعه نموده وحاصل ان رابالای اوسط تعدادتخم درفی کیلوگرام ضرب خالص بودن (%0،99)جرمینشن (%0،95)وفیصدی زنده ماندن (%0،90)تقسیم نموده وحاصل ان رامنف 6/1حصه مینمایم.

در500مترمربعه زمین مقداری 10،94کیلوگرام تخم ضرورت است .

قوریه بدوقسم است

a. قوریه شخصی فقط برای نهال است نهال پیوندی ویاپایه مادری تولیدمیشود.درجایکه بادوجودداشته باشددرانجابادشکن تهیه گرددوبادشکن دوسال قبل ازتشکیل قوریه باید اماده گردد.کسی که میخواهد همیشه قوریه داشته باشدبایدیک ساحه رابرای scion wood production یاتولیدساین داشته بشد

b. Fruit tree nucleus nursery قوریه مرکزی درفارم های تحقیاتی فارم های دولتی ایجادشودومتشکیل ازچهارقسمت است.

a. Germ plasma collection میوه خارجی وبومی رایک جای کرده کشت وتربیه کرده بنام Germ plasma collectionیادمیشود.در Germ plasma collectionبایدازهرنوع ورایتی حداقل ازچهارنهال کم نباشد.

a. Scion wood production یاشاخه تولیدپندک،الو،گیلاس،سیب به تنهایی القاح شده نمیتواندبایدبه تناسب ان درخت که به القاح ان ضرورت است درنظرگرفته شود.

درخت های که برای scionشانده شود،مصافه ان 2تا2،5مترمیباشد.وهرسال %60شاخه بری بایدشودوبعدازشاخه بری کودیوریاواب داده شودوساقه دروقت پیوند گرفتن از50سانتی کم نباشد.

a. Root stockپایه مادری:

Root stockدوخاصیت داشته باشد.

a. قددرخت راکوتاه میکند.

b. ورودبه حاصل بیاید.

4. Training cession بخش تربیوی، میوه جات خستگی بایدبعدازرفع حاصل یادرسنبله ومیزان شاخه بری گردد درمناطق سردامادرمناطق گرم درماه قوس وعقرب شاخه بری شود.میوه جات گوشتی مانندسیب،ناک وغیره درمناطق سرددراخیریا20حوت تا15حمل شاخه بری گرددامادرمناطق گرم دراوایل دلوالااخیرحوت شاخه بری گردد.

انگوردرمناطق گرم از25دلو تا15حوت شاخه بری گردد امادرمناطق سرداز15حوت تا15حمل شاخه بری گردد.هرمیوه راکه ازان scion میگریم بایدبشناسیم که ازکدام نوع میباشدوهمچنان ساین که میگریم بایدامراض نداشته باشد.

وقتیکه scion راقطع کردیم عاجل برگ های ان راقطع میکنیم بخاطریکه تبخیرصورت نگیرد

احداث باغ

1. توافق یاadaptation میباشد.

a. اقلیم

b. مارکیت

مثلا درسیب برای پندک وگل به حرارت سردی واستراحت کافی ضرورت دارد.

2. ورایتی موردنظردرباغ ضرورت است.

3. policing

4. فاصله یا spacing میباشد،نقشه باغ به سه نوع است.

الف :- مربع ب :- مثلث ج :- suitcase میباشد،و چارمغزبه leader system تربیه میگردد.

Leader system

دراین سیستم درسال اول تمام شاخه هاراقطع کرده وتن درخت صاف گردیده تنهانوک شان راقطع میکنیم درصورتیکه شاخه های نهال غیرمنظم باشداگرشاخه هامنظم باشدسه تاچهارشاخ رادونوع leader اندازه نهال معین نیست به هراندازه باشدبه همان اندازه گذاشته شود.

Bourdon paste محلول است که بعدازقطع کردن شاخه یانهال درقسمت قطع شده زده میشودکه سبب جلوگیری مرض وریختن شیره میگردد

Fruit root stock یاپایه مادری

جهت تولید تخم بایدتکثیر شودبخاطریکه غیرمتجانس است چنین جنس راتولیدمیکند

1. بایدبرای یک میوه بایه مادری راانتخاب کرد وپایه مادری بایددوخصوصیت داشته باشد.

a. بایدزودرس باشد.

b. قدکوتاه داشته باشد.

2. درفی واحد زمین

Clonal root stock ریشته ازنباتات که همان خواص مادری راداشته باشدواین ریشته دوخاصیت منفی دارد.

a. سیستم ریشه شان ضعیف میباشد

b. اگریک مرض متوجه یک درخت گردید تمام درختان دیگررامصاب میسازددراین صورت درخت مصاب بایدعجل ازبین برده یاتداوی شود.

بطورمثال :- Clonal root stock اگریک درخت رامرض بگیردتمام همنوع درخت را درظرف سه یاچهارروزمصاب میسازدامادرseed root stock چنین نمیباشد.

روستاک های پایه مادری گوشتی

1. پایه مادری سیب دونوع پایه مادری میداشته باشد:

a. پایه های مادری تخمی : تخم سیب باید ازنوع خشک جمع اوری گردیده تخم جمع اوری شده رابعدازشستن درافتاب سه یاچهارروزهموارگرددتاحشک شود،تخم سیب مدت 120روزبه یک هوای سردی مرطوب ضرورت دارد.هوای سرد( 5-4) درجه باشدوعمرتخم سیب 2-3 سال است بایددرعقرب یاقوس خشک گردد

2. پایه های مادری Clonalسیب : برای سیب پایه های مادری زیاداست ولی سلسله ان بسیارمهم میباشد

a. East malign ( 26-1) است

b. سلسله دیگری Malign mervten که سلسله ان 115-101است که بنام MM 111یادمیشود.

اول :- MM 111 این روستاک درخت بزرگ را تولیدمیکندیعنی به اندازه %85-75 درخت استندردراتولیدمیکندیابه عباره دیگر25-15قددرخت راکنترول میکندوهم درمقابل خشکی نسبت بهدیگرپایه مادری مقاومت دارد.وهمچنان درمقابل پخته گک سیب مقاومت دارداین پایه مادری بشکل TreachوMound تکثیرمیگردددرصورتیکه شمامیخواهیدscinراتولیدکنیدبایدMother root stock بالای MM 111 پیوندمیشودبخاطریکه شاخ زیادمیدهد.

روستاک های که از MM 111است فاصله درخت باید7*7باشددرصورتیکه Mother root stock ان قدپخش باشدفاصله بین دونبات کمترساخته شود.

دوم :- MM 106 این پایه مادری درخاکهای سبک ،ریگی وخوب زه کشی شده توافق دارد،این پایه مادری درخاک %70-60درخت استندردرابوجو دمیاوردویابه عباره دیگر%40-30قددرخت راکنترول میکند سیستم ریشه های شان قوی است وبه تکیه گاه ضرورت نداردودرمقابل پخته گک سیب مقاومتداردولی درمقابل fire blight این پایه مادری درمناطق که ارتفاع ازسطح بحرزیاداست مثل وردک،لوگرغزنی همچنان این روستاک ذریعه mound ,treachتکثیرمیشودویکی ازخصوصیات خوب این است که شکرراتولیدنمیکندتمام انواع نورمال وسپرتایپ تولیدنمیکند.

سوم :- M 9 root stock قدپخش است و%65-60 قددرخت راکنترول میکند،نموی ضعیف راتشویق میکندوقتیکه نموضعیف بودزود سری حاصل میایدسیستم ریشه شان ضعیف است ( به تکیه ضرورت دارد ) زودسری حاصل میایدحاصل زیادمیدهدوکیفیت میوه ان خوب است ودرمقابل خشکی مقاومت نداشته وبه خاک های قوی ضرورت دارداین پایه مادری توسط treach تکثیر میشود ولی متوانیم توسط Mound learing تکثیرنمایم.

چهارم :- E M 26 این پایه مادری نسبت M 9 نموی قوی داردویک تکیه گاه خوب نیست ولی به تکیه گاه ضرورت داردزودسری حاصل می ایدوتولیدشان زیاداست این روستاک بعداز پیوند یک سال بعدمیوه تولید میکند ولی یکی شان زیاداست .ولی یکی ازخصوصیات توافق این روستاک این است که به خاک خشک حساس است همچنان درمقابل سردی حساس است این روستاک ذریعه Mound learing treach تکثیرمیشودفاصله بین درخت 8-10فت یا3،3مترمیباشد.

پنجم :- EM 7 این روستاک تقریبا%50نموی بدنی شان نیست EM 9 زیاداست یعنی تقریباروستاک نیمه قدپخش است.بعدازپیوند5سال بعدسری حاصل میاید بالای این پایه مادری سیب سرخ red delicious بایدپیوند نشود.

یکی ازخصوصیات این روستاک این است که درمقابل خاک های خشک ومرطوب مقاومت داردبصورت عموم به تمام خاک توافق دارداین روستاک بشکل Mound learing تکثیرمیشوداکثریت سیب بالای این پیوندشده میتواندوحاصل خوب میدهد.

پایه های مادری ناک

1. : Quince BA29این پایه مادری به انواع ناک های abet fetal William موافقیت نداردجهت حل این مشکل بایدازپیوندوسطی استفاده شود.

ناک های که جهت میانجی استفاده میشودعبارت انداز anjon و barthlethمیباشد،این پایه مادری نموی قوی بدنی راتشویق نموده ودرمقابل خاک های اهکی مقاومت دارد،درخت اهسته اهسته سری حاصل بیایدولی حاصل درخت بسیارزیاداست توسط mound وقلمه تکثیرمیشود.

2. Quince 332 (بهی است) عدم مطابقت این پایه مادری مانندپایه مادری 29 BA میباشد،زودسری حاصل میایدوحاصل خوب میدهدوتکثیرشان توسط قلمه وmound بدست می اید.

Cutting

قلمه انگورازانگورگرفته شودکه از7سال کمترنباشدقلمه انگوراز40 سانتی متر کمترنباشدحتی تا80سانتی مترباشدام قلمه دیگردرختان از20-25سانتی کم نباشد.

3. Hawthorn: - این پایه مادری نسبت به 332نموی شان ضعیف است،مقابل خشکی وخاک های اهکی مقاومت دارد.این پایه مادری شکرزیادتولید میکند بهمین خاطراست که به سیستم mound learing تکثیرمیشود.

1. پایه مادری بادام :

GF6677hibbrid (دوزگه) درخاک های خشک ،اهکی ،نمکی وکلی حاصل خوب میدهدبالای این نوع شفتالو،الو،شلیل،بادام پیوندمیشودوهمین روستاک ذریه کلمه تکثیرمیشودبخاطریکه دورگه است.

2. شفتالو:- دوقسم روستاک دارد:

a. روس شان ازتخم است ،تخم ازشفتالوی گرفته میشودکه دیرپزباشدبخاطریکه خسته تخم شفتالوپخته میباشد. تخم به 90روزبه هوای سردمرطوب ضرورت داردوعمرتخم شفتالوتا5سال است بالای این نوع شفتالووشلیل پیوندمیگردد.دیگرمیوه هابالای این نوع پیوندنمیشودبخاطریکه عمرشان کوتااست.

PSB2:- روستاک های است که همرای تمام شفالووشلیل پیوندموافقت دارددرخاک های کلی واهکی موافقت داردوتوسط تخم تکثیر میشود.

Damascus 1869 نوعیست که که تمام انواع شفتالوبالای این پیوندمیشوداما شلیل بالای این نوع پیوندنمیشود،درخاکهای نمکی واهکی کلی توافق دارد.ذریعه Treach Mound or تکثیرمیگردد.

پایه های مادری زردالو

1. پایه های مادری تخمی زردالو :- عمرشان 5سال است دوره استراحت شان دوماه است وتخم زردالوتلخک گرفته میشود.

Mirabolan 29 C نموی بدنی شان %20 نسبت به اصل روستاک بیشتراست برای تمام انواع خاک مناسب است ،زودسری حاصل می ایدوحاصل زیادمیدهدتوسط قلمه تکثیرمیگردد

روستاک های الو

Marianna GF 811 این نوع روستاک به تمام انواع الوتوافق دادردزودسری حاصل می اید،ذریعه نموی بدنی شان نسبت به پایه مادری تخمی کمتراست زود سری حاصل می ایدوقدرت حاصل شان زیاداست میوه باکیفیت راتولیدمیکندهمرای تمام انواع گیلاس والوبالوتوافق دارد،درخاکهای خشک ،اهکی مناسب است این پایه های مادری توسط تخم وقلمه تکثیر میگردد،دوره استراحت شان سه ماه میباشدعمرتخم سه سال است، تخم شان بسیارسخت است توسط موادگوگردباهمرای ریگ پالش میگرددبهترین طریقه قلمه است.

Treanch learingn نهال راازاین طریق تکثیرمیکنندکه شکرتولیدنکنند.

Feasibility study (مطالعه ساحه)

تقضا توافق انتخاب ساحه خطرسردزدن اب

"طریقه بذرتخم"

1. زردالو:-

درزردالوبایدتخم تلخ استفاده شودبخاطریکه نموی بدنی شان قوی میباشدوتخم کلان زردالوبایدکلان باشد،درصورتیکه تخم تلخ پیدانشدازتخم شرین استفاده شودامانموی بدنی شان ضعیف میباشد.

درشاندن زردالوبایدنوک باریک تخم طرف پاین باشد،تخم زردالوبایدتثبیت گردد.

طریقه تثبیت زردالو100دانه تخم رابعدازترنمودن 66ساعت دریخچال برای مدت یک ماه به درجه حرارت 3-4درجه گذاشته شودفیصدی جوانه زدن ان معلوم میگردد.

تخم زردالوزه 2ماه استراحت وهوای سردضرورت دارد،بمجردکه دراب ترکردیم تخم های که بالای اب ایستادان هارادورمیکنیم.

2. Almond bitter ( بادام تلخ )

بادام بایدتلخ باشدفاعده تلخ بودن ان است که موش نمیخورد،سیستم ریشه قوی دارد،دربادام ازتخم شرین ووحشی استفاده نگردد،به یک ماه استراحت ضرورت دارد،بعدازترکردن برای مدت 24ساعت بادام پوچک ان راکه روی اب قراردارددورکرد.

3. تخم شفتالوبایدازنوع دیررس باشدبخاطریکه تخم شفتالوی دیررس پخته میباشدویاقابلیت سبزشدن ان زیادمیباشدتخم شفتالوی دیررس خوردبوده وتخم شفتالوی زودرس کلان میباشد،اماخسته ان قوی نمیباشد.

عمرشفتالواز1-3 سال است %85-90 روزبه استراحت ضرورت دارد،اگرشفتالوبالای بادام پیوندشودعمرش درازمیباشدمیوه اش اب دارنمیباشد،زودسری حاصل نمی اید،نموی بدنی شان کم است.اگرشفتالوبالای شفتالوپیوندگرددزودسری حاصل می ایدمیوه شان اب داربوده عمرش کوتاه میباشد.

نوت :- درزمین که قوریه تشکیل میشود15kg /DAPانداخته شوددرصورتیکه زمین لاغرباشدتا50kg DAP مصرف گردد،درمناطق گرم قوریه درماه عقرب ورمناطق سرددرماه قوس تهیه گردد.

پشته بدوقسم است :

a. دهن باز

b. کورک

درپشته بدوقسم شانده میشود

a. درپلاستیک اماکون پلاستیک سوراخ نباشدوازبغل پلاستیک سوراخ شود.

b. بطورمستقیم درزمین شانده میشود،پشته 2-3ماه بایدازقوریه انتقال داده درجای موردنظرشانده شود.

نوت :- قوریه بعدازشاندن تخم اگربارندگی نباشدحداقل هفته یک مرتبه اب داده شوداگراب داده نشودتخم سبزنمیکند.

درماه حمل قوریه بایدخشاوه گردد.بعدازسبزشدن 15kg یوریاداده شودبعدازیک ماه 15kg دیگرداده شود.اگرنهال ضعیف باشد15kgدیگریوریاداده شودکه جمعا45kg یوریامیشود.

نهال خسته سنگی درمناطق گرم وسرددرماه عقرب ،قوس،جدی انتقال یابد.نهال fame یاسیبی درحوت حمل انتقال میابد.نهال بایدقبل ازکشیدن اززمین ابیاری گرددبخاطریکه به اسانی همرای خاک گرفته میشود.

پرورش انگور

بصورت عموم درافغانستان دوجنس انگور وجودارد:

a. Vitis Vinifera

b. Mous cadin ceae

خاصیت این دونوع انگوراین است که پوست ازگوشت جدانمیشودوتمام انواع انگورمربوط به فامل Vitaceae میباشد.نظربه راپورعالم فرانسوی بنام Gallet درافغانستان 117نوع انگوروجودادارد.96 نوع انگورتوسط داکترشیرازتمام افغانستان جمع اوری شده که این 96 نوع دراصل 45 نوع است نظربه تعغیرات جنتیکی وانتقال ازیک ساحه به ساحه دیگربه 96 نوع افزایش یافته است.

قلمه انتخاب شده ازتاک های 5-6 ساله گرفته شودقلمه از35-40سانتی مترکم ویازیادالبته درقوریه،فاصله بین پندک های نوده زیادنباشد،حداقل یک قلمه دادرای 5پندک باشدوازتاک که قلمه میگریم مبتلابه افات وامراض نباشد.

قلمه انتخاب شده بهه این شکل میباشدیعنی 12-تا20سانتی متر باشد.

قلمه کج شانده نشودقسمیکه زیرخاک میشودبه IBA معامله شود500گرام پودر IBA به 500قلمه کفایت میکند.

فاصله بین دونبات درقوریه 20سانتی متر وفاصله بین دوقطار 120سانتی مترباشدزمانیکه قلمه را درزمین میگذاریم اولاجای قلمه راسوراخ مینمایم بعداقلمه رامیگذاریم.بعدا10-15سانتی مترنمویک نوده قوی راانتخاب کرده نوده ضعیف راازنوک قطع میکنیم،درمناطق سردسیراز15حوت تا15حمل میتوانیم به باغ انتقال دهیم.

نوت :- قوریه جورکردن کارموسیسه است ولی دهقان قلمه رابه طول 80-100سانتی مترقطع میکنندومستقیمادرباغ غرس میکنند.دیگربشکل نوده میتوان قلمه راقطع کردالبته این قلمه همرای یک مقدارچوب نوده سال گذشته قطع میشود.قلمه نوده بسیارمطمعین است ولی تاک هابندرت یافت میشود.

درافغانستان پنج سیستم تربیه انگوروجوددارد

1. شکل گرد قلعه:- دراین سیستم تربیوی انگورب درشمال وکوه دامن رایج است وبهترین طریقه پرورش انگوردرافغانستان است .

خرابی این سیستم تربیه این است که انگوربه روی زمین تماس پیدامیکند ودراین سیتم یک نوده رادرازگذاشته وبه اطراف تاک پیچ میدهیم.

2. بشکل پالیز:- Vine ( پالیز ) تاک ازجمله نبات Vineاست وخراب ترین سیستم تربیه انگوردرافغانستان است بخاطریکه انگوربه خاک تماس میکند،دواپاشی ودیگر عملیات زراعتی بصورت درست انجام نمیشود.

3. تربیه انگوردربالای دیوار:- این سیستم درهرات،قندهار رایج است دراین سیستم انگوررابطرف جنوب دیوارمیگذارندبخاطریکه درزمستان ازخطرسردزدن مسؤن بماند.

4. تربیه انگور دربالای درختان:- این سیستم خوب نیست پرنده هاانگور رامیخورند.

5. سیستم چایله :- دراین سییستم گیاه هرزه خوب کنترول میشودواپاشی ودیگروعملیات زراعتی بصورت درست انجام میشود.

طریقه عصری تربیه نهال انگور

زمانیکه باغ رااماده میکنیم ونهال هارابه باغ انتقال میدهیم فاصیله بین دونهال 2-3سانتی وفاصله بین دوقطار3مترمیباشد،سال اول دوپندک بلندترازاززمین قطع میکنیم قبل ازشاندن نهال پایه هارابطول 2متر وبه قطر 15-20سانتی متر باشدنصب میکنیم.وقتیکه نوده ها10-15سانتی مترنموکردنهال قوی راانتخاب میکنیم ونهال ضعیف راازنوک قطع مینمایم ،زمانیکه نهال قوی راانتخاب میکنیم ونهال ضعیف راازنوک قطع مینمایم .زمانیکه نهال 10-15سانتی مترازپایه بلندرفت نوک نوده راقطع میکنیم بخاطریکه پندک های خابیده بیدارشود.

مثال دوم :- درسال 5-6 نوده راانتخاب نموده ومتباقی ان راقطع میکنیم وفاصله بین شان 10- 20 سانتی مترخوب است بعداهرکدام رابه دوپندک گذاشته قطع میکنیم درانگور هرقدرکه نوده راکوتاه قطع نمایدنوده درازتولیدمیند.

مثال سوم :- درسال سوم هرکدام دودونوده تولیدمیکندونوده های قطع شده سال دوم درحقیقت بازومیباشد،اگرانگورکشمشی باشد نودهشان را4-6 پندک قطع میکنیم بعدامیبینیم که بازوهاکم باشددوباره نوده هارابخاطر ازدیادبازوقطع مینایم اگرنهال 10-15پندک داشته باشدبنام cane یادمیشوداگر2-5پندک قطع کنیم بنام spur یادمیشود.

درسال چهارم وپنجم شاخه بری تاک بصورت معمول اجرامیشودوبعدازسال ششم پایه هارادورمیکنیم.اگرتاک راشاخه بری کنیم میوه کم میدهدواگرشاخه بری نشودمیوه زیادمیدهداماکیفیت میوه شان خراب است.

اگرانگورکشمشی برابه 6 پندک قطع کنیم تمام نوده هامیوه میدهدولی سال اینده میوهه نمیدهد،نوده انگورکشمشی بایداز6پندک درازترقطع شود.

D – D – D این شاخ بری برای اصلاح نمودن ویاشاخه بری اصلاحی مینامند خشک،مرده،مریض.

شاخه بری %50برای میوه صورت میگردونوده هارا4-5پندک قطع میکنیم و%50نوده هارا به دوپندک قطع میکنیم بخاطری سال اینده،دواصطلاح درانگورزیاداستعمال میشود:

1. سیستم شاخه بری است که یک نوده را2-6 پندک قطع شود.

2. سیستم شاخه بری است که یک نوده رابه 8-18پندک قطع کوتاه میشود.

Spar عبارت ازنوده های کوتاه تولیدکننده میوه است.

تمام سیستم های پنجگانه رامیتوان به این دورویش شاخه بری نمایم درجهان دونوع سییتم تربیه وی وجوددارد.

1. Head pruning دراین سیستم شاخه هادرقسمت بالاتجمع میکند.

2. Cordon pruning که بدوقسم است:

a. Umi - latral به یک طرف نوده حرکت داده میشود.

b. Bi – latra شاخه هایابازوهابه دوطرف چایله میرودنمتوانیم دراین سیستم چالیه رادورکنیم.

ختم

با اميد موفقعيت هاي بيشتر وبهترشما